ازات پەرۋاشەۆ قازاق رەسپۋبليكاسى اتاۋىن قايتا ەنگٸزۋدٸ ۇسىندى. بۇل جٶنٸندە «اق جول» پارتيياسىنىڭ تٶراعاسى بٷگٸنگٸ ٶتكەن مەجٸلٸستٸڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
وندا «1920 جىلى تامىز ايىندا موسكۆادا سوۆناركوم شەكارا مەسەلەسٸن جان الىسىپ تالقىلاعاندا, ەلٸمحان ەرمەكوۆ بٸرنەشە رەت بايانداما جاسادى. وسى جۇمىسقا احمەت بايتۇرسىن, ەليحان بٶكەيحان جەنە باسقا دا قازاق دەلەگاتسيياسىنىڭ 12 مٷشەسٸ تٸكەلەي قاتىستى.
سوندا ولار ارنايى ەكسپەديتسييالاردا جيناستىرعان عىلىمي دەرەكتەرگە سٷيەنٸپ, قازاق جەرٸنٸڭ تۇتاستىعىن دەلەلدەپ شىقتى. نەتيجەسٸندە, سول جىلى اۆتونومدى كەڭەستٸك رەسپۋبليكا قۇرىلىپ, 1925-شٸ جىلدان باستاپ وعان حالقىمىزدىڭ تٶل «قازاق» دەگەن اتاۋى بەرٸلدٸ», - دەلٸنگەن.
«كەلەسٸ, 2020 جىلى مەملەكەتتٸلٸك تۇرعىسىنان بولاشاق تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ ٸرگەتاسىنا اينالعان, كسرو قۇرامىنداعى قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ, ناقتىلاپ ايتامىن – قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ – قۇرىلعانىنا 100 جىل تولادى. قازاقستان اتاۋىمەن قاتار رەسمي تٷردە قولدانىلۋى ٷشٸن – قازاق رەسپۋبليكاسى اتاۋىن قايتا ەنگٸزۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرۋدى ۇسىنامىز», - دەپ مەلٸمدەدٸ پەرۋاشەۆ.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, مۇنداي باستامانى 5 جىل بۇرىن, «مەڭگٸلٸك ەل» تۇجىرىمداماسىن تالقىلاۋ بارىسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ٶزٸ ۇسىنعان بولاتىن.
«اق جول» فراكتسيياسىنىڭ جەتەكشٸسٸ: «بٸزدٸڭ ويىمىزشا ەلباسىمىزدىڭ ۇستانىمىن ٸسكە اسىراتىن كەز كەلدٸ. قارانى – قارا, اقتى – اق, قازاقتى – قازاق دەپ اتاۋىمىز كەرەك.تٸپتٸ توتاليتارلىق سوۆەت ٶكٸمەتٸ مويىنداعان قازاق اتىن رەسپۋبليكامىزعا قايتارۋ – تەك تاريحي ەدٸلەتتٸ قۇرمەتتەۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, بارشا كٶپۇلتتى وتانداستارىمىزدىڭ بٸرلٸگٸ مەن ىنتىماعىن ودان ەرٸ نىعايتۋعا سەرپٸن بەرەتٸنٸنە سەنٸمدٸمٸز», - دەپ اتاپ ٶتتٸ ٶز سٶزٸندە. دەپۋتاتتىق ساۋالدىڭ تولىق مەتٸنٸ تٶمەندە كەلتٸرٸلگەن.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ
پرەمەر-مينيسترٸ
ب.ساعىنتاەۆ مىرزاعا
دەپۋتاتتىق ساۋال
قۇرمەتتٸ باقىتجان ەبدٸرۇلى!
قازٸرگٸ تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ تاريحي تامىرى تەرەڭدە جاتقانى بارشامىزعا مەلٸم. بٷكٸل ادامزاتتىڭ دامۋىنا ەسەر ەتكەن ارعى اتالارىمىزدىڭ جاڭاشىلدىعىن جاقىندا عانا ەلباسىمىز «ۇلى دالانىڭ جەتٸ قىرى» ماقالاسىندا اشىپ كٶرسەتتٸ.
«مەڭگٸلٸك ەل» يدەياسىنىڭ ارقاسىندا قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى جوعارى دەڭگەيدە اتالىپ ٶتتٸ.
سونىمەن قاتار, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «الاش» قوزعالىسىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي, ونىڭ ۇستانىمدارى, اتا-بابالارىمىزدىڭ ازاتتىق الىپ, دەربەس مەملەكەت قۇرۋ جولىنداعى سان عاسىرلىق اماناتىمەن ۇشتاسىپ جاتقاندىعىن تۇجىرىمدادى.
1917 جىلى «الاش» اۆتونوميياسىن قۇرىپ, «الاشوردا» قايراتكەرلەرٸ رەسەي قۇرىلتاي جينالىسىمەن, ۋاقىتشا سٸبٸر ٷكٸمەتٸمەن جەنە ۋفا ديرەكتوريياسىمەن قارىم-قاتىناس ورناتىپ, ەسكەري وداقتاس بولدى.
بٸراق, باستالعان ازامات سوعىسىندا «الاشتىڭ» ەسكەرلەرٸ مەن ولاردىڭ قۇبىلمالى رەسەيلٸك سەرٸكتەستەرٸ قاپتاعان بولشەۆيكتەردٸڭ قاتىگەز باسقىنشىلىعىنا تٶتەپ بەرە المادى.
