قازاقستاندا قۇرىلعان قورلاردىڭ تٷرٸ دە كٶپ, سانى دا كٶپ. بٸراق سول قورلاردىڭ قوعامدا اتقارىپ جاتقان جۇمىستارى كٶپكە بەلگٸسٸز. بٸز قۇرىلعانىنا كٶپ بولماعان «قىزايانا» قوعامدىق قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى بازارەلٸ ەرٸپۇلىمەن كەزدەسٸپ, از-كەم اڭگٸمەلەسٸپ, قور جۇمىسىمەن تانىسىپ قايتقان ەدٸك.
– بازارەلٸ ەرٸپۇلى, الدىمەن «قىزاي انا» قوعامدىق قورى تۋرالى قىسقاشا مەلٸمەت بەرە كەتسەڭٸز?
– قىزاي انا – قازاقتىڭ قاسيەتتٸ انالارىنىڭ بٸرٸ, بەيدٸبەك بي مەن دومالاق انادان تۋعان, اقىل-پاراساتىمەن, ٸسمەرلٸگٸمەن, تىلسىم قاسيەتٸمەن اتى اڭىزعا اينالعان تاريحي تۇلعا. ال ونىڭ ۇرپاعىنان تاراعان جۇرت ونىڭ اتىمەن «قىزاي ەلٸ» دەپ اتالىپ كەتكەن بٸر ەۋلەتتٸڭ جان-سانى قازٸر ميلليونعا جاقىنداپ قالدى. ولاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ قىتايدىڭ ٸلە قازاق اۆتونومييالى وبلىسىنىڭ ٸلە ايماعىندا تۇرادى. تەۋەلسٸزدٸكتەن بەرٸ قىزاي ۇرپاقتارىنان اتاجۇرتقا قونىس اۋدارعاندارى دا بٸرشاما, ولار قوعامنىڭ ەرسالاسىندا ەڭبەك ەتٸپ, ٶسٸپ-ٶنٸپ جاتىر.
ال «قىزاي انا» قورىنىڭ قۇرىلۋىنا كەلسەك, 2011 جىلى اقىن ەبدٸعاني پەزٸلحانۇلى تالعار اۋدانى نۇرا اۋىلدىق وكرۋگٸ مەدەنيەت ٷيٸنٸڭ باسشىسى بولىپ تۇرعان كەزٸندە جاساعان ۇسىنىسى بويىنشا تالعار اۋدانى ٶستەمٸر اۋىلىندا ٶزگەرتۋگە تيٸستٸ بٸر كٶشەسٸنٸڭ اتىن قىزاي انانىڭ اتىنا بەردٸ. قىزاي ۇرپاقتارى 2011 جىلدىڭ 16 قازانىندا سول كٶشەنٸڭ بويىندا قىزاي اناعا ارناپ اس بەرٸپ, «قىزاي انان قوعامدىق قورىن قۇرۋ» تۋرالى شەشٸم قابىلداعان بولاتىن. ماقسات – قىزاي انانىڭ كەمەڭگەرلٸگٸن ناسيحاتتاۋ, قىزاي انا قالىپتاستىرعان قولٶنەر ٷلگٸسٸن جاڭعىرتۋ, قىزاي انا ۇرپاقتارىنان شىققان ۇلتتىق دەڭگەيگە كٶتەرٸلگەن تۇلعالاردى ەلگە تانىستىرۋ, جاس ۇرپاقتى بٸلٸم الۋعا, عىلىم يگەرۋگە ىنتالاندىرۋ, سونداي-اق, ٶستەمٸر اۋىلىنىڭ ەلەۋمەتتٸك مەدەني دامۋىنا ٷلەس قوسۋ. مٸنە, وسى ماقساتتا قور قۇرىلعان بولاتىن. دەمەك, «قىزاي انا» قوعامدىق قورىنىڭ العاق ويعان ماقساتى بيٸك دەۋگە بولادى.
– بۇعان دەيٸن قانداي شارالار ٶتكٸزدٸڭٸزدەر?
– قور قۇرىلعان 2012 جىلدان بەرٸ ەر جىلى 23 ناۋرىز كٷنٸ تالعار اۋدانى ٶستەمٸر اۋىلىنداعى قىزاي انا كٶشەسٸنٸڭ بويىندا اۋىل تۇرعىندارىن اارناپ كەڭ كٶلەمدە ناۋرىز مەرەكەسٸن ٶتكٸزٸپ كەلەمٸز. ناۋرىز مەرەكەسٸندە كونتسەرتتٸك جەنە سپورتتىق ٸس-شار ٶتكٸزٸلەدٸ. ەلگە ورالعان جەنە جەرگٸلٸكتٸ ٶنەر جۇلدىزدارى حالىققا ەن مەن كٷيدەن شەشۋ شاشادى; جىل سايىن اۋدان بويىنشا مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا قازاق كٷرەسٸنەن جارىس ٶتكٸزٸلەدٸ; مەكتەپتە جەنە جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى وقۋدا ٷزدٸك, ەرتٷرلٸ جارىستاردا جٷلدە العان, وتباسىندا قيىنشىلىعى بار ستۋدەنتتەرگە بٸر جولعى ستيپەندييا تاعايىنداپ كەلەمٸز. مۇندا اتاپا يتۋعا تيٸستٸ جاي: ناۋرىز مەرەكەسٸن جەنە سپورتتىق جارىس جٷلدەگەرلەرگە بەرٸلەتٸن سىيلىقتاردى قىزاي انا ۇرپاقتارىنان شىققان كەسٸپكەر ازاماتتار ٶزٸدەرٸ قارجىلاندىرادى. جەنە ولار مەرەكەلٸك شارا بارىسىندا ٶستەمٸر مەكتەپ وقۋشىلارىنا قالام-قارىنداش, دەپتەر, كيٸم-كەشەك تارتۋ ەتٸپ, وقۋى جاقسى, وتباسىندا قيىنشىلىعى بار وقۋشىلارعا اقشالاي سىياقى تاراتىپ, ولاردى بٸلٸم الۋعا ىنتالاندىرىپ كەلەدٸ.
مىسالى قورىمىزدىڭ قۇرىلتايشىسى ومارەلٸ ەدٸلبەكۇلى ۇلىستىڭ ۇلى كٷنٸندە ٶستەمٸر اۋىلىنداعى ەلەۋمەتتٸك جاعدايى تٶمەن, ساباقتا ٷزدٸك 5 وقۋشىعا بيىل ٷشٸنشٸ جىل وتىز مىڭ تەڭگەدەن ارنايى ستيپەندييا تاعايىنداپ كەلەدٸ. بۇل يگٸ ٸستەر دەستٷرگە اينالۋدا.
ٶتكەن جىلعى ناۋرىز مەرەكەسٸ نٶتكٸزۋدٸ ٶز موينىنا العان قور قۇرلىتايشىسىنىڭ بٸرٸ سەۋلەنتوققازىۇلىنىڭ باستاماسىمەن العاش رەت «الاشقا اتى مەلٸم – قىزاي انا» اتتى جاس اقىندار اراسىندا جىر مٷشەيراسىن ٶتكٸزٸپ, ٷش جەڭٸمپازعا سىيلىق بەرٸلدٸ. ال بيىلعى ناۋرىز مەرەكەسٸن ٶتكٸزۋشٸ كەسٸپكەر سابىرجان مۇقامەتحانۇلى الاش وردانىڭ 100 جىلدىعىنا وراي «ايبىندى الاشىم» اتتى جىر مٷشەيراسىن ۇيىمداستىرىپ وتىر. دەمەك, بٸزدٸڭ ٶستەمٸردەگٸ ناۋرىز مەرەكەمٸز مەملەكەتتٸك ٸس-شارالارمەن ٷندەسەدٸ.
2013 جىلى «قىزاي انا» قورىنىڭ قارجىلاندىرۋىمەن ۇلتتىق دەڭگەيگە كٶتەرٸلگەن الاششىل ۇلى كٷرەسكەر اقىن تاڭجارىق جولدىۇلىنىڭ 110 جىلدىعىنا وراي رەجيسسەر ەسەمعازى قاپانۇلى تٷسٸرگەن «تاڭجارىق» اتتى ەكٸ بٶلٸمدٸ دەرەكتٸ فيلم تٷسٸرٸپ, اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ەلگە كەڭ تاراتىلدى.
– يە, مٷشەيرانىڭ شارتتارىن «ەدەبيەت» پورتالىنان وقىدىق. جالپى, قازٸرگٸ كەزدە ايتۋلى تاريحي داتالاردى قوعامدىق ۇيىمدار الدىمەن اتاپ ٶتۋدە. بۇنىڭ سىرى نەدە دەپ ويلايسىز?
– ەلٸمٸزدٸڭ مەملەكەتتٸك تاريحي داتالارىن بەلسەندٸ ازاماتتار, بۇقارالىق ۇيىمدار ٶز ەرٸكتەرٸمەن ٶتكٸزٸپ جاتسا, بۇل قۋانارلىق جاعداي, بۇل ازاماتتارىمىزدىڭ ۇلتقا دەگەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸنٸڭ ارتقانىن كٶرسەتەدٸ. جالپ ىۇلتتىڭ تويى كٶپكە ورتاق شارۋا دەپ بٸلەمٸن. ەر ازاماتتىڭ شاما-شارقىنا قاراي اتسالىسۋى – ازاماتتىق بورىشى. كەشەگٸ حاندارىمىز, قولدارىنان قارۋ تٷسپەي, ەلٸن, جەرٸن قورعاعان قاس باتىرلارىمىز بولماسا, الاشتىڭ ۇلت تاعدىرى ٷشٸن كٷرەسكەن ارىستارى بولماسا, بٷگٸنگٸ بٸزدٸڭ ازات مەملەكەتٸمٸزدٸڭ بولۋى قيىن ەدٸ. سوندىقتان ٶتكەنٸمٸزدٸ ەسكە الىپ, تاريحي تەجٸريبەلەردەن ساباق الۋا رقىلى بولاشاققا سەنٸم بايلاي الامىز, ازاتتىعىمىزدى ساقتاي الامىز. سول ٷشٸن دە تاريحي داتالارعا ارنالعان شارالاردىڭ, مٷشەيرالاردىڭ كٶپ بولعانى حالىقتىڭ جادىسىن جاڭعىرتۋعا پايدالى. ەندەشە, وسىنداي شارالاردى ٶتٸكٸزٸپ جاتقان ازاماتتارعا تەك راحمەت ايتقانىمىز جٶن.
ال بٸزدٸڭ ٶتكٸزگەلٸ وتىرعان مٷشەيراعا «ەدەبيەت پورتالى» اقپاراتتىق قولداۋ كٶرسەتتٸ. وسى ورايدا «ەدەبيەت پورتالىنداعى» ازاماتتارعا دا قور اتىنان العىس ايتامىن.
– قوردىڭ ناۋرىز مەرەكەسٸن اۋىلدا ٶتكٸزۋ سەبەبٸن اشىپ ايتا كەتسەڭٸز!
– بٷگٸنگٸ كٷنٸ اۋىلداردىڭ جاعدايىن سٸزدەر جاقسى بٸلەسٸزدەر. اۋىلدىڭ جاعدايى جاقسارماي قازاقتىڭ جاعدايى وڭالمايدى. قىزاي اناعا ٶستەمٸر اۋىلىنان كٶشە بەرٸلگەندٸكتەن, الدىمەن سول اۋىلدىڭ تۇرعىندارىنا مەرەكەلٸك قۋانىش سىيلاساق, اۋىل تۇرعىندارى مەن بالا-شاعالارىن بٸر قۋانىشقا بٶلەۋدٸڭ ٶزٸ نەگە تۇرادى? سونىمەن قاتار سول اۋىلداعى مەكتەپكە, مەكتەپ وقۋشىلارىنا جوعارىدا ايتىلعانداي كٶمەك كٶرسەتٸلەدٸ. ودان تىس 2012 جىلى 3.5 ميلليون تەڭگە جۇمساپ ٶستەمٸر اۋىلىنداعى قىزاي انا كٶشەسٸن قايتا جٶندەۋدەن ٶتكٸزدٸك. 2015 جىلى كٶشەنٸڭ شىراقتارىن قايتا جارىقتاندىردىق. «سىي قىلساڭ – سىپىرا قىل» دەگەندەي, بولاشاقتا ٶستەمٸر اۋىلىنا بٸراز كٶمەك جاساۋ ويىمىزدا بار. كەلەشەكتە قىزاي انا اتىندا ساياباق جاساپ, «قىزاي انا» مۇراجايىن قۇرساق دەگەن جوسپارىمىز بار. بۇل اۋىل حالقىنىڭ ەلەۋمەتتٸك مەدەني تۇرمىسىنىڭ جاقسارۋىنا يگٸ ىقپال ەتەتٸن بولادى. ەگەر ەربٸر قوعامدىق ۇيىمدار, بەلگٸلٸ كەسٸپكەر ازاماتتار اۋىلعا, اۋىلح القىنا كٶزقىرىن سالا جٷرسە, كٶمەك قولىن سوزا جٷرسە, اۋىل جاعدايى تەزٸرەك كٶتەرٸلەر ەدٸ.
– «قىزاي انا» قورىنىڭ قارجىسى قايدان كەلەدٸ?
– قورىمىزدىڭ زاڭدى قۇرىلتايشىسى – 19 ادام. قور اتىنان ٶتكەن ٸس-شارالارعا وسى 19 ادام جەنە باسقا دا بەلسەندٸ ازاماتتار ٶز ەرٸكتەرٸمەن قورعا جارنالارىن قوسادى. قازٸرگٸ قۇرىلتايشىلاردان باستاپ ەرٸكتٸلەرگە دەيٸن قور ٷشٸن قانداي جارنا بەرۋ ٶز ەركٸندە. ەشكٸمگە «سالىق» سالىنبايدى. قانداي شارا ۇيىمداستىرساق تا ازاماتتار ٶز ەركٸمەن كٶمەكتەسەدٸ. تاعى بٸر ايتا كەتەتٸنٸم, ٶستەمٸر اۋىلىندا ٶتەتٸن ناۋرىزدى «قىزاي انا» قورى ۇيىمداستىرعانىمەن, بارلىق قارجىلىق شىعىندى جەكەلەگەن ازاماتتارىمىز شىعارادى. وسى شارا بارىسىندا كٶپشٸلٸك بەرگەن قاراجات قورعا تاپسىرىلادى. وسى ورايدا قورىمىزدى قولداپ, قۋاتتاعان بارلىق ازاماتتارعا راحمەتٸمدٸ ايتامىن. قور قۇرىلعالى دا 5 جىلدان استى. قاتارىمىز كٶبەيٸپ كەلەدٸ. جاستارىمىزدىڭ بەلسەندٸلٸگٸ جوعارى. جاستارمەنج ۇمىس بٶلٸمٸ قۇرىلىپ, ەكٸ ازامات جاۋاپتى رەتٸندە بەكٸتٸلدٸ. الداعى ۋاقىتتا سول ازاماتتارمەن بٸرگە قور جۇمىسىن جانداندىراتىن بولامىز.
– «قىزاي انا» قوعامدىق قورىنىڭ تاعى قانداي جوسپارى بار?
-جوعارىدا ايتقاننانب ٶلەك, قارجىلىق جاعداي جار بەرٸپ جاتسا, قىزاي اننا تۋرالى دەرەكتٸ فيلم تٷسٸرۋ, ۇلت بٸرتۇتاستىعى تاقىرىبىندا كونفەرەنتسييالار ٶتكٸزۋ ويىمىزدا بار.
– ۋاقىتىڭىزدى بٶلٸپ, سۇحباتتاسقانىڭىزعا راحمەت! ٸستەرٸڭٸز جەمٸستٸ بولسىن!
.jpeg)