جازىلبەك قۋانىشباەۆ, كەمشەت دٶنەنباەۆا, ىبىراي جاقاەۆ, شىعاناق بەرسيەۆ, تەتتەي ەبٸلقاسىموۆ سىندى سان مىڭداعان ەڭبەك ەرلەرٸنٸڭ ەسٸمٸن وقۋلىققا ەنگٸزٸپ, اتىن جاتقا ايتقىزعان باياعى كەڭەستٸك دەۋٸردٸڭ ەڭ باستى قۇندىلىعى - جانىن سالىپ جۇمىس ٸستەپ, ماڭداي تەرٸمەن تابىس تاپقان قاراپايىم جانداردى قۇرمەتكە بٶلەگەندٸگٸندە!
ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن وسىدان ٷش جىل بۇرىن ەنگٸزٸلگەن «ەڭبەك كٷنٸ» مەرەكەسٸ ۇجىمىنىڭ وزاتى اتانىپ, ٶز جۇمىسىن كەسٸبي دەڭگەيدە اتقارىپ جٷرگەن ەرەن ەڭبەك يەلەرٸنە دەگەن سول جوعالىپ بارا جاتقان ٸزەت پەن ٸلتيپاتتى قايتادان الىپ كەلدٸ. ٶسكەمەندەگٸ مەتاللۋرگتەردٸڭ مەدەنيەت سارايىندا ٶتكەن «ەڭبەك كٷنٸ» مەرەكەسٸندە ايماقتىڭ ماڭداي الدى ديقاندارى مەن كەسٸپكەرلەرٸ, مايتالمان مەحانيزاتورلارى مەن مەتاللۋرگتەرٸ, قاراپايىم قۇرىلىسشىلارى, جالىندى جاس ماماندارى دٷيٸم جۇرتتىڭ الدىندا قۇرمەتتەلٸپ, ماراپاتتالىپ, مەرەيلەرٸ ٶستٸ.
مەدەنيەت سارايىنا جينالعان قاۋىم «ٷمز», «ٶتمك», «قازتسينك», «شٷلبٸ سەس», باسقا دا ٸرٸ كەسٸپورىنداردىڭ ەڭبەك ۇجىمدارى ٶكٸلدەرٸ مەرەكەلٸك سالتاناتتى كەشتە ٶز كەسٸبٸنٸڭ بٸلگٸرٸ اتانىپ, اتاق پەن ابىرويدى, باقىت پەن بايلىقتى قاراپايىم ەڭبەكتەن تاپقان بٸر توپ جەرلەستەرٸمٸزگە قول سوعىپ, قوشەمەت كٶرسەتتٸ. «ەڭبەك جولى-ترۋدوۆوي پۋت» رەسپۋبليكالىق كونكۋرسىنىڭ وبلىستىق كەزەڭٸنٸڭ جەڭٸمپازدارى اتانعان بۇل ەڭبەككەرلەردٸ, ايماق كەسٸپورىندارى ۇجىمدارىن وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى جاقسىلىق ومار قۇتتىقتاپ, ٶڭٸردٸڭ, ەلٸمٸزدٸڭ ٶركەندەۋٸنە ٷلەس قوسىپ جاتقان ولارعا جاڭا تابىستار, ٷلكەن جەتٸستٸكتەر, وتباسىلىق باقىت, بەرەكە-بٸرلٸك تٸلەدٸ.
