العىس ايتۋ كٷنٸ – جالپىحالىقتىق سيپاتقا يە بولعان مەرەكە. ٶيتكەنٸ, بۇل كٷنٸ بٸر زاماندا تاعدىر تەلكەگٸمەن قازاقستانعا ەرٸكسٸز قونىس اۋدارعان تٷرلٸ ەتنوس ٶكٸلدەرٸ قازاق حالقىنا جٷرەكجاردى العىسىن جەتكٸزدٸ.
«جەرگٸلٸكتٸ حالىق ٶزگە جۇرتقا جاساعان جاقسىلىعىن ەشقاشان بۇلداعان جوق. قازاقتار قينالعان جانعا قول ۇشىن سوزىپ, كٶمەكتەسۋدٸ پارىزى سانايدى. وسىنداي كەڭپەيٸلدٸ حالقى بار تەۋەلسٸز قازاقستانىمىزدا قوعامدىق كەلٸسٸم مەن تاتۋلىقتىڭ ارقاسىندا ەل بٸرٸگٸ نىعايىپ, تولاعاي تابىس پەن جاسامپاز يگٸلٸككە قول جەتكٸزٸپ كەلەمٸز», - دەيدٸ اتىراۋداعى «ۆايناح» چەشەن-ينگۋش ەتنومەدەني بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶراعاسى زەليمحان زۋباريەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستىڭ ٶرتٸ لاۋلاپ تۇرعان شاقتا, دەلٸرەك ايتقاندا, 1944 جىلعى 23 اقپان-9 ناۋرىز ارالىعىندا چەشەندەر مەن ينگۋشتاردى اتاقونىسىنان ايىرىپ, كٷشتەپ جەر اۋدارۋ ناۋقانى جٷردٸ.
اتاقونىسىن قيماسا دا, تالاي وتباسى ەڭٸرەگەندە ەتەگٸ جاسقا تولىپ, سولاقاي ساياساتتىڭ قۇربانى بولدى.
«سول كەزدە تاۋ بٶكتەرٸندە ازداعان ۋاق جاندىعىن باعىپ وتىرعان مەنٸڭ ەكە-شەشەمدٸ دە اقپاننىڭ ايازدى كٷنٸندە جٷك ۆاگونىنا تيەپ الا جٶنەلدٸ. قايدا, نەگە بارا جاتىر? ونى ٶزدەرٸ دە تٷسٸنە المادى. شويىن جول بويىمەن زىرلاعان پويىزدىڭ ۆاگونى قاقاپ تۇر. تالعاجاۋ ەتەر تاماق تا جوق. «ٶلمەيتٸن جانعا ٶلٸ بالىق جولىعادى» دەمەكشٸ, ستانسالارعا توقتاعاندا, جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىنداردىڭ ۇسىنعان تاعامىن الىپ, ٶزەك جالعاۋعا تالعاجاۋ ەتٸپتٸ. سٶيتٸپ, ون سەگٸز كٷننەن كەيٸن الماتىعا جەتٸپتٸ. قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىراعان وتباسىلاردى ەرٸ قاراي ماشينامەن الاتاۋ باۋرايىنداعى «التىنەمەل» دەگەن اۋىلعا اپارعان. ٷيەلمەلٸ-سٷيەلمەلٸ جەتٸ بالاسىمەن كەلگەن ەكەم اسابالي مەن شەشەم نانانى قامقورلاعان جەرگٸلٸكتٸ قايىرىمدى جاندارعا ايتار العىسىمىز شەكسٸز», -دەيدٸ زەليمحان زۋباريەۆ.
1944 جىلدىڭ كٶكتەمٸندە قازاق حالقىنىڭ قامقورلىعىن كٶرگەن ەكەسٸنٸڭ وتباسى شاعىن باسپاناعا يە بولعان. ەكەسٸ ەۋەلٸ كولحوزدىڭ ٶگٸز ارباسىمەن, كەيٸن ات اربامەن سۋ تاسىعان. ال شەشەسٸ شارۋاشىلىق قويماسىندا جۇمىس ٸستەپ, بيداي تازارتۋعا كٶمەكتەسكەن. «التىنەمەل» اۋىلىنداعى №3 بٶلٸمشەدە جيىرما جىل تۇرعان ەكە-شەشەسٸ 1964 جىلى تۋعان ەلٸنە ورالعان.
«ٶزٸمنٸڭ كٸندٸك قانىم قازاق جەرٸندە تامعان سوڭ, وسىندا قالۋدى جٶن كٶردٸم. قازاقتىڭ بالالارىمەن بٸرگە ويناپ, بٸرگە ٶستٸك. مەكتەپتە بٸرگە بٸلٸم الدىق. قازاق اۋىلىندا ەسەيٸپ, 1969 جىلدان نەمەرە اعايىم اداممەن بٸرگە اتىراۋ وبلىسىنداعى يندەر اۋدانىنىڭ «پۋت يليچا» كەڭشارىندا جۇمىس ٸستەدٸم. وسىندا تۇرمىستىق, ەلەۋمەتتٸك نىساندار مەن تۇرعىن ٷي سالدىق. تەحنيكا جٶندەدٸك. مەنٸڭ الدىمنان ۇدايى جاقسى ادامدار كەزٸكتٸ. شارۋاشىلىقتاعى ساتان مولداشەۆ, قۋان قۇلعاليەۆ, شەشي ەدٸلباەۆ, زينەل ٶربٸسٸنوۆ, مىرزاعالي ەگٸنباەۆ سىندى اعالارىمنىڭ قامقورلىعىن تالاي رەت سەزٸندٸم» -دەگەن پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ ول.
