اعا, التەكە, التىنبەك اعا… ون ەكٸ جىل ٶتٸپتٸ. بٸر مٷشەل! كٸم سەنەدٸ? قاراپ وتىرسام, ٶزٸڭٸز تۋرالى ماردىمدى ەستەلٸك جازا الماپپىن. تالاي تالپىنىپ تا ەدٸم. جىل سايىن, قىستا, كٷزدە, جىلىنا كەمٸ ەكٸ رەت سۇحبات بەرٸپ, دەستٷرلٸ جيىنداردا سٶز سٶيلەگەنٸم بولماسا, ٶزٸڭٸز تۋرالى ارنايى ەستەلٸك جازباپپىن, اعا. ٶيتكەنٸ سەنبەدٸم. ەلٸ دە سەنەر ەمەسپٸن. ٶزٸڭٸز ٷيرەتكەن جوق پا ەدٸڭٸز: «كٶزٸڭ جەتٸپ, دەلەلٸڭ جوق نەرسەگە قاتىستى قولىڭا قالام الما» دەپ?! دٷنيەدە, قانشا ەسەيسەم دە, ەكٸ ادامنىڭ ٶلٸمٸن قابىلداي الماي كەلەدٸ ەكەنمٸن. بٸرٸ – مارقۇم زەۋرەش شەشەم, ەكٸنشٸسٸ – ٶزٸڭٸز. ەستەلٸك جازاتىن ۋاقىتى كەلەر دەپ سەنەمٸن. ەزٸرگە ٶزٸڭٸز تۋرالى 12 ەستەلٸك. ٶزٸڭٸزسٸز ٶتكەن 12 جىلعا بٸر-بٸر ٷزٸك وي. ەركەلٸگٸمدٸ دە كٶتەرەتٸن ەدٸڭٸز, تەنتەكتٸگٸمدٸ دە تالاي كەشتٸڭٸز, مۇنىما دا ايىپ ەتپەسسٸز, اعا…
***
1. 1992 جىلى مەملەكەتتٸك قىزمەتكە كەلدٸم. شامامەن 1994 جىلدان باستاپ پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸندە, ٷكٸمەتتە التىنبەك سەرسەنباەۆ دەگەن باسشى بار ەكەنٸن ەستٸپ جاتاتىنمىن. بٸرنەشە جيىندا, تاريحقا, ەدەبيەتكە قاتىستى شارالاردا الىستان كٶرگەنٸم دە بار ەدٸ ٶزٸڭٸزدٸ.
1997 جىلى اقپارات جەنە قوعامدىق كەلٸسٸم مينيسترلٸگٸ قۇرىلدى. سول كەزدە ٷلكەن كونكۋرستان امان ٶتٸپ, قاتارداعى قىزمەتكەرٸڭٸز اتاندىم. جاقىننان بٸرٸنشٸ كٶرگەن كەزٸم سول ەكەن.
بٸر قاعازداردى جازىپ, قابىلداۋ بٶلمەڭٸزگە اپارىپ تاستاعانىم ەسٸمدە. الدىمنان شىقتىڭىز. قولىڭىزدا ٷلكەن قوڭىر پورتفەلٸڭٸز ەسٸمدە. ىمداسىپ امانداستىم دا, ٶزٸڭٸزدٸ ٶتكٸزٸپ, كابينەتٸمە جٷرە بەردٸم. سول كەزدە ميىما كەلگەن بٸرٸنشٸ ويىم: «التەكەڭ, شامامەن, ەلۋدەگٸ كٸسٸ شىعار». قيىن كەزدەردە باسشى بولدىڭىز, جۇمىس وڭاي بولعان جوق. بەلكٸم, سودان دا بولار, جاسىڭىزدان ٷلكەن كٶرٸندٸڭٸز. شىنىم. سول كٷنٸ جٸگٸتتەردەن سۇراسام, نەبارى 35 جاستا ەكەنسٸز عوي…
سول جىلدارى جٷرەگٸڭٸز قىسىپ, پرەزيدەنتتٸك اۋرۋحاناعا باردى دەپ ەستٸگەنمٸن. سٶيتسە, سٸزدٸ قاراعان دەرٸگەر كەلٸنشەك: «شارشاعان, قاجىعان بولارسىز. كٷتٸنۋٸڭٸز قاجەت. ەم-دوم الۋ كەرەك. سٸزدٸڭ جٷرەگٸڭٸز نەبارى 45-تەگٸ ادامدٸكٸندەي», – دەپ ٸلە-شالا قۋانتقانداي بولىپتى. بٸر ادامداي رەنجٸپسٸز…
كەيٸننەن وسىنى ەجۋا قىلىپ ايتىپ وتىراتىن ەدٸڭٸز.