قازاقتىڭ ۇلت قايراتكەرلەرٸ قۇرعان تٷركٸستان اۆتونوميياسى دا كٷشپەن تاراتىلدى. دەگەنمەن, ولاردىڭ بارلىعى قازاق ەلٸنٸڭ تاعدىرىندا جاڭا مەملەكەتتٸلٸككە ۇمتىلىستىڭ ٷلگٸسٸ رەتٸندە ٸز قالدىردى.
سونداي قيىن زاماندا ەلدٸ اپاتتان امان الىپ شىعۋ ٷشٸن «الاشوردا» جەتەكشٸلەرٸ سوۆەت ٶكٸمەتٸمەن كەلٸسسٶزگە بارىپ, كيررەۆكوم قۇرامىنا ەنٸپ, ٶز حالقىنا قىزمەت ەتتٸ, ەڭ الدىمەن – قازاق جەرٸنٸڭ تەرريتورييالىق تۇتاستىعى ٷشٸن كٷرەستٸ. 1920 جىلى تامىز ايىندا موسكۆادا سوۆناركوم شەكارا مەسەلەسٸن جان الىسىپ تالقىلاعاندا, ەلٸمحان ەرمەكوۆ بٸرنەشە رەت بايانداما جاسادى. وسى جۇمىسقا احمەت بايتۇرسىن, ەليحان بٶكەيحان جەنە باسقا دا قازاق دەلەگاتسيياسىنىڭ 12 مٷشەسٸ تٸكەلەي قاتىستى.
سوندا ولار ارنايى ەكسپەديتسييالاردا جيناستىرعان عىلىمي دەرەكتەرگە سٷيەنٸپ, قازاق جەرٸنٸڭ تۇتاستىعىن دەلەلدەپ شىقتى.
نەتيجەسٸندە, سول جىلى اۆتونومدى كەڭەستٸك رەسپۋبليكا قۇرىلىپ, 1925-شٸ جىلدان باستاپ وعان حالقىمىزدىڭ تٶل «قازاق» دەگەن اتاۋى بەرٸلدٸ.
كٶپ ۇزاماي «الاش» ارىستارى تٷگەل قۇرباندىققا ۇشىراسا دا, ولاردىڭ ٶمٸرٸ مەن قاھارماندىعى زايا كەتكەن جوق, بٷگٸنگٸ تەۋەلسٸز قازاقستان – سونىڭ ايقىن دەلەلٸ.
قۇرمەتتٸ باقىتجان ەبدٸرۇلى,
كەلەسٸ, 2020 جىلى مەملەكەتتٸلٸك تۇرعىسىنان بولاشاق تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ ٸرگەتاسىنا اينالعان, كسرو قۇرامىنداعى قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ, ناقتىلاپ ايتامىن – قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ – قۇرىلعانىنا 100 جىل تولادى.
بۇل رەتتە, بىلتىر ەزەربايدجان رەسپۋبليكاسى ٶزٸنٸڭ 100 جىلدىعىن اتاپ ٶتسە, ال بيىل تٸپتٸ رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆ.پۋتيننٸڭ رەسمي جارلىعىمەن «الاشوردانىڭ» قۇرداسى – باشقۇرت رەسپۋبليكاسى 100-جىلدىعىن تويلايدى.
وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, «اق جول» دەموكراتييالىق پارتيياسى:
- بٸرٸنشٸدەن, رەسپۋبليكامىزدىڭ 100-جىلدىعىنا مەملەكەتتٸك دەرەجەدە كٶڭٸل بٶلٸنٸپ, لايىقتى دەڭگەيدە ٶتكٸزۋدى ۇسىنامىز.
ول ٷشٸن عىلىمي كونفەرەنتسييالار ۇيىمداستىرىپ, سول شەشٸمنٸڭ قابىلداۋىنا سەبەپكەر بولعان قايراتكەرلەردٸڭ ەڭبەكتەرٸن جارييالاپ, ولاردىڭ ەسٸمدەرٸن كٶشەلەر مەن مەكەمەلەرگە بەرٸپ, پوشتا ماركٸلەرٸن, ەستەلٸك مونەتالار شىعارۋدى سۇرايمىز;
- ەكٸنشٸدەن, قازاقستان اتاۋمەن قاتار رەسمي تٷردە قولدانىلۋى ٷشٸن – قازاق رەسپۋبليكاسى اتاۋىن قايتا ەنگٸزۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرۋدى ۇسىنامىز.
نەگٸزٸندە, مۇنداي باستامانى 5 جىل بۇرىن, «مەڭگٸلٸك ەل» تۇجىرىمداماسىن تالقىلاۋ بارىسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ٶزٸ ۇسىنعان بولاتىن.
بٸزدٸڭ ويىمىزشا ەلباسىمىزدىڭ ۇستانىمىن ٸسكە اسىراتىن كەز كەلدٸ.
قارانى – قارا, اقتى – اق, قازاقتى – قازاق دەپ اتاۋىمىز كەرەك.
تٸپتٸ توتاليتارلىق سوۆەت ٶكٸمەتٸ مويىنداعان قازاق اتىن رەسپۋبليكامىزعا قايتارۋ – تەك تاريحي ەدٸلەتتٸ قۇرمەتتەۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, بارشا كٶپۇلتتى وتانداستارىمىزدىڭ بٸرلٸگٸ مەن ىنتىماعىن ودان ەرٸ نىعايتۋعا سەرپٸن بەرەتٸنٸنە سەنٸمدٸمٸز.
قۇرمەتپەن, اق جول فراكتسيياسىنىڭ دەپۋتاتتارى
