مەجٸلٸس دەپۋتاتى باقىتبەك سماعۇل قىرعىز-تەجٸك شەكاراسىنداعى قارۋلى قاقتىعىسقا قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«قىرعىز رەسپۋبليكاسى مەن تەجٸكستان اراسىندا قارۋلى قاقتىعىس, ناعىز ەسكەري ۇرىس قيمىلدارى جيٸلەپ كەتتٸ. بۇل ەرينە, ورتالىق ازييانىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە تٶنگەن ٷلكەن قاتەر. وسى ەكٸ ەلدٸڭ شەكاراسىنداعى شيەلەنٸس كەزٸندە ەسكەري اۋىر تەحنيكا, قاھارلى قارۋ-جاراق, مينومەتتار قولدانىلا باستادى. ٶكٸنٸشكە قاراي كٷنٸ كەشەگٸ قاقتىعىستا بەيبٸت تۇرعىندار قازا تاپتى. قازٸرگٸ كەزدە جاعداي تۇراقتاندى دەپ حابارلانۋدا: قوس تاراپ اتىستى توقتاتۋعا ۋاعدالاسقان. بٸراق بۇل ۋاقىتشا بٸتٸم», - دەدٸ ول.
سەبەبٸ دەپۋتاتتىڭ اتاپ ٶتۋٸنشە, ەكٸ ەل اراسىنداعى شيەلەنٸسكە سەبەپ بولاتىن فاكتورلار سول بويى ساقتالىپ قالدى.
«سونىڭ كەسٸرٸنەن بىلتىرعى سەۋٸردە قىرعىز-تەجٸك شەكاراسىنداعى اۋىلدار تۇرعىندارىنىڭ ٶزارا ايتىس-كەرٸسٸ اتىسقا جەنە ەكٸ ەل ارميياسى تارتىلعان اۋقىمدى شايقاسقا ۇلاسقانى ەستە. شەكارالىق بەكەتتەر باسىپ الىندى. قوس مەملەكەت ٶز شەكارالارىنا قارۋلى كٷشتەرٸن, تانكتەرٸ مەن تٸكۇشاقتارىن اتتاندىردى. ونداعان ادام مەرت بولدى, جٷزدەگەن جان جارالاندى. ەكٸ جاق «ارانداتتى» دەپ بٸرٸن-بٸرٸ ايىپتادى. بۇل قاقتىعىسقا ورتالىقازييالىق قوس رەسپۋبليكا اراسىندا ٶتكەن عاسىردان بەرٸ شەشٸلمەي كەلە جاتقان جەر داۋى تٷرتكٸ بولدى», - دەدٸ باقىتبەك سماعۇل.
ونىڭ پايىمىنشا, بٸشكەك پەن دۋشانبە كەلٸسسٶز ٷستەلٸنە وتىرىپ, جەرگە قاتىستى تٷيتكٸلدٸ بەيبٸت تالقىلاعانى جٶن.
«الايدا سادىر جاپاروۆ تا, ەمومالي راحمون دا بٸر-بٸرٸنە جول بەرگٸسٸ كەلمەيدٸ, تٸپتٸ ۇلتاراقتاي جەردٸ دە قارسىلاسىنا ۇستاتۋعا قۇلىقتى ەمەس. سەبەبٸ, قىرعىزستاندا دا, تەجٸكستاندا حالىقتىڭ ۇلتتىق رۋحى كٶتەرٸلٸپ كەلەدٸ. تەجٸكتەر دە, قىرعىزدار دا جەر مەسەلەسٸندە بٸراۋىزدى. قوس پرەزيدەنت بۇل مەسەلەدە شەگٸنٸس جاساپ, حالقىنىڭ اشىنىسىن تۋعىزۋعا مٷددەلٸ ەمەس. مەسەلە سودان تۇيىققا تٸرەلەدٸ. ٶيتكەنٸ جاپاروۆ مىرزا تٷرلٸ-تٷستٸ تٶڭكەرٸس, حالىق تولقۋى نەتيجەسٸندە بيلٸك باسىنا كەلدٸ, ال راحمون مىرزا الدا بيلٸكتٸ ۇلىنا تابىستاۋدى جوسپارلاپ وتىر دەگەن اقپارات بار. دەمەك, ەكەۋٸ دە حالىق قاھارىنا ۇشىراعىسى كەلمەيدٸ», - دەدٸ دەپۋتات.