2. جالپى العاندا, مينيسترلٸكتەردٸڭ اراسىندا جۇمىسقا جاس ساياساتتانۋشىلاردى, ەلەۋمەتتانۋشىلاردى بٸرنەشە ساتىلى كونكۋرسپەن قابىلداعان ەرٸك ماعزۇمۇلى اسانباەۆتان كەيٸنگٸ بٸرٸنشٸ مينيسترسٸز دەپ ويلايمىن. جۇمىسقا جاڭا باعىت, جاڭا لەپ كەرەك دەپ بارشا وقۋ ورىندارىنا, عىلىمي ورتالىقتارعا جارييالى تٷردە حابار بەرٸپ, بەرٸمٸزدٸ ٶزٸڭٸز تاڭدادىڭىز.
1997 جىلدىڭ اياعىندا بەرٸمٸزدٸ قازٸرگٸ الماتى قالالىق ەكٸمدٸگٸ وتىرعان عيماراتتا كابينەتٸڭٸزگە جينادىڭىز. «قۇرمەتتٸ ەرٸپتەستەر, قىزدار, جٸگٸتتەر! بٸرەر ايدا استاناعا كٶشەمٸز. تٸزٸمگە ەنگەن ازاماتتاردىڭ بارلىعىنا دا پەتەر الىپ بەرگٸزەم. وعان سٶز بەرەم! ٷيلٸ-باراندى, ٷيلەنگەندەرٸڭە بٸر ايدىڭ ٸشٸندە, بويداقتارعا ەرٸ كەتسە التى اي ٸشٸندە جاعداي جاسالادى. بويداقتار ٶزدەرٸڭٸزدەن كٶرٸڭٸزدەر», – دەپ جىميىپ ەدٸڭٸز.
سٶزٸڭٸزدە تۇردىڭىز. استاناعا 8 اقپان كٷنٸ كٶشٸپ كەلدٸك. ٷيلەنگەن ەرٸپتەستەرٸمٸز 8 ناۋرىز كٷنٸ قولدارىنا پەتەر كٸلتتەرٸن الىپ, قونىستويلارىن جاساپ جاتتى. بٸرنەشە ەرٸپتەسٸمٸزدٸ تٷن ٸشٸندە كەلٸپ قۇتتىقتاعانىڭىز ەسٸمدە. كٶپ ۇزاماي بٸز – بويداقتار دا پەتەرلٸ بولدىق. قۋانعانىمىز-اي!
استانادا الماتىدان كٶشكەن مينيسترلٸكتەر مەن ۆەدومستۆولار قىزمەتكەرٸنە پەتەر بەرۋدٸڭ, بەرگٸزۋدٸڭ قيياناتى مەن قييامەتٸن كەيٸن بٸلدٸك. باسقا مينيسترلٸكتەردە پەتەرلەرٸن بەس, التى, تٸپتٸ 10 جىل ٶتە العانداردى دا بٸلەمٸز.
جاس بولساڭىز دا, ٸسكەرلٸگٸڭٸز بەن بەدەلٸڭٸزدٸڭ, ايتقان سٶزگە ادالدىعىڭىزدىڭ ارقاسى دەپ بٸلەمٸن.
3. جاس ساراپشىلاردى ٶزٸڭٸز كٶپ وقىتتىڭىز, ساراپتاۋ-تالداۋ ٸسٸنە قاتتى قارادىڭىز. سٸزگە دەيٸن دە, سٸزدەن كەيٸن دە ساراپتاماعا قاتال, اسقان ىجداعاتپەن قاراعان باسشىنى كەزدەستٸرمەپپٸن. ەسٸرەسە بٸزدٸڭ كٸل جاس ماماننان قۇرالعان ٸشكٸ ساياسات دەپارتامەنتٸنە كٶپ كٶڭٸل بٶلەتٸن ەدٸڭٸز. ٶزٸڭٸز جۇمىستان كەيٸن, بارشا جيىن-جينالىستاردى ٶتكٸزٸپ بارىپ, بٸزدٸ جيناپ ٶتكٸزەتٸن سەمينارلارىڭىزعا ەلٸ دە قايران قالامىن. الدىن الا ەلٸمٸزدە بولىپ جاتقان بٸر كٶرنەكتٸ, بيلٸكتٸڭ جانىنا باتىپ جاتقان بٸر پروبلەمانى, شيەلەنٸسكەن كونفليكتٸنٸ ايتىپ, وسىعان بايلانىستى ناقتى ويلار مەن ۇسىنىستاردى دايىنداڭدار دەپ تاپسىرما بەرەتٸن ەدٸڭٸز. بۇنى ەستي سالا بەرٸمٸز جانتالاسا گازەت قاراپ, كٸتاپ وقىپ, ٶزارا اقىلداسىپ, ٷلكەندەردەن اقىل سۇراسىپ كەتەتٸن ەدٸك. ول كەزدە قۇرىپ كەتكٸر ينتەرنەت تە جوق بولاتىن. سودان بەرٸمٸزدٸ جيناپ, «ال, كەزەك-كەزەك ويلارىڭدى ورتاعا سالىڭدار, بۇل جەردە بەرٸمٸز دە ساراپشىلارمىز. باسشى, ٷلكەن-كٸشٸ دەگەن جوق» دەپ ەسكەرتٸپ وتىراتىنسىز. ەلٸ ەسٸمدە, الدىڭىزدا ٷلكەن بلوكنوت جاتاتىن. قىسىلا-قىمتىرىلا سٶز سٶيلەپ جاتقان جاس قىزمەتكەرلەردٸڭ ايتقانىن ۇقىپپەن تىڭدايتىنسىز. كٶبٸسٸنە, بەلكٸم, ٸشتەي كٷلگەن دە شىعارسىز. بٸراق سىر بەرمەيتٸنسٸز, ەيتەۋٸر. بٸراق اراسىندا تىڭ ويدى ەستٸپ قالساڭىز, بٸر-ەكٸ سٶيلەم قىلىپ جازىپ الاتىنسىز. ەگەر بٸزدٸڭ بٸر ويىمىز قاعازعا تٷسسە, قالاي قۋاناتىن ەدٸك دەسەڭٸزشٸ!