الماتى اۆتوموبيل جولدارى ينستيتۋتىن بٸتٸرگەننەن كەيٸن جاڭادان بوي تٷزەي باستاعان يساتاي اۋدانىنىڭ ورتالىعى – اققىستاۋ سەلوسىنا كٶشٸپ كەلگەن. مۇندا العاشقىدا №89 جول قۇرىلىسى ۋچاسكەسٸندە تسەح ماستەرٸ بولعان. كەيٸن اسفالتبەتون زاۋىتىنا, جول قۇرىلىسى ۋچاسكەسٸنە باسشىلىق ەتكەن.
«قازٸر اتىراۋدا دا, يساتاي اۋدانىندا دا بٸزدٸڭ وتباسىمىزدى بٸلمەيتٸندەر كەمدە-كەم. كٶرشٸلەرٸمدٸ, ەرٸپتەس بولعان جانداردى – بەرٸ-بەرٸن تۋعان اعايىنىمداي كٶرەمٸن. جۇبايىم ەمينا ەكەۋمٸز بالالارىمىز مەن نەمەرەلەرٸمٸزدٸڭ انا تٸلٸمٸزبەن بٸرگە, قازاقشانى دا مەڭگەرگەنٸن قالادىق. ٶيتكەنٸ, قازاق تٸلٸ – مەنٸڭ ەكە-شەشەمدٸ ٶزگە ۇلت دەپ جاتسىنباي, جاقىنىنداي باۋىرىنا تارتقان دارحان كٶڭٸلدٸ قازاقتىڭ انا تٸلٸ, تەۋەلسٸز قازاقستانىمىزدىڭ مەملەكەتتٸك تٸلٸ. شٷكٸر, بالالارىم دا, نەمەرەلەرٸم دە قازاقشا ماقالداردى قولدانىپ, ويىن ەركٸن بٸلدٸرەدٸ. قازاقتىڭ سالت-دەستٷرٸنە جەتە قانىق بولىپ ٶستٸ. شاڭىراعىمىزعا باس سۇققان ەر ادامعا ەيەلٸم قازاقتىڭ ۇلتتىق تاعامدارى – قىمىز بەن شۇباتتى, باۋىرساق پەن قايماقتى, جال-جايا مەن قازىنى, ٸرٸمشٸك پەن قۇرت-مايدى ۇسىنىپ, داستارحاننان دەم تاتتىرادى. مٸنە, بٸز قازاق حالقىنا دەگەن العىسىمىزدى وسىلاي بٸلدٸرٸپ كەلەمٸز», -دەيدٸ زەليمحان زۋباريەۆ.
ونىڭ اققىستاۋ سەلوسىنا كٶشٸپ كەلگەنٸنە قىرىق جىلدان اسقان. سودان بەرٸ جانىنا ادال دوس, سىيلاس ادامداردى جيناۋعا تىرىسادى.
ەسٸرەسە, قازاقتىڭ ازاماتتارىن ٸشتارتىپ تۇرادى. نەمەرەلەرٸنٸڭ دومبىرا ٷيٸرمەسٸنە بارىپ, كٷي تارتقانىن قالايدى.
«ەكەم ٶمٸردەن ٶتكەنشە «سوناۋ قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە قازاق حالقى اۋىر جاعدايدى ٶتكەرٸپ وتىرعانىنا قاراماستان, كٷشتەپ جەر اۋدارىلعان بٸزگە بارىنشا قامقورلىق كٶرسەتتٸ. قازاقتىڭ باۋىرمالدىعى مەن مەيٸرٸمٸنە جەتەتٸن ەشتەڭە جوق» دەپ العىسىن جاۋدىرىپ وتىراتىن ەدٸ. «اشتىقتا جەگەن قۇيقانىڭ دەمٸ اۋىزدان كەتپەيدٸ» دەگەندەي, سول كەزدەگٸ قازاقتىڭ قايىرىمدىلىعى ەشقاشان ۇمىتىلمايدى. ەرقاشان دارحان كٶڭٸلدٸ, مەرت مٸنەزدٸ قازاق حالقىنا العىسىمدى بٸلدٸرۋدٸ پارىزىم دەپ سانايمىن», - دەيدٸ اتىراۋداعى «ۆايناح» چەشەن-ينگۋش ەتنومەدەني بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶراعاسى زەليمحان زۋباريەۆ.
ەسكە سالا كەتەلٸك, بۇدان بۇرىن اتىراۋدا العىس ايتۋ كٷنٸ قارساڭىندا 33 مەديتسينا قىزمەتكەرٸ ماراپاتتالعان بولاتىن.
