بالا ادامنىڭ باۋىر ەتٸ. بٸراق, ول قوعامنىڭ بولاشاعى. وتانىمىزدىڭ بايلىعى. انىعىن ايتساق, بٷگٸنگٸ ارمانىمزدى ەرتەڭگٸ ۋاقىتقا جەتكٸزەتٸن تۇلعا دەپ قاراماي كەلە جاتقانىمىز دا شىندىق...
بٸز بالاعا كٶزقاراسىمىز نەمقۇرايلىلاۋ بوپ بارادى. نەگە? ٶسٸپ كەلە جاتقان بالاعا ۇلتتىق كٶز قاراسىمىز ٶتە تٶمەن. ولاردىڭ جان-دٷنيەسٸنە ٷڭٸلمەيمٸز دە. «تاماعى توق, كيٸمٸ بٷتٸن» ساباعىنا بارىپ جٷر, ٷيٸرمەگە بارسا, اقشاسىن تٶلەيمٸز. «ودان ارتىق ويلاعىمىز دا كەلمەيدٸ. اۋلا مەدەنيەتٸ دەگەن مٷلدەم جوعالىپ بارادى. كٶرشٸ, قارىم-قاتىناس دەگەندٸ بٸلمەي بارامىز.
اۋلا مەدەنيەتٸ دەگەن نە? ول ٷيدەگٸ كٸلەمٸڭٸزدٸڭ شاڭىن قاعۋ عانا ەمەس. ول ٷلكەن ساياسات. ول ٷلكەن تەرتٸپ. اۋلادا اراق ٸشكەن, تٶبەلەسكەن ماس ادامدار. ول بالاعا قانداي ٷلگٸ كٶرسەتەدٸ. اۋلا مەدەنيەتٸ دەگەنٸمٸز بولاشاق ۇرپاقتىڭ بوساعاداعى تەرتٸبٸنٸڭ نەگٸزٸ.
ويلاپ قاراڭىز... بالا ساباقتان كەلدٸ. ٷي تاپسىرماسىن مۇقييات ورىندادى. ودان كەيٸن كٶكجەشٸكتٸڭ الدىنا وتىرادى. ەر ارنانى بٸر اقتارادى. زورلىق-زومبىلىق, جاسىراتىنى جوق, ۇيات بولسا دا ايتايىن, ەروتيكالىق مازمۇندا فيلمدەر كەزدەسٸپ قالاتىنى شىندىق قوي. بالا ەر نەرسەگە ەۋەس بولادى. ول تابيعي زاڭدىلىق.
جاقىندا مەن قىرعىز ەلٸندە بٸر اپتا بولدىم. كٶپتەگەن اقىن-جازۋشىلارمەن ارالاستىم. ولاردىڭ قازاق ەلٸنە قىزىعۋشىلىعىن, استانامىزعا دەگەن قۇرمەتٸن كەڭٸرەك بٸر ەڭگٸمەلەرمٸن.
بٸر كٷنٸ مەنٸ قىرعىز دوسىمنىڭ قايىن جۇرتى قوناققا شاقىردى. داستارحان باسىنا وتىرا بەرگەنٸمٸزدە, قازاق ەنشٸلەرٸ ياعني «مەلومان» توبى ەن سالا باستادى. كليپ كەرەمەت. ەننٸڭ اتىن بٸلمەيمٸن, بٸراق اينالسى 5 ميۋنتتا قازاق حالقىنىڭ جاستارىنىڭ اسا مەدەنيەتتٸ ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. ٷلكەندەردەن باتا الۋ دەگەن, ەڭ سوڭىندا جاستار ەسكەندٸر اعامىز بەن داريكو جەڭگەمٸزدەن باتا الادى. رۋحىم ٶسٸپ قالدى. تەربيەلٸك ماڭىزى زور كليپ. ۇلت ماقتانىشى.
مول داستارحان باسىندا وتىرىپ, قىرعىز ەلٸندە بەلگٸلٸ دەرٸگەرلەر وتباسىنداعى, بٷگٸندە, زەينەتكەرلەر ەڭگٸمەسٸن تىڭدادىق.