سول جىلدارى «قۇرمەت» وردەنٸن السام دا بۇلاي قۋانباس ەدٸم…
ٷلگەرسەڭٸز سول كٷنٸ, كٷردەلٸ مەسەلە بولسا كەلەسٸ كٷنٸ بٸرنەشە ادامدى شاقىرىپ, كەشەگٸ مەسەلە بويىنشا ماعان پرەزيدەنتتٸڭ اتىنا حات دايىنداڭدار دەپ, بارشا ارگۋمەنتٸن, ناقتى جٷرٸستەرٸن ەجٸكتەپ ايتىپ بەرەتٸن ەدٸڭٸز. وسىنىڭ كٶبٸسٸ ناقتى ساياساتقا اينالدى. ناقتى ساياسي شەشٸمدەر, قۇجاتتار, جوسپارلار رەتٸندە جٷزەگە استى.
4. اقپارات, تالداۋعا قاتىستى تاعى بٸر جايت ەسكە تٷسەدٸ. ٸشتەگٸ, سىرتقا شىعاتىن قاعازداردىڭ بارلىعىنا دەرلٸك ناقتى وسى قاعازدى جازعان قىزمەتكەردٸڭ اتىنىڭ جازىلۋىن تالاپ ەتەتٸن ەدٸڭٸز. كٷدٸكتەنگەن, شيكٸلٸگٸ بار-اۋ دەگەن زەرتتەۋلەرگە, ساراپتاۋلارعا بولسا, سولاردى جازعان قىزمەتكەرلەردٸ ٸشكٸ تەلەفونمەن باسشىلارعا ايتپاي شاقىرتىپ الاتىن ەدٸڭٸز. سونداي بٸر قوڭىراۋدان كەيٸن العاش رەت جەكە ٶزٸم الدىڭىزعا بارىپ, بٸرشاما ۇزاق وتىرىپ سٶيلەسكەنٸم ەسٸمدە. قابىلداۋ بٶلمەڭٸزگە بارىپ, ابدىراپ, «مينيستر شاقىرىپ ەدٸ…» دەپ تۇرسام, كٶمەكشٸڭٸز جٷگٸرٸپ شىعىپ, «قايدا جٷرسٸڭ, سەنٸ شاقىرعالى قانشا ۋاقىت بولدى, كٸر تەزٸرەك!» دەپ كٸرگٸزٸپ جٸبەرمەسٸ بار ما?! جازعان قاعازىمنىڭ نە تۋرالى ەكەنٸ ەسٸمدە قالماپتى. سۇراقتارىڭىزعا نە دەپ جاۋاپ بەرگەنٸم دە ەسٸمدە جوق. بٸراق ٶزٸڭٸزبەن جارتى ساعاتتاي وتىرىپ, قىزمەتٸم, جٷرٸس-تۇرىسىم, بويداق ٶمٸرٸم تۋرالى سۇراقتارىڭىزعا ەجٸكتەپ جاۋاپ بەرگەنٸم ەسٸمدە. سودان كەيٸن جيٸ شاقىراتىن بولدىڭىز, سۇراقتارىڭىز دا ازايعانداي بولدى.
بٸر تاڭعالاتىنىم بار ەدٸ: كەيدە اسىعىستا, تىم تەز دايىندالعان قۇجاتتار بولاتىن. قازٸر ەمەس, كەشە كەرەك ەدٸ دەيتٸن زامان ەدٸ عوي. سوندا كەيبٸر كەزدەرٸ شيكٸلٸك تانىتىپ, «وسى بٸر كەمشٸلٸگٸن باستىق بايقامايتىن بولار, وسى تۇسى ەلسٸزدەۋ-اۋ» دەيتٸن قۇجاتتار دا بولاتىن. سونداي تۇستارىن كەرەمەت بايقايتىن ەدٸڭٸز. نە سيقىرىن بارىن ەلٸ دە تٷسٸنبەيمٸن. تەجٸريبە مەن دامىعان ينتۋيتسييا بولار دەيتٸنمٸن. ەلٸ دە سول ويدامىن.
5. 1997-1999 جىلدار قيىن كەزدەر ەدٸ عوي. ەل ٸشٸندە كٷندە بٸر داۋ, كٷندە بٸر نارازىلىق, كٷندە بٸر كيكٸلجٸڭ تۋىنداپ وتىراتىن. اقپارات جەنە قوعامدىق كەلٸسٸم مينيسترلٸگٸ بولعاندىقتان, بەرٸنە دە قاتىسىمىز بولاتىن. بەرٸنە بٸر رەاكتسييا, بەرٸنە بٸر قۇجات, ساراپتاما جاسايتىن ەدٸك. سول كەزدەرٸ كەشكٸ 7-8-دەردە شاقىرىپ, «باۋىرىم, مىناداي حات كەرەك. ەرتەڭ تاڭەرتەڭ توعىزدا دايىن بولۋى كەرەك» دەپ تاپسىراتىن ەدٸك. قانشامىز جۇمىستا قونىپ, تٷنگٸ 4-5-كە دەيٸن قاعاز جازىپ, جۇمىستا قونىپ قالاتىن ەدٸك.
بٸر قىزىعى, سول كەشتە ساعات 1-2-لەردە ورىنباسارىڭىز نۇرالى سۇلتانۇلى بەكتۇرعانوۆ, اپپارات جەتەكشٸڭٸز گٷلسٸم ومارقىزى, قانشا جىل بويى ورىنباسارىڭىز, سەرٸگٸڭٸز بولعان ەلٸبەك اسقاروۆ اعالارىمىز كەيدە ٶزدەرٸ كەلٸپ, كەيدە كٶمەكشٸلەرٸن جٸبەرٸپ, ايران, بۋتەربرود, تٸپتٸ ٷيدەن ىستىق تاماق الىپ كەلەتٸن ەدٸ. سٶيتسەك, تاپسىرمانى بەرٸپ تاستاعاننان كەيٸن, «جٸگٸتتەر تٷنٸ بويى جۇمىس ٸستەيتٸن تٷرٸ بار, رەتٸ كەلسە تاماقتارىن الىپ بەرٸڭٸزدەر, اش قالماسىن» دەپ تاپسىرىپ كەتەدٸ ەكەنسٸز.
كەلەسٸ كٷنٸ تاڭ اتا كەلٸپ, قاعازداردى قاراپ, تٷزەتەتٸنٸن تٷزەپ, جوعارى جاققا الىپ كەتەتٸن ەدٸڭٸز. سوندا «تٷندە جۇمىستا قونعان جٸگٸتتەردٸ مازالاماڭىزدار! كەمٸ تٷسكە دەيٸن مىزعىپ السىن» دەپ باسشىلارىمىزعا تاپسىراتىن ەدٸڭٸز. جاۋاپكەرشٸلٸگٸڭٸز بەن ادامگەرشٸلٸگٸڭٸز دەپ تٷسٸنەتٸنمٸن…
6. 1998 جىل بولاتىن. كونستيتۋتسيياعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلەتٸن بولدى. وپپوزيتسييا جەتەكشٸسٸ ەكەجان قاجىگەلدين مىرزا دا بەلسەندٸلٸك تانىتىپ, «مەن ٶز ۇسىنىستارىمدى بەرەمٸن» دەپ تالپىنعان. ەشكٸمگە ايتقىزباي, ٷش جٸگٸتتٸ شاقىرىپ, «بٸر تٷن ٸشٸندە ٷش باعىتتاعى كونستيتۋتسييا جوباسىن جاساپ شىعىڭىزدار!» دەپ تاپسىردىڭىز. ەسٸمدە, بٸر تٷن وتىرىپ لاتۆييا ما, ليتۆانىڭ با, اتا زاڭدارىن اقتارىپ, بٸر نۇسقانى جاساپ, ونى اۋدارىپ شىقتىم. باسقا دا ەرٸپتەستەرٸم سولاي. بٸرٸ – بەرٸك ەبدٸعاليەۆ, ەكٸنشٸسٸ ەرلان سايىروۆ بولۋى كەرەك, ۇمىتپاسام. سونى الدىرىپ, استاناداعى بٸر باسپاعا ەرقايسىسىنان شامامەن 200-300 داناداي باستىردىڭىز. سولاردىڭ نۇسقالارىن الىپ, بٸز ٶزٸمٸز دەپۋتاتتار, مينيسترلەر, جۋرناليستەر قوسىندارىندا تۇراتىن ٷيلەردٸڭ بارلىعىنا دەرلٸك تٷن ٸشٸندە اپارىپ تاستادىق.
