ازات پەرۋاشەۆ ٷكٸمەتكە تاريحي اتاۋدىڭ قايتارىلۋىنا دەلەلدەر كەلتٸرٸپ, قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ 100 جىلدىعىن ٶتكٸزۋدٸ قايتا ۇسىندى. تيٸستٸ حات قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى گٷلشارا ناۋشاقىزى ەبدٸقالىقوۆاعا جولداندى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى
پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى
گ.ن. ەبدٸقالىقوۆاعا
قۇرمەتتٸ گٷلشارا ناۋشاقىزى!
قازٸرگٸ تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ تاريحي تامىرى تەرەڭدە جاتقانى بارشامىزعا مەلٸم.
بٷكٸل ادامزاتتىڭ دامۋىنا ەسەر ەتكەن ارعى اتالارىمىزدىڭ جاڭاشىلدىعىن جۋىردا عانا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ «ۇلى دالانىڭ جەتٸ قىرى» ماقالاسىندا اشىپ كٶرسەتتٸ.
«مەڭگٸلٸك ەل» يدەياسىنىڭ ارقاسىندا قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى جوعارى دەڭگەيدە اتالىپ ٶتتٸ.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «الاش» قوزعالىسىنىڭ 100 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ بارىسىندا ولاردىڭ ۇمتىلىسىن اتا-بابالارىمىزدىڭ ازاتتىق الىپ, دەربەس مەملەكەت قۇرۋ جولىنداعى سان عاسىرلىق اماناتىنا تەڭەدٸ.
الاش وردانىڭ دەل وسى بۇرىنعى جەتەكشٸلەرٸ كەڭەس ٶكٸمەتٸمەن كەلٸسسٶز جٷرگٸزٸپ, بولاشاق رەسپۋبليكانىڭ تەرريتورييالىق تۇتاستىعى ٷشٸن كٷرەستٸ. 1920 جىلى تامىز ايىندا مەسكەۋدە سوۆناركوم-نىڭ وتىرىسىندا شەكارا مەسەلەسٸن جان الىسىپ تالقىلاعاندا, ەلٸمحان ەرمەكوۆ بٸرنەشە رەت بايانداما جاسادى. وسى جۇمىسقا احمەت بايتۇرسىن, ەليحان بٶكەيحان جەنە باسقا دا قازاق دەلەگاتسيياسىنىڭ 12 مٷشەسٸ بەلسەنە قاتىستى. ولار ەليحان بٶكەيحان جٷرگٸزگەن عىلىمي ەكسپەديتسييالاردا جيناستىرعان دەرەكتەرگە سٷيەنٸپ, قازاق جەرٸنٸڭ حالقىمىزعا تيەسٸلٸ ەكەنٸن دەلەلدەپ شىقتى.
زور ەڭبەكتٸڭ نەتيجەسٸندە, سول جىلى قىرعىز اۆتونومييالىق كەڭەستٸك رەسپۋبليكاسى قۇرىلىپ, ال 1925-شٸ جىلدان باستاپ وعان حالقىمىزدىڭ بايىرعى اتالىمىنا سەيكەس قازاق اكسر-ٸ دەگەن اتاۋ بەرٸلدٸ.
قۇرمەتتٸ گٷلشارا ناۋشاقىزى!
كەلەسٸ, 2020 جىلى مەملەكەتتٸلٸك تۇرعىسىنان بولاشاق تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ ٸرگەتاسىنا اينالعان كسرو قۇرامىنداعى قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ (اكسر, كەيٸن كسر) قۇرىلعانىنا 100 جىل تولادى.
وسىعان ۇقساس نەگٸزدە, بىلتىر ەزٸربايجان رەسپۋبليكاسى ٶزٸنٸڭ 100 جىلدىعىن اتاپ ٶتسە, ال بيىل رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆ.پۋتيننٸڭ رەسمي جارلىعىمەن «الاشوردانىڭ» قۇرداسى – باشقۇرت رەسپۋبليكاسى 100-جىلدىعىن تويلايدى.
وسى ورايدا, «اق جول» دەموكراتييالىق پارتيياسى:
1) قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ 100 جىلدىعىنا مەملەكەتتٸك دەرەجەدە كٶڭٸل بٶلٸنٸپ, بۇل داتانى لايىقتى دەڭگەيدە اتاپ ٶتۋدٸ ۇسىنادى: عىلىمي كونفەرەنتسييالار ۇيىمداستىرۋ, وعان سەبەپكەر بولعان قايراتكەرلەردٸڭ ەڭبەكتەرٸن جارييالاۋ, ولاردىڭ ەسٸمدەرٸن كٶشەلەر مەن مەكەمەلەرگە بەرٸپ, پوشتا ماركٸلەرٸن, ەستەلٸك مونەتالار شىعارۋ جەنە ت.ب.
2) رەسپۋبليكانىڭ 100 جىلدىعى شەڭبەرٸندە ٶتكٸزٸلەتٸن ٸس-شارالار مەن قولدانىلاتىن بۇيىمدارعا «قازاق رەسپۋبليكاسى» اتاۋىن رەسمي تٷردە پايدالانۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرۋدى ۇسىنامىز.
مۇنداي ۇسىنىس بٸلدٸرۋٸمٸزگە نەگٸز بولىپ وتىرعان:
ا) «قازاقستان رەسپۋبليكاسى» دەگەن سٶز تٸركەسٸن بۇل مەرەيتويدا قولدانۋ مٷمكٸن ەمەس. تاريحي تۇرعىدان الىپ قارايتىن بولساق, ول «قازاق اكسر», «قازاق كسر» اتاۋلارىنىڭ تٷپنۇسقاسىنا پارا-پار ەمەس جەنە دە رەسمي اتاۋ رەتٸندە 1991 جىلى تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸن عانا پايدا بولعان.
ب) رەسپۋبليكانىڭ 100 جىلدىعى اياسىندا قولدانىلاتىن اتاۋدىڭ نەگٸزٸن تاريحي تۇرعىدا تٷپنۇسقاعا پارا-پار ەتٸپ الۋ قاجەت (قازاق اكسر, قازاق كسر). ياعني, ودان ٶتپەلٸ («قىرعىز», «اۆتونومييالى») جەنە يدەولوگييالىق («كەڭەستٸك سوتسياليستٸك») تەرميندەرٸن الىپ تاستاپ, الايدا مەملەكەتتٸك قۇرىلىمنىڭ قۇقىقتىق فورماسى (رەسپۋبليكانى) قالدىرۋ كەرەك. وسى سەبەپتٸ, ٸس-شارالار كەزٸندە «قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ 100 جىلدىعى» اتاۋىن پايدالانۋ قاجەت دەپ سانايمىز.
تٸپتٸ توتاليتارلىق بيلٸكتٸڭ ٶزٸ مويىنداعان «قازاق رەسپۋبليكاسى» بايىرعى تەرمينٸن رەسمي تٷردە قولدانۋ – تەك تاريحي شىندىققا سٷيەنۋ عانا ەمەس, بارشا كٶپۇلتتى وتانداستارىمىزدىڭ بٸرلٸگٸ مەن ىنتىماعىن ودان ەرٸ نىعايتۋعا سەرپٸن بەرەتٸنٸنە سەنٸمدٸمٸن.
قۇرمەتپەن,
فراكتسييا باسشىسى,
دەپۋتات
ا.پەرۋاشەۆ
