اۋىلعا پايداسى مول جاڭا قۇجات

اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندٸ دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى ٶمٸرگە ەنگٸزٸلمەك

ٷستٸمٸزدەگٸ جىلعى 9 قىركٷيەك كٷنٸ ٶتكەن ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا ەلباسى اۋىل حالقىنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان بٸرقاتار تاپسىرما بەرگەن بولاتىن.

«ٷكٸمەت بٷگٸندە شاعىن نەسيە بەرۋ اياسىن ودان ەرٸ كەڭەيتۋ جٶنٸندە شارا­­لار قابىلداۋى تيٸس. ٶزٸن ٶزٸ جۇمىسپەن قامتيتىنداردىڭ 60 پايىزى اۋىلدا تۇرادى. وسىعان بايلانىس­تى, «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» اياسىندا بٸز 5 ٶڭٸردە قاناتقاقتى رەجٸمدە «اۋىلداعى جۇمىس ورنى» جاڭا جوباسىن ٸسكە اسىرۋدى باستادىق. وعان 10 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ. بۇل جۇمىستى جٷرگٸزۋ بارىسىندا كووپەراتسييالاردى دامىتۋ ٸسٸنە ايرىقشا كٶڭٸل بٶلۋ قاجەت. «كووپەراتسييالار تۋرالى» تيٸستٸ زاڭ قابىلداندى. ەندٸ جەر-جەرلەردە ٷلكەن ۇيىمداستىرۋ جەنە تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى كٷتٸپ تۇر. ٷكٸمەتكە ەكٸم­دەر­مەن بٸرلەسٸپ, ەلدٸ مەكەندەردە اۋىل­شارۋاشىلىق ٶنٸمدەرٸن ٶتكٸزۋ جەنە قايتا ٶڭدەۋدٸ قامتاماسىز ەتەتٸن كووپەراتيۆتەر ۇيىمداستىرۋ جٶنٸندەگٸ شارالار قابىلداۋدى تاپسىرامىن», دەگەن بولاتىن.

سونىمەن قاتار, مەملەكەتتٸڭ قازى­ناسى بيىلعى جىلدىڭ قورىتىن­دىسىندا 830 ميلليارد تەڭگە قوسىم­شا كٸرٸسكە تولىعۋى كٷتٸلٸپ وتىرعاندىعىن, مۇنىڭ ٶزٸ بيىلعى جىلى داعدارىسقا قارسى جوسپاردان شىعۋعا جەنە ستراتەگييالىق دامۋ مٸندەتتەرٸن ورىنداۋ ٷشٸن قازٸرگٸ پروبلەمالاردى شەشۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸندٸگٸن ايتا كەلە, وسىعان بايلانىس­تى نەگٸزگٸ ٷش مٸندەتتٸ اتاپ كٶرسەتكەن بولاتىن. وسىعان وراي «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا جىل سوڭى­نا دەيٸن اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندٸ دامى­تۋ­دىڭ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن ەزٸر­لەۋدٸ ۇسىنعان ەدٸ. «الداعى بەس جىل ٸشٸندە كەمٸندە 600 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەردٸ اينالىمعا ەنگٸزۋ كەرەك. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ مەن ەكٸمدەر اۋىل­شارۋاشىلىق جەرلەرٸن تيٸمدٸ پاي­دالانۋعا قاتاڭ باقىلاۋ جٷرگٸزۋ تيٸس. ول جەرلەردٸ اپاتتى جاعدايداعى سۋ قويمالارىن جٶندەۋ جەنە جاڭادان سالۋ ەسەبٸنەن قاجەتتٸ سۋ كٶلەمٸمەن قام­تا­ماسىز ەتۋ كەرەك», دەگەن بولاتىن. سونىمەن قاتار, اگروٶنەركەسٸپ كەشە­نٸندەگٸ سۋبسيدييالاۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ, تيٸمسٸز سۋبسيدييالاردى دوعارۋ جەنە ٶنٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋعا نازار اۋدارۋ قاجەت ەكەندٸگٸن اتاپ كٶرسەتكەن ەدٸ.