– سٸزدەردٸڭ پرەزيدەنتتەرٸڭٸز نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى جٷرگٸزٸپ وتىرعان ساياسات كەرەمەت. قازاقتى ەلەم تانيدى بٷگٸندە... تٸل-كٶزٸمٸز تاسقا, كٶرشٸمٸز بەيبٸت ٶمٸر سٷرٸپ جاتسا, نەگە قۋانباسقا?! جاقىندا قازاق ەلٸندە تۇراتىن زەينەتكەر دوسىم قوردايعا قۇدالىققا كەلگەسٸن, بەيبٸشەمدٸ الىپ, امانداسۋعا باردىم, – دەدٸ سۇلتان بايكە – سوناۋ اقجايىقتىڭ جاعاسىنان كەلگەن ايداشەۆ دوسىممەن مەسكەۋدە بٸلٸم جەتٸلدٸرۋدە تانىسقانمىن. اشىق-جارقىن بٸلٸمدار ازاماتپەن ەڭگٸمە بارىسىندا ەل جاڭالىقتارىنىڭ ٸشٸندە دەپۋتات زاعيپا باليەۆانىڭ ٸزگٸلٸكتٸ جۇمىستارىن ايتتى. بالالار اسىراپ الىپ, قامقورلىعىن كٶرسەتۋمەن قاتار, «بالالاردى قورعاۋ» قوزعالىسىن باستاپتى. وتباسىنىڭ زورلىق-زومبىلىعى, پەدوفيلدەردەن قورعاۋ... ت.ب. كەلەڭسٸزدٸكتەردەن بالانى ساقتاۋ, بولاشاعىنا قامقور بولۋ – دەپ ٷلكەن كٸسٸ ايتقاندا مەن ويلانىپ قالدىم.
راسىندا... بالانى قورعاۋ دەپۋتات باليەۆا حانىمعا عانا كەرەك پە?
استاناعا كەلە سالا ويلانىپ جٷرمٸن. بٸزدٸڭ كينو نە بوپ جاتىر? اۋلالىق سپورت دامىدى ما? «بالاپان» تەلەكانالى نە كٶرسەتٸپ جٷر? ەفيردٸڭ بەرٸ تالاپقا ساي كەلمەيدٸ دەۋگە مورالدىق قۇقىعىم جوق. دەگەنمەن, بالالار ٷشٸن زييالى قاۋىم نەگە سول كانالعا جاقىندامايدى. ٶز ٶمٸرٸنٸڭ تاريحىنان ٷلگٸ بولارلىق 5 مينۋتتىق ەڭگٸمە ايتىپ بەرەتٸن اعا-اپالارىمىز قايدا? بەرٸ بٸر كٷندە مينيستر, اۋىل, اۋدان باسشىسى بولا قالعان جوق قوي. وسىنداي ون شاقتى جىل بۇرىن بٸر كورەي جازۋشىسىنىڭ «ارمان ۇرلاۋشى» دەگەن شاعىن ەڭگٸمەسٸن اۋدارعانىم بار ەدٸ. ەكٸ بەتتٸك ەڭگٸمەدە ٷلكەن ماعىنا بار ەدٸ. قىسقاشا مازمۇنى بىلاي. مۇعالٸم تاقتاعا بولاشاق فەرمەرٸنٸڭ سۋرەتٸن سالعان وقۋشىسىنا ۇرسىپ-ۇرسىپ سٷرتٸپ تاستايدى. ارادا جىلدار ٶتەدٸ. بٸر كٷنٸ جوعارعى جاقتان «نۇسقاۋ» كەلەدٸ. ايماق بويىنشا ەڭ تاڭداۋلى فەرمادا بالالارعا اشىق ساباق ٶتسٸن دەگەن. شەكٸرتتەرٸن الىپ بارسا, باياعى ارمانداعان فەرماسىنىڭ سۋرەتٸن سالعان شەكٸرتٸ. ۇستازى ۇيالىپ كەشٸرٸم سۇرايدى. ال, بٸزدە تەۋەلسٸز ەل بولساق تا سوۆەت دەۋٸرٸنەن قالعان بٸر دەستٷر بار. «مۇعالٸم ۆسەگدا پراۆ» دەگەن. مەن مىسال ٷشٸن عانا ايتايىن. ٶزٸم «بۇزىقتاۋ» بالا بوپ ٶستٸم. ەستيتٸن سٶزدەرٸم «ەي, كەڭەسباەۆ سەن ادام بولمايسىڭ», «ەسالاڭ, قايىرشى», «وڭباعان, وڭبايسىڭ عوي...» سوناۋ, 90-جىلدارى تۇڭعىش كٸتابىم شىقتى. ونىڭ الدىندا رەسپۋبليكالىق «جٸگەر» فەستيۆالٸنٸڭ لاۋرەاتى بولعانمىن. بٸر كٷنٸ كٶشەدە كەلە جاتسام, الدىمنان ماتەماتيكا پەنٸنەن ساباق بەرگەن ادام شىقتى. ەبدەن توزعان. جٷدەۋ. «ەي, كەڭەسباەۆ سەن كٸتاپ شىعارىپسىڭ وقىدىم. سەنٸڭ جازعانىڭا سەنٸڭكٸرەمەي تۇرمىن. شىنىڭدى ايتشى. ەشكٸمگە ايتپايمىن. ٶزٸڭ جازدىڭ با?» قانىم باسىما تەپتٸ. كٶرشٸم جازىپ بەردٸ دەدٸم. جەردەن جەتٸ قويان تاپقانداي قۋانسىن. سەنٸڭ كٸتابىمدى كٶرشٸڭ جازىپ بەرگەنٸن ەشكٸمگە ايتپاۋ ٷشٸن اۋىزباستىرىق سۇراپ الدى. ەرينە, باس جازۋعا... مٸنە-وبراز... تراگەدييا...
ۇزاقتاۋ بولسا دا وسى ەڭگٸمەلەردٸ قوزعاعانىما كەشٸرٸم ٶتٸنەمٸن.
بٸردە قالا شەتٸندە كوڭىر تٸرلٸك كەشٸپ جاتقان ادامداردىڭ بالاسى «سوڭعى» قوڭىراۋ كەشٸنە بارمايدى. نەگە? ٶيتكەنٸ, اياعىنا كيەتٸن كيٸمٸ جوق. تۇرمىس قيىندىعى... بالا سول كٷنٸ بازارعا بارىپ, اربا سٷيرەپ اقشا تابۋعا كٸرٸسەدٸ. تٷستەن كەيٸن اربا سٷيرەتٸپ جٷرگەن بالانى مۇعالٸمٸ كٶرٸپ قالادى. توقتاتىپ الىپ, تٸلدەيدٸ. «سوڭعى قوڭىراۋعا» قاتىسپاعان بالانى «ەڭ بۇزىق» بالا قىلىپ شىعارادى. وسىنى ەستي سالا, اقىن ماقسات ەۋبەكٸروۆ ەكەۋمٸز جٸگٸتتەردٸ ۇيىمداستىرىپ, بٸر قابات كيٸم الىپ بەردٸك. سول كەزدەگٸ جاس ارمانشىل بالانىڭ قۋانىشتان جىلاي الماي, «اعالارىم-اۋ, بٸر كٷن بۇرىن قايدا بولدىڭىز?», – دەگەن سٶزٸ ەلٸ كٷنگە دەيٸن قۇلاعىمدا...
يە, ٶمٸردە وسىنداي مىسالدى ەرقايسىمىز ايتىپ بەرە الامىز. بەرٸمٸزدٸڭ دە جٷرەگٸمٸزدٸ مازالايتىن ويلار كٶپ. ٶتە كٶپ...
سٶزٸمنٸڭ سوڭىندا ايتارىم.
ۇلتىمىزعا جانىمىز اشۋىمىز كەرەك. جاس ۇرپاقتى كٶزٸمٸزدٸڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋىمىز كەرەك. بٸلٸمدٸ, دەنٸ ساۋ, جانى ساۋ ۇرپاق ۇلتىمىزدىڭ باستى قاۋٸپسٸزدٸگٸ. بولاشاعى. بالالاردىڭ بولاشاعىنا بەرٸمٸز الاڭداۋىمىز كەرەك.
مەجٸلٸس دەپۋتاتى زاعيپا ياحيانقىزى باليەۆا قوزعاپ وتىرعان ٸزگٸلٸكتٸ باستاما كەڭەيە بەرسٸن دەپ تٸلەيٸك.
اتسالىسايىق. بالا بولاشاعى ۇلتىمىزدىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ. ويلانايىق. تەرەڭٸرەك ويلانايىق.
بالا باليەۆاعا عانا كەرەك پە?..
تالعات كەڭەسباەۆ
ۇلت پورتالى
.jpg)