كەلەسٸ كٷنٸ قاجىگەلدين استاناعا كەلٸپ, باسپاسٶز مەسليحاتىن ٶتكٸزدٸ. استانا ۋ-شۋ. بۇل «ارنايى وپەراتسييادان» ارنايى قىزمەتتەر دە بەيحابار ەكەن. باسپا تٸنتٸپ كەتكەن بەرٸ.. ەسەسٸنە سول كٷنٸ پرەزيدەنتتەن: «نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى! وپپونەنتٸڭٸز قاجىگەلديننٸڭ كونستيتۋتسييالىق جوباسىنا نە دەيسٸز?» – دەپ سۇراعاندا, ول كٸسٸ: «شىنىن ايتسام, الدىما تاڭەرتەڭ تٶرت نۇسقا كەلدٸ. قايسىسى قاجىگەلديندٸكٸ ەكەنٸن بٸلمەيمٸن…» – دەپ اعىنان جارىلدى. سول كٷنٸ پرەزيدەنتتٸڭ الدىنا عانا ەمەس, بارشا باسشىلاردىڭ, دەپۋتاتتاردىڭ الدىنا تٶرت نۇسقا تٷسكەنٸ ٶتٸرٸك ەمەس ەدٸ.
بۇل قىلمىس ەمەس, ساياسي تەحنولوگييالىق ەكسپرومتىڭىزدىڭ بٸرٸ ەدٸ. كەيدە جىميىپ, كەيدە ٶزٸڭٸزگە تەن عانا كٷلكٸمەن تاپسىراتىن ەكسپرومتىڭىز.
بٷگٸنگٸدەي وپپوزيتسييانى قۋدالاعاننان, تٷرمەگە تىققاننان گٶرٸ تٷنٸ بويى ەڭبەكتەنٸپ, تەر تٶگٸپ تەحنولوگييالىق تەسٸل تانىتقان تيٸمدٸ دەپ ٷيرەتەتٸن ەدٸڭٸز. ٶز باسىم ەلٸ دە سول ويدامىن.
7. تەحنولوگييا دەمەكشٸ…
پرەزيدەنتتٸڭ بٸر جازعى دەمالىسىنان كەيٸن الدىنا باردىڭىز. سودان كەلە سالا بٸرنەشە ادامدى جيناپ, ناقتى تاپسىرما بەردٸڭٸز.
پرەزيدەنت دەمالىستا جاتقان كەزٸندە ٶز ويلارىن, مينيسترلەرگە, ەكٸمدەرگە بەرەتٸن ناقتى تاپسىرمالارىن قولىمەن جازىپ, قاتىستى ادامداردى شاقىرتىپ, قولدارىنا ۇستاتادى ەكەن. سونداي بٸر قاعازدى الىپ كەلدٸڭٸز. ونىسى باسپاسٶز بەن ينتەرنەتكە قاتىستى ويلارى بولاتىن.
بٸر اپتادان كەيٸن قاجەتتٸ قاعازدارىن جازىپ, باسپاسٶز بەن ينتەرنەتكە قاتىستى زاڭناماعا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى زاڭ جوبالارىن ەزٸرلەپ ەكەلدٸك. بٸر كٷننەن كەيٸن شاقىردىڭىز. قاباعىڭىز قاتۋلى, كٶڭٸلٸڭٸز جوق سيياقتى كٶرٸندٸ. «جٸگٸتتەر! مىنالارىڭ بولمايدى مٷلدەم! راس, تاپسىرما بار, بٸراق باس ال دەسە, شاش الۋ مٸندەت ەمەس. ويلانىپ ٸستەۋ كەرەك», – دەپ قايتارىپ جٸبەردٸڭٸز. ارتىنان: «جٸگٸتتەر, دۇرىس تٷسٸنٸڭدەر! بٸز مەڭگٸ باقي شەنەۋنٸك بولا المايمىز. ەرتەڭ, بەلكٸم, بٸز دە وپپوزيتسييا بولارمىز. سول كەزدە گازەت تٸركەي الماي جٷرمەيٸك», – دەپ قاداپ-قاداپ ايتىپ ەدٸڭٸز. سول كەزدە ينتەرنەتتٸ بۇعاتتاۋ جٶنٸندەگٸ كوميسسييا دا قۇرىلعان-دى. كوميسسييا بٸر اي جۇمىس ٸستەپ, «ينتەرنەتتٸ بۇعاتتاۋ مٷمكٸن ەمەس. رەتٸ كەلسە ساياسي تەسٸلدەردٸ, ساياسي تەحنولوگييالاردى قولدانۋ قاجەت» دەپ ۇيعاردى. سول كوميسسييادا 4-5 ادام بولاتىنبىز. بٸرەۋٸ سوڭىنان راحات ەليەۆكە ەرٸپ, كٶز جۇمعان جومارت مەجٸرەنوۆ بولاتىن.
ٶمٸردٸڭ, ەسٸرەسە ساياسي ٶمٸردٸڭ قىزىعى مەن شىجىعى قاتار جٷرەدٸ عوي…
8. قازٸرگٸ كٷنٸ ٸشكٸ ساياسات سالاسىندا جۇمىس ٸستەگەن كەزدەرٸمدٸ ماقتانىپ ايتا الامىن. بارلىعىن دۇرىس, بارلىعىن كەرەمەت دەمەيمٸن. بٸراق سول كەزدەرٸ ەلدٸڭ ساياسي باسشىلىعى قوياتىن تاپسىرمالاردى بارىنشا تەحنولوگييالىق تۇرعىدان, ادامي-ادامزاتتىق پرينتسيپتەردەن اسپاي ورىنداي الدىق دەپ ۇعامىن.
ٶزٸڭٸز دە كەيٸن, وپپوزيتسييادا جٷرگەن كەزٸڭٸزدە بٸراز ادامنان كەشٸرٸم سۇراپ الدىنان ٶتتٸڭٸز. ساياساتكەر تۇلعالار بەرٸن دە تٷسٸنەتٸن دەپ ويلايمىن. سولارمەن سوڭعى كٷندەرٸڭٸزگە دەيٸن سەرٸكتەس, ەرٸپتەس بولدىڭىز. كەيبٸرٸ دٷنيەدەن دە ٶتٸپ كەتتٸ. سول كەزدەرٸ قوجاناسىردىڭ بٸر ەپساناسىن جيٸ ايتاتىن ەدٸڭٸز. قوجەكەڭ ايتادى ەكەن: «جۇرتقا نانعا قار جاعىپ جەۋدٸ ٶزٸم ٷيرەتٸپ ەدٸم, سوڭعى كەزدەرٸ ٶزٸمنٸڭ ٸشٸم اۋىراتىن بولدى» دەپ.
بٸراق «ٸش قانشا اۋىرسا دا», قانشاما بيلٸكتٸڭ سۇمدىعىن كٶرسەك تە, دەل سٸزگە قارسى قاستاندىق جاسالادى دەپ ويلاماپپىز. ٶزٸڭٸز دە سەنبەيتٸن ەدٸڭٸز…
مەن ەلٸ سەنگٸم كەلمەيدٸ.
9. ۇلت, نامىس دەگەن كەزدە تالاي رەت ٶرە تٷرەگەلگەن ەدٸڭٸز. قاجەت بولسا ٷكٸمەت باسشىلارىمەن, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸمەن اشىق تا, جابىق تا ايقاستىڭىز.
مەنٸڭ ەسٸمدەگٸسٸ: قارسىلاستارىڭىز سٸزدٸ تٶرت رەت قىزمەتتەن كەتٸرە جازداعان. بارلىق قولىن جيناپ, ناقتى جارلىعىن دايىنداپ, پرەزيدەنتكە دەيٸن اپارعان. سول كەزدە دوستارىڭىز, جاقتاستارىڭىز الدىن الا ەسكەرتٸپ, پرەزيدەنتكە كٸرٸپ, جارلىقتاردىڭ كٷشٸن بۇزعانسىز. بٸر-ەكٸ جارلىقتى پرەزيدەنت «ساعان ساباق بولسىن, ەستەلٸك بولسىن» دەپ قولىڭىزعا تابىستاعان. كەيٸننەن, قاسٸرەتتٸ اقپاننان كەيٸن قاعازدارىڭىزدىڭ ٸشٸندە سول جارلىقتىڭ بٸرٸن كٶرٸپ قالىپ ەدٸم. تەك پرەزيدەنتتٸڭ عانا قولى جەتٸسپەي تۇرعان ەكەن…
تاعى بٸر جايت. 1999 جىلى پارلامەنتتە جەر مەسەلەسٸ تالقىلاندى. سول كەزدە «قازاق جەردٸ جەكەمەنشٸككە الۋعا دايىن ەمەس, قوعام دايىن ەمەس» دەپ تالاي قاعاز جازدىڭىز. ەڭ قىزىعى, سول كەزدەگٸ پرەمەر-مينيستر نۇرلان بالعىمباەۆتى كٶندٸردٸڭٸز. سول كٸسٸمەن ەڭگٸمەدەن كەيٸن كەلٸپ: «ايدوس, سروچنو, بالعىمباەۆتىڭ «كازپراۆداعا» بەرەتٸن سۇحباتىن دايىندا!» – دەپ تاپسىردىڭىز. ٷش قاراپ, كۋرەرمەن پرەمەرگە ٷش رەت جٸبەردٸڭٸز. پرەمەر ماقالانى قارا كەشكە دەيٸن ۇستادى. كەلەسٸ كٷنٸ گازەتتە «زەمليا نە پرەدمەت دليا پوليتيچەسكوگو تورگا» دەگەن سۇحباتى شىعىپ, ٷكٸمەت پارلامەنتتەن جەر تۋرالى زاڭدى شاقىرتىپ الدى. بۇل – پرەمەردٸڭ دە, ٶزٸڭٸزدٸڭ دە جەتٸستٸگٸڭٸز.
كەيٸن, 2004-2005 جىلدار بولۋى كەرەك, الماتىنىڭ اينالاسىنداعى بٸر رەستورانعا شاقىردىڭىز. قاسىڭىزدا نۇرلان ٶتەبۇلى وتىر ەكەن. «نۇرەكە, سٸزگە ايتقان جٸگٸت وسى. ٶز باۋىرىڭىز, جەرلەسٸڭٸز» دەپ تاپسىردىڭىز. نۇرەكەڭ راقمەتٸن ايتتى. سول جىلدارى سٸز نۇرەكەڭ ارقىلى, نۇرەكەڭنٸڭ قولىن قويدىرىپ, ەلدەگٸ جاعداي, قوعام, بيلٸك تۋرالى پرەزيدەنتتٸڭ اتىنا بٸرنەشە جابىق قاعاز جازدىرعانىڭىز ەسٸمدە.
10. 2004 جىلدىڭ پارلامەنت سايلاۋىنىڭ الدىندا سٸزدٸ بيلٸككە شاقىردى. ەكٸ-ٷش كٷن بويى استانادا قىرۋار كەزدەسۋ, قىرۋار ايتىس بولدى. سودان كەيٸن مەنٸ شاقىرتىپ الدىڭىز. ۇشىپ باردىم. استاناداعى «ينتەركونتينەنتال» قوناقٷيٸنٸڭ دەلٸزٸندە وتىر ەكەنسٸز. كٶڭٸلٸڭٸز جابىرقاۋلى. قاسىڭىزدا وراز جاندوسوۆ, بولات ەبٸلەۆتەر, باسقا دا ەرٸپتەستەرٸڭٸز كەزەك-كەزەك كەلٸپ جٷر ەكەن. بەرٸنە قوياتىن سۇراعىڭىز بٸر: «وسىنىڭ قاجەتٸ بار ما? جۇرتقا نە دەيمٸز? وسىنى قالاي تٷسٸندٸرەمٸز? بەرٸبٸر الدايتىنى بەلگٸلٸ…»
مەنەن كەڭەس سۇراعانىڭىزدا كٷمەنٸمدٸ مەن دە ايتتىم. اراسىندا بٸرەسە پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنە, بٸرەسە پرەزيدەنتكە بارىپ كەلدٸڭٸز.
كەلە سالا: «باۋىرىم, بىلاي ەتەمٸز! مەن رەسمي مەلٸمدەمە جاسايمىن. پارتييادا دا قالامىن. بٸراق ناقتى بٸرنەشە تالاپ قويامىن. سونى جازىپ شىق. دايىن بولعاننان سوڭ وسىندا الىپ كەل», – دەدٸڭٸز.
كەڭسەگە بارىپ, ٷش ساعاتتاي وتىرىپ بٸر نۇسقاسىن الىپ كەلدٸم. بٸر وقىپ, «شيكٸ» دەپ قايتاردىڭىز. تاعى بٸر-ەكٸ ساعات وتىرىپ, قايتا ەكەلدٸم. «شيكٸ ەلٸ, پٸسٸرۋ كەرەك» دەپ تاعى بٸر قايتاردىڭىز. تاعى ەكٸ ساعات وتىرىپ جاساعان نۇسقانى الىپ كەلدٸم. كٸشكەنە بولسا دا كٶڭٸلدەنٸپ, «مٸنە, ەندٸ مىناۋمەن جۇمىس ٸستەۋگە بولادى» دەدٸڭٸز.
كەلەسٸ كٷنٸ پرەزيدەنت جارلىعى شىقتى. كٶپ ۇزاماي مينيستر رەتٸندەگٸ مەلٸمدەمەڭٸز دە بارشا گازەتتە, سايتتا, تەلەديداردا جارىق كٶردٸ. «سايلاۋ ەدٸل ٶتسە, باسپاسٶز تۋرالى زاڭ ٶزگەرسە قالام» دەدٸڭٸز. ويلاعانداي بولمادى. بيلٸكتەن ەش ايانىشسىز ەكٸنشٸ رەت كەتتٸڭٸز. مەنٸڭ دە ەكٸنشٸ رەتٸم ەكەن…
11. مەن ەشقاشان جۋرناليست بولامىن, جۋرناليستيكاعا جاقىندايمىن دەپ ويلاماپپىن. مەنٸ كەسٸپكە باۋلىعان ٶزٸڭٸز ەدٸڭٸز. سٸزدەن العان بٸلٸم مەن تەلٸمدٸ ەش ۋنيۆەرسيتەتتەن بەس جىل وقىپ الا المايدى ەكەنمٸن.