ەلباسىنىڭ وسى تاپسىرمالارىنا بايلانىستى ەلٸمٸزدٸڭ اۋىل شارۋا­شىلىعى مينيسترلٸگٸ «قازاقستان رەس­­پۋبليكاسىنىڭ اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەنٸن دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىل­دارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باع­دار­لاماسى تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسىن» ەزٸرلەدٸ. اتالعان جوبا قازٸرگٸ كٷنٸ ەل كەسٸپكەرلەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن كەڭٸنەن تالقىلانۋدا. جوبانىڭ ەلٸمٸزدٸڭ اۋىل­دارىندا كووپەراتيۆتٸك قوزعالىستى دامىتۋعا سەرپٸن بەرەتٸندٸگٸ اتاپ كٶرسە­تٸلۋدە.

وسى اپتانىڭ سەرسەنبٸسٸ كٷنٸ وسىنداي بٸر مەندٸ كەزدەسۋ «اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسىندا بولىپ ٶتتٸ. بۇل باس­قوسۋ ەل ٶڭٸرلەرٸن كەڭٸنەن قامتىعان ونلاين رەجٸمٸندە جٷرگٸزٸلدٸ. ونىڭ جۇمىسىنا پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸ اسقار مىرزاحمەتوۆ قاتىستى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى قايرات ايتۋعانوۆ تۇجىرىمدامادا قامتىلعان مەسەلەلەردٸ كەڭٸنەن ەڭگٸ­مە­لەپ بەردٸ. وندا اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەننٸڭ قانداي سالالارى مەملەكەتتٸك قولد­اۋعا يە بولاتىندىعى, الداعى بەس جىل­دا ەل اگرارشىلارى مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ قانداي تٷرلەرٸنە يە بولا­تىن­دىعى, وسىعان دەيٸن قولدانىستا بو­لىپ كەلگەن مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ قان­داي شارالارى كٷشٸن جوياتىندىعى, سونى­مەن قاتار, ٸشكٸ رىنوكتى وتاندىق اۋىلشارۋاشىلىق ٶنٸمدەرٸ جەنە ازىق-تٷلٸك تٷرلەرٸمەن تولتىرۋ ماقساتىندا قان­­داي جوسپارلاردىڭ ەزٸرلەنٸپ جات­قان­دىعى ناقتى ايتىلدى.

سونىمەن, قايرات ايتۋعانوۆتىڭ ايت­ىپ ٶتكەنٸندەگٸدەي, جاڭا مەملە­كەت­تٸك باعدارلامانى ەزٸرلەۋ قاجەت­تٸ­گٸ قازاقستاننىڭ ەۋرازييالىق ەكونو­مي­­كالىق وداقتىڭ, دٷنيەجٷزٸلٸك ساۋدا ۇيىمنىڭ قۇرامىندا جاسايتىن ەرە­كەت­تەرٸنە, سونداي-اق, عالامدىق ەكونو­مي­كادا بولىپ جاتقان ٶزگەرٸستەر مەن ەلٸمٸز­دەگٸ ٸشكٸ ٷدەرٸستەرگە بايلانىس­تى تۋىنداعان. تۇجىرىمدامادا اگروٶنەر­كە­سٸپتٸك كەشەندٸ ودان ەرٸ دامىتۋدا قازاقستاننىڭ كٷشتٸ جەنە ەلسٸز جاق­تا­رى­نا تالداۋلار جاسالىنعان. سوعان سەي­كەس ولقىلىقتاردى تولتىرۋدىڭ ناقتى شارا­لارى كٶرسەتٸلگەن.

مەسەلەن, ەلٸمٸزدٸڭ مال شارۋا­شى­لى­عىنداعى مال ٶنٸمدەرٸن ٶڭدەۋ مەن ساتۋ ٸسٸنە جٷرگٸزٸلگەن تالداۋلار ەلٸمٸزدٸڭ ٸشكٸ رىنوگىندا بالىق, قۇس ەتٸ, شۇجىق, ٸرٸمشٸك, سٷتتەن الىناتىن ماي ٶنٸمدەرٸ جٶنٸندە يمپورتتىڭ باسىم ەكەنٸن كٶر­سەتٸپ بەردٸ. بۇل باسىمدىق جالