قر جوعارى سوت تٶراعاسى جاقىپ اسانوۆ ارتىق جۇمىستى قىسقارتىپ, سوتتارعا تەك پروكۋراتۋرا ارقىلى عانا جٷگٸنۋدٸ ۇسىنىپ وتىر, دەپ حابارلايدى قازاقپارات تٸلشٸسٸ.
باس سۋديانىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە بيزنەستٸ باسقارۋ تەحنولوگييالارىن مەملەكەتتٸك ورگاندارعا ەنگٸزۋگە ەبدەن بولادى. سٶيتٸپ, جۇمىستىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بار. مەسەلەن, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جەنە دامۋ ۇيىمىنا مٷشە ەلدەردە «New Public Management» پاراديگماسى 80-شٸ جىلدارى ەنگٸزٸلدٸ. «برايان ترەيسي توپ مەنەدجەرلەر اراسىنداعى بٸر ساۋالنامانىڭ نەتيجەسٸن جارييالادى. وندا بٸر عانا سۇراق بولدى. تابىستى جۇمىستىڭ باستى قۇپيياسى نەدە? بارلىعى بٸردەي جاۋاپ بەردٸ. تابىستى جۇمىستىڭ قۇپيياسى - ناقتى ەرٸ نەتيجەسٸ بار ٶنٸمدەرگە باسىمدىق بەرۋ. سول سيياقتى تانىمال ستيۆ دجوبس 1996 جىلى «Apple» كومپانيياسىنا قايتىپ كەلگەندە, ەڭ الدىمەن, قاجەتسٸز ٶنٸمدەردٸڭ 70 پروتسەنتٸن قىسقارتىپ تاستادى. سٶيتٸپ, قالعان 30 پروتسەنتكە كٷش سالدى. سونىڭ نەتيجەسٸندە برەندكە اينالعان ٶنٸمدەر شىقتى. سول كەزدە ستيۆ دجوبستىڭ ايتقان بٸر سٶزٸ بار, «سٸزدەر دارىندى مامانسىزدار, بوس نەرسەگە ۋاقىت كەتٸرۋدٸڭ قاجەتٸ جوق!». وسىدان كەيٸن 4-اق ٶنٸمدٸ قالدىرىپ, سونىڭ نەگٸزٸندە جاھاندىق كومپانييا قۇرىپ الدى», - دەدٸ ج.اسانوۆ.
وسى ورايدا جوعارعى سوت تٶراعاسى تانىمال بيزنەس كەڭەسشٸ دجيم كوللينزدٸڭ بٸر سٶزٸن دە ەسكە الدى. امەريكاندىق جازۋشىنىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, تابىستى كومپانييالار دەر كەزٸندە قاجەتسٸز نەرسەدەن باس تارتا بٸلدٸ. ال ونداي پروتسەستٸ «ەسكٸ-قۇسقى نەرسەدەن قۇتىلۋ» دەپ اتايدى. «بٸز سوت جٷيەسٸندە دە ارتىق جۇمىسپەن اينالىسامىز. سۋديالاردىڭ جٷكتەمەسٸ تىم كٶپ. سوتقا كەز كەلگەن ماتەريالدى الا بەرەمٸز. سوت تٶرەلٸگٸنە جاتا ما, جوق پا, وعان كٶڭٸل بٶلمەيمٸز», - دەپ اتاپ كٶرسەتتٸ ج.اسانوۆ.
باس سۋديانىڭ ايتۋىنشا, سۋديالار تەك داۋ-دامايلارى بار ٸستەردٸ عانا قاراۋى قاجەت. ەيتپەسە, بٷگٸندە بارلىق ماتەريالداردىڭ 70 پروتسەنتٸندە داۋ-داماي جوق, ياعني جاۋاپقا تارتىلاتىندار ارىز بەرۋشٸلەردٸڭ شاعىمىنا قارسىلىق بٸلدٸرمەيدٸ. مەسەلەن, تۇرعىن ٷي كوممۋنالدىق قارىزداردى ٶندٸرۋگە قاتىستى ەشقانداي داۋ-داماي تۋىندامايدى. سەبەبٸ قارىز بولىپ قالعان ادام ٶز كٸنەسٸن بٸلەدٸ. ونداي ٸستەردٸڭ شەشٸمٸ انىق. ال وعان سۋديالاردىڭ بٸراز ۋاقىتى دا, كٷش-جٸگەرٸ دە كەتەدٸ. «مەسەلەن, استانا قالاسى سارىارقا اۋداندىق سوتىندا ەربٸر سۋديا كٷنٸنە تٶرت ٸستٸ قارايدى. ەربٸر ٸس بويىنشا وتىرىس ٶتكٸزۋ كەرەك. وعان قوسا, كەڭەسۋ بٶلمەسٸندە وتىرىپ, تٶرت شەشٸمدٸ جازىپ شىعۋ قاجەت. بٸراق جۇمىس ونىمەن بٸتپەيدٸ. بٸر كٷندە 150 سانكتسييانى بەرۋ كەرەك. ونى كەيٸنگە قالدىرۋعا بولمايدى. سەبەبٸ سانكتسييالار بٸردەن بەرٸلۋٸ شارت. ال ونداي قاربالاستا جۇمىستىڭ ساپاسى بولا ما? ەرينە, بولمايدى», - دەيدٸ ج.اسانوۆ.
جوعارعى سوت تٶراعاسى سۋديالاردى ارتىق جۇمىستان بوساتۋ قاجەت دەپ سانايدى. داۋ-دامايلارى جوق ٸستەردٸ قىسقارتۋدان بٶلەك سانكتسييالاردىڭ سانىن دا ازايتقان جٶن. مەسەلەن, بانك ەسەپشوتتارىنا قاتىستى سانكتسييالاردى پروكۋراتۋرا بەرە الادى. سونداي-اق, بارلىق قىلمىستىق ٸستەر سوتقا تەك پروكۋراتۋرا ورگاندارى ارقىلى عانا تٷسۋٸ تيٸس. بٷگٸندە جوعارعى سوتتىڭ باستاماسىن قۇزٸرەتتٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار قولداپ وتىر. وسىنىڭ ارقاسىندا سۋديالاردىڭ قازٸرگٸ جٷكتەمەسٸن ايتارلىقتاي ازايتۋعا بولادى.
قر جوعارعى سوت تٶراعاسى وسىعان دەيٸن سۋديالاردىڭ جٷكتەمەلەرٸنٸڭ كٶپتٸگٸنە بايلانىستى بٸر كٷندە 16 شەشٸم شىعارۋعا مەجبٷر ەكەندٸگٸن ايتقان بولاتىن.
ايتا كەتەيٸك, بٷگٸن استانادا ينۆەستيتسييالىق جەنە كوممەرتسييالىق داۋلاردى شەشۋ مەسەلەسٸنە ارنالعان حالىقارالىق سەمينار باستالدى. وتاندىق جەنە شەتەلدٸك ساراپشىلار ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جەنە دامۋ ۇيىمىنىڭ وسى سالاداعى تەجٸريبەسٸن زەردەلەپ, ونى قازاقستاندا ەنگٸزۋ جايىن قاراستىرۋدا.