- 2013 جىلدىڭ قاراشاسىندا ەلباسى «ەڭبەك كٷنٸ» مەرەكەسٸن بەلگٸلەپ بەردٸ. مەرەكەنٸڭ نەگٸزگٸ ماقساتى - بٷگٸنگٸ جالپىعا بٸردەي ەڭبەك قوعامىن قالىپتاستىرۋ كەزەڭٸندە ەڭبەك ادامىنا دەگەن قۇرمەتتٸ ناسيحاتتاۋ, ٶسكەلەڭ ۇرپاققا قاراپايىم ەڭبەك ادامىن ٷلگٸ, ٶنەگە ەتۋ, ەڭبەك ەۋلەتتەرٸنٸڭ كٶپجىلدىق دەستٷرٸن جالعاستىرۋ, جاستاردى ٶندٸرٸس سالاسىنا تارتۋ, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ. «ەڭبەك كٷنٸ» ەلەمنٸڭ 100-دەن استام ەلٸندە مەرەكەلەنٸپ كەلەدٸ. بٷگٸنگٸ كٷنٸ بٸزدٸڭ وبلىستا 19 مىڭ شاعىن, 442 ورتا, 172 ٸرٸ كەسٸپورىن بار. وندا بٸزدٸڭ 700 مىڭنان استام جەرلەستەرٸمٸز ەڭبەك ەتٸپ جاتىر. ٶڭٸردەگٸ بۇل كەسٸپورىنداردا الداعى ۋاقىتتا دا جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلا بەرەتٸن بولادى. وبلىستاعى 80 ورتا تەحنيكالىق بٸلٸم بەرەتٸن وقۋ ورنىندا 40 مىڭنان استام ستۋدەنت ورتا تەحنيكالىق بٸلٸم الىپ جاتىر. مەملەكەت بيۋدجەتٸنەن تەحنيكالىق مامانداردى دايارلاۋعا قوماقتى قارجى بٶلٸنٸپ كەلەدٸ. جىل سايىن سول ورتا تەحنيكالىق وقۋ ورىندارىن توعىز مىڭ ستۋدەنت بٸتٸرٸپ, ٶندٸرٸسكە, كەسٸپورىندارعا مامان بولىپ كەلٸپ جاتىر. ەڭبەك جولىن قاراپايىم جۇمىسشى بولىپ باستاعان ەلباسىنىڭ ٶزٸ باستاما كٶتەرٸپ, قولداپ وتىرعانىنداي, قازٸر ەلٸمٸزدە, وبلىسىمىزدا جاستاردىڭ جۇمىسشى ماماندىقتارىن مەڭگەرٸپ, ٶز كەسٸبٸنٸڭ قىر-سىرىن جەتٸك بٸلۋٸنە تيٸستٸ جاعدايلار جاسالىپ, ٸس-شارالار جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر, -دەدٸ وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى جاقسىلىق ومار.
ٷش اتالىم بويىنشا ٶتكەن «ەڭبەك جولى» كونكۋرسىنىڭ قورىتىندىسىندا «ٶندٸرٸستٸڭ ٷزدٸك جاس مامانى» اتالىمىنىڭ جەڭٸمپازى - «قازتسينك» جشس اعا شەبەرٸ اسحات زيكەنوۆ, «جۇمىسشى جاستاردىڭ ٷزدٸك تەلٸمگەرٸ» اتالىمىنىڭ جەڭٸمپازى - «ازييا اۆتو» اق قۇراستىرۋ كونۆەيەرٸ تسەحىنىڭ جەتەكشٸسٸ اندرەي رىلسكيي, «ٷزدٸك ەڭبەك ەۋلەتٸ» اتالىمىنىڭ جەڭٸمپازى - «ٶسكەمەن تمك» اق ٶكٸلدەرٸ فيلليپوۆتار ەۋلەتٸ دەپ تانىلدى. وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى كونكۋرس جەڭٸمپازدارى مەن جٷلدەگەرلەرٸن ماراپاتتاپ, باعالى سىيلىقتار تاپسىردى.