باقىتبەك سماعۇلدىڭ اتاپ ٶتۋٸنشە, شەكارالىق شيەلەنٸستەردٸڭ كٶبٸ فەرعانا القابىندا جٷرەدٸ. بۇل بايتاق دالانى ٶزبەكستان, تەجٸكستان جەنە قىرعىز رەسپۋبليكاسى ٶزارا بٶلٸپ الۋعا كٷش سالۋدا. ادام تىعىز تۇراتىن, جەرٸ شٶلەيتتٸ, رەسۋرستارى شەكتەۋلٸ بۇل جەر داۋ دەنٸنٸڭ ٶنۋٸنە قولايلى, قۇنارلى توپىراق.
«نەگٸزٸ, وسىنىڭ بەرٸ كەڭەس وداعىنان قالعان اۋىر مۇرا بولاتىن. كەڭەس بيلٸگٸ فەرعانا بايتاعىن ەلدەر اراسىندا بٸركەلكٸ بٶلە المادى. رەسۋرسقا, ونىڭ ٸشٸندە سۋعا تەڭ قول جەتكٸزە الماعاندىقتان, وسى رەسپۋبليكالار تٸپتٸ وداق ٸشٸندە ٶزارا شەلكەم-شالىس كەلٸپ قالىپ جاتاتىن. ول كەزدە شەكارالار ەكٸمشٸلٸك شەكارا قىزمەتٸن عانا اتقارعانى مەلٸم. كسرو كٷيرەپ, تەۋەلسٸز ەلدەر تٶل مەملەكەتتٸك شەكاراسىن بەلگٸلەي باستاعاندا پروبلەما تەك ٷستەمەلەنە بەردٸ. ەر رەسپۋبليكا ٶزٸنە كٶبٸرەك تەلٸم الىپ قالۋعا تالپىنادى», - دەدٸ ول.
مەجٸلٸس دەپۋتاتىنىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, قازٸرگٸ كەزدە قىرعىز بەن تەجٸك اراسىنداعى شەكارادا شامامەن 70 داۋلى جەر تەلٸمٸ بار. ەكٸ رەسپۋبليكا اراسىنداعى 971 شاقىرىم ورتاق شەكارانىڭ تەك جارتىسىنا جۋىعى, 520 شاقىرىمدايى عانا ناقتى بەكٸتٸلگەن.
«ونىڭ ٷستٸنە كەڭەس كەزٸنەن بەرٸ قىرعىزستان اۋماعىندا تەجٸكتٸڭ ۆورۋح ەكسكلاۆى ورنالاسقان. ونداعى تەجٸك اعايىنداردى تەجٸكستانمەن جالعىز عانا جول بايلانىستىرادى. بٸشكەك پەن دۋشانبە ٶز مٷددەسٸن ٸلگەرٸلەتۋ, ٶز سٶزٸن ٶتٸمدٸ ەتۋ ٷشٸن كەڭەستٸك ەرتٷرلٸ كارتالاردى العا تارتادى. مىسالى, 1924–1939 جىلدارداعى كارتا تەجٸكتەرگە تيٸمدٸ: وندا ۆورۋح ەشقانداي ەكسكلاۆ ەمەس, «شىعاناق» تەرٸزدٸ قىرعىزستان اۋماعىنا سىنالاي كٸرگەن تەجٸكستان جەرٸ ەكەنٸ كٶرسەتٸلگەن. قىرعىزستان بولسا, 1958–1959 جىلدارداعى كارتالاردى جاقتايدى, وندا ۆورۋح قىرعىز تەرريتوريياسىمەن قورشالعان تەجٸكستاننىڭ ەكسكلاۆى عانا», - دەدٸ دەپۋتات.
باقىتبەك سماعۇلدىڭ ايتۋىنشا, بۇل اۋماقتا تەجٸكتەر مەن قىرعىزدار بۇرىننان توننىڭ ٸشكٸ باۋىنداي قويان-قولتىق ارالاسىپ, تٶسكەيدە مالى, تٶسەكتە باسى قوسىلىپ, ٶمٸر سٷرگەن. ەندٸ جەر داۋى حالىقتار مەن ەلدەر اراسىنا ٸرٸتكٸ سالىپ وتىر. باتكەن وبلىسى, اقساي, كٶكتاش, سامارقاندىق, تەجٸكتٸڭ چوركۋ, سۋرح جەنە باسقا دا شەكارالىق ەلدٸ مەكەندەرٸ تايتالاس الاڭىنا اينالىپ كەتتٸ.
«ونىڭ ٷستٸنە پاندەمييا ەكٸ ەلدٸڭ ەكونوميكاسىنا سوققى بولدى, حالىقتاردىڭ ونسىز دا تٶمەن تابىسىن تٸپتەن ازايتتى. جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندار اۋىل شارۋاشىلىعى رەسۋرستارى ٷشٸن قاتال كٷرەسۋگە مەجبٷر. بۇل مەسەلە تەك بەيبٸت جولمەن عانا شەشٸلە الادى. قوس مەملەكەت دەلەگاتسييالارىنىڭ جەر بٶلٸسۋ مەسەلەسٸندە كەلٸسسٶز ٷستەلٸنە وتىرۋى ماڭىزدى. بەلكٸم, قارۋلى قاقتىعىس ٶرشي بەرسە, بۇۇ نەمەسە ۇقشۇ ۇيىمدارىنا بٸتٸمگەرشٸلەرٸن جٸبەرٸپ, قىرعىز-تەجٸك شەكاراسىنداعى بەيبٸتشٸلٸك پەن تۇراقتىلىقتىڭ كەپٸلٸ رٶلٸن اتقارۋعا تۋرا كەلۋٸ مٷمكٸن. ٶيتكەنٸ 2020 جىلى پاندەمييا باستالعالى قوس ەل شەكاراسىندا ون شاقتى قارۋلى قاقتىعىس بولىپتى. ياعني, جاعداي ۋشىعا تٷسكەن», - دەدٸ مەجٸلٸسمەن.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەگەر مەملەكەتتەر ٶزارا بٸتٸمگە كەلە الماسا, الپاۋىت ەلدەر ٸشكٸ ٸسٸنە ارالاسۋى مٷمكٸن. مىسالى, اقپارات قۇرالدارى 2021 جىلعى قازاندا تەجٸكستان ٶز اۋماعىندا قىتايدىڭ بازا اشۋىن ماقۇلداعانىن حابارلادى. تەجٸكستاندىق بازاعا مەنشٸك قۇقىعى قىتايدىڭ قورعانىس مينيسترٸ ۆەي فەنحەنٸڭ تەجٸكستانعا ساپارى كەزٸندە تابىستالعان. سونداي-اق بىلتىرعى جىل باسىندا تەجٸك جەرٸندە قىتايدىڭ ەكٸنشٸ ەسكەري نىسانىنىڭ قۇرىلىسى دا قۇپتالعان.
«شىڭ ەلٸنٸڭ ورتالىق ازيياعا ەسكەري سالادا دەندەي ەنە باستاۋى بٸزدٸڭ دە الاڭداۋشىلىعىمىزدى تۋدىرادى. قازٸر قازاقستان پرەزيدەنتٸ قىتايمەن, ٷندٸستانمەن ارادا ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ سامميتتەرٸن ٶتكٸزۋدە. وسىنداي كەلٸسسٶزدەر اياسىندا ايماقتاعى ٶزگە مەملەكەتتەردٸڭ بەيبٸت ارااعايىندىعىمەن قىرعىز-تەجٸك شەكاراسىنا قاتىستى مەسەلەلەر شەشٸلٸپ, داۋعا تٷپكٸلٸكتٸ نٷكتە قويىلسا, يگٸ», - دەپ تٷيٸندەدٸ ويىن باقىتبەك سماعۇل.