اقپارات مينيسترلٸگٸ بولعاندىقتان, كەيبٸر ماڭىزدى دەگەن جاڭالىقتاردى ٶزٸمٸز جازاتىن ەدٸك. جەنە دە سٸز تاپسىراتىن ەدٸڭٸز: مىنا مەتٸندٸ «كازپراۆدانىڭ», «جاس الاشتىڭ», «كاراۆاننىڭ» تٸلٸمەن جازىپ شىق دەپ. سولاردىڭ ەڭ وزىق دەگەن جۋرناليستەرٸن وقى, تەسٸلٸن قارا, ٷيرەن دەپ قايتا-قايتا ايتاتىن ەدٸڭٸز. بٸردە بٸر مەتٸندٸ بادىرايتىپ, بٸر جارىم بەت قىلىپ الىپ كەلدٸم. ەسٸمدە, «ۆرەميا» گازەتٸنە باراتىن اقپارات ەكەن. كٷلٸپ جٸبەردٸڭٸز. ٷندەمەي اق پاراق قاعازدى الىپ, ونى ەكٸ بٷكتەپ بٸر جىرتتىڭىز, تاعى بٷكتەپ جىرتتىڭىز, تاعى بٷكتەپ جىرتتىڭىز. سول جىرتىلعان قاعازداردىڭ بٸرٸن الىپ: «ايدوس, وسى كٶلدەي قىلىپ جازعانىڭ گازەتتەن وسىنداي قۇرتاقانداي عانا ورىن الادى. ەگەر دەل قازٸر ەكەلگەن مەتٸنٸڭدٸ مىنا بٸر جاپىراق قاعازعا سىيدىرساڭ, ەرتەڭ يگور مەلتسەرگە زۆانداپ سالعىزام». جارتى ساعاتتاي تىراشتاندىم. جازۋىم قانشا مايدا دەسەم دە سىيمادى. «كٶردٸڭ بە? ال ەندٸ مەتٸنٸڭدٸ دۇرىستاپ تۇرىپ قىسقارتايىق!» دەپ, قولىڭىزعا قالام الىپ, بەس سٶيلەمگە سىيدىردىڭىز. ماعان كەرەمەت ساباق بولدى. ونداي ساباقتىڭ بٸرازى ەلٸ دە جادىمدا. قازٸر كەيبٸر جٸگٸتتەردٸ ٶزٸم ٷيرەتٸپ جٷرمٸن.
12. قاسٸرەتتٸ اقپان ەلٸ ەسٸمدە. سٸزدٸ سوڭعى كٶرگەنٸم سەنبٸ كٷنٸ ەدٸ. كەشكٸ سەگٸز جارىمعا دەيٸن «جاس الاش» پەن «ەپوحا» گازەتتەرٸنە شىعاتىن سۇحباتتارىڭىزدى بٸرگە ەزٸرلەگەن ەدٸك. كەرەمەت كٶڭٸلدٸ وتىردىڭىز.
سول كٷنٸ كٷن كٷركٸرەپ, اۋا رايى بۇزىلدى. ەنشەيٸندە سٸزبەن جٷرسەم مازالامايتىن كەلٸنٸڭٸز قايتا-قايتا زۆانداپ مازانى الدى. «قوي, باۋىرىم, ٷيگە بار. كەلٸنگە سەلەم ايت, سەنٸ دەمالىستا جۇمىس ٸستەتكەنٸمە ماعان رەنجٸمەسٸن» دەپ شىعارىپ سالدىڭىز.
مەن ٷيگە كەتتٸم. سٸز مەڭگٸلٸككە اتتانعان ەكەنسٸز, اعا…
ەيەل جۇرتى سەزٸمتال كەلە مە, قالاي ٶزٸ? كەلٸنٸڭٸز كەيدە ەلٸ ايتادى: «سول كٷنٸ التەكەڭمەن مەشينەدە ٷيٸنە نە كەزدەسۋگە بٸرگە كەتكەنٸڭدٸ ەلەستەتسەم, جٷرەگٸم اۋىرادى», – دەپ. كەيدە مەن دە ويلانام. بٸراق قورقىنىش پەن ٷرەي قالمادى, اعا…
ەلٸ سەنگٸم كەلمەيدٸ. بٸر كٷنٸ ٷلكەن ەستەلٸك جازاتىن كٷن كەلەر دەپ سەنەمٸن.
ايدوس سارىم
"جاس الاش" گازەتٸ