اياگٶزدەگٸ «ۆاگون جٶندەۋ دەپوسىنىڭ» ەڭسەباەۆتار ەۋلەتٸ «ٷزدٸك ەڭبەك ەۋلەتٸ» اتالىمى بويىنشا ەكٸنشٸ, كٷرشٸم اۋدانىنىڭ قاراتوعاي اۋىلىنداعى «جاندوس» شق جەتەكشٸسٸ جاندوس اپپلاتونوۆتىڭ جەنە «ٷمز» اق داعى ماراحوۆەتستەردٸڭ ەۋلەتتەرٸ وسى اتالىمدا ٷشٸنشٸ ورىندى يەلەندٸ. ەڭسەباەۆتار ەۋلەتٸنٸڭ جالپى ەڭبەك ٶتٸلٸ 400 جىل بولسا, مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ جاتقان جاس كەسٸپكەر جاندوس اتاسى تٶكەننٸڭ جولىن جالعاستىرىپ, وسى سالادا اپپلاتوۆتار ەۋلەتٸ 70 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرٸ قاجىرلى ەڭبەك ەتۋدە. ٷرجار اۋدانىنداعى «راۋان» شق يەسٸ سەمەن ساعاتوۆ پەن «ٶتمك» اق تٷستٸ مەتالدار ٶنٸمدەرٸنٸڭ باقىلاۋشىسى لاريسا يۆانوۆا «جۇمىسشى جاستاردىڭ ٷزدٸك تەلٸمگەرٸ» اتالىمىندا ٷشٸنشٸ ورىن, «شٷلبٸ سەس» جشس سۋ اگرەگاتتارىنىڭ ماشينيسٸ اندرەي حولكين ەكٸنشٸ ورىن الدى. زىريانداعى «ساكۋرا» دەمحاناسىنىڭ اعا اسپازى ايدوس يسقانوۆ «ٶندٸرٸستٸڭ ٷزدٸك جاس مامانى» اتالىمىندا ەكٸنشٸ, كٷرشٸمدەگٸ « كٷرشٸم» كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق مەكەمەسٸنٸڭ مەحانيزاتورى جارقىن بازارباەۆ جەنە «ازييا اۆتو» اق سلەسارٸ رۋستام ياكۋپوۆ وسى اتالىمدا ٷشٸنشٸ ورىن يەلەرٸ اتانىپ, قۇرمەتكە بٶلەندٸ.
وبلىس بويىنشا كونكۋرستىڭ ٷزدٸگٸ اتانۋعا 38 ٷمٸتكەر قاتىسقان.
ٷرجار اۋدانىنىڭ اقجار اۋىلىنداعى «راۋان» شارۋا قوجالىعىنىڭ يەسٸ سەمەن ساعاتوۆ 1977 جىلدان باستاپ دالا كەمەسٸنٸڭ جٷرگٸزۋشٸسٸ بولىپ كەلەدٸ. سودان بەرٸ تالاي جاسقا كومباين مەن تراكتوردىڭ تٸلٸن ٷيرەتٸپ, قىرماندى دەنگە تولتىرتىپ, ەڭبەككە باۋلىپتى. ەندٸ بٷگٸن سول قاراپايىم ەڭبەگٸن ەرٸ قاراي جالعاستىرىپ, ديقانشىلىقپەن اينالىسىپ, ەگٸن شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانۋدا.
- بيدايدى, سويانى جيناپ الدىق. كٷنباعىسىمىز عانا قالدى. شارۋاشىلىقتا جۇمىس ٸستەپ جاتقان مەحانيزاتورلار ەكەلٸ-بالالى الەكساندر مەن ۆلاديمير ستيل, ٶز ۇلىم راۋان بٸلەك سىبانا كٸرٸسٸپ, ەگٸن وراعىن تابىستى اياقتادىق. جۇمىسشىلاردىڭ دا, بٸزدٸڭ دە كٶڭٸلٸمٸز توق, كيٸمٸمٸز كٶك, -دەيدٸ مەرەيٸ ٶسكەن مەرەكەدە ٶز لەبٸزٸمەن بٶلٸسكەن سەمەن اعا. باقىتى مەن بايلىعىن ماڭداي تەرٸمەن تاۋىپ كەلە جاتقان ديقاننىڭ ەرەن ەڭبەگٸ باعالانىپ, اۋىلعا «جاستاردىڭ ٷزدٸك تەلٸمگەرٸ اتانىپ» قايتتى.
جاپوندىقتاردىڭ «روللى» مەن «سۋشيٸن», پيتستسانى پٸسٸرۋدٸڭ قاس شەبەرٸ اتانعان زىرياندىق ايدوس يسقانوۆ وسىدان ەكٸ جىل بۇرىن زىريانداعى قۇماش نۇرعاليەۆ اتىنداعى كوللەدج فيليالىن اسپاز ماماندىعى بويىنشا بٸتٸرگەن ەكەن. اتا-اناسى مەملەكەتتٸك قىزمەتتە ٸستەيتٸن جاس ٶزگە زامانداستارىنىڭ كٶپشٸلٸگٸ سيياقتى «تٶرە» ماماندىق تٷرلەرٸن تاڭداماي 9-سىنىپتان كەيٸن بٸردەن كوللەدجگە اسپاز ماماندىعىنا قۇجات تاپسىرىپتى.
- جۇما, سەنبٸ, جەكسەنبٸ كٷندەرٸ بٸزدٸڭ دەمحاناعا كەلۋشٸلەر كٶبەيە تٷسەدٸ. قوناقتارعا بٸز ۇسىنعان تاعامداردىڭ ۇناماي قالعان كەزٸ بولىپ كٶرگەن جوق. اسپاز بولعانىما ٶكٸنگەن ەمەسپٸن. قىزدار جاعى «ٶزٸڭ اسپازسىڭ, قانداي جاقسى» دەپ قالجىڭداپ جاتادى. بۇل ماماندىققا بالا كەزٸمنەن بەيٸمدەلٸپ ٶستٸم. داستارقانىمىزدى تەتتٸ تاعام تٷرٸنە, دەمدٸ اسقا تولتىرىپ قوياتىن انامنان اس ەزٸرلەۋدٸ كٸشكەنتاي كەزٸمنەن-اق ٷيرەنٸپ, كەيبٸرەۋٸن ٶزٸم دە دايىنداي باستادىم. انام جۇمىسقا كەتكەندە ٷيدەگٸ كٸشكەنتاي قارىنداسىم اياجانعا تاماق دايىنداپ, توقاش تا پٸسٸرٸپ بەرەتٸنمٸن, - دەيدٸ 25-تەگٸ اسپاز جٸگٸت ايدوس.
«ٶندٸرٸستٸڭ ٷزدٸك جاس مامانى» اتالىمىنىڭ جەڭٸمپازى اسحات زيكەنوۆ - ۇلان اۋدانىنىڭ تۋماسى. د.سەرٸكباەۆ اتىنداعى شقمتۋ-دىڭ تاۋ-كەن مەتاللۋرگيياسى فاكۋلتەتٸن بٸتٸرگەن سوڭ «قازتسينك» جشس مىس زاۋىتىنا جۇمىسشى بولىپ ورنالاسقان ول قازٸر وسىنداعى انود ٶندٸرٸسٸنٸڭ اعا شەبەرٸ بولىپ ەڭبەك ەتۋدە. قازاق, ورىس, اعىلشىن تٸلٸن جەتٸك بٸلەتٸن تالاپتى جاس كەسٸپورىندا ەڭبەك ەتٸپ جاتقان ەكٸ جىلدىڭ ٸشٸندە گرەتسييا, گەرمانييا ەلدەرٸنە بارىپ جاڭا عاسىردىڭ وزىق تەحنولوگيياسىمەن جابدىقتالعان «جاڭا مەتاللۋرگييانىڭ» قۇپيياسى مەن قىر-سىرىن ٷيرەنٸپ, تەجٸريبە جيناپ قايتىپتى. جاس مامان مىس زاۋىتىنىڭ جٷرەگٸ -«ايزا پەش», كاتودتى مىس ٶندٸرٸسٸ تۋرالى اعىلشىن تٸلٸندەگٸ ٶندٸرٸستٸك كٸتاپتاردى كٶپ وقيمىن دەيدٸ تاعى دا. «ەڭبەكقور ۇيقىسىنان شيراپ تۇرادى, ەرٸنشەك ۇيقىسىنان قيراپ تۇرادى» دەگەن, وقىدىم, بولدىم, تولدىم دەمەي, تەككە جٷرمەي, تەجٸريبە جيناقتاپ, 23-ٸندە ٶز ماماندىعىنىڭ كەسٸبي بٸلگٸرٸ اتانعان اسحاتتىڭ العىرلىعى, ەڭبەكقورلىعى قازاقستاندىق جاستاردىڭ بەرٸنٸڭ بويىندا جٷرسە دەدٸك.
«ەڭبەك كٷنٸ» مەرەكەسٸنٸڭ سالتاناتتى كەشٸ وبلىستاعى جاس ٶنەرپازداردىڭ ەن-جىرىنا ۇلاستى.
جانارگٷل مۇقاتاي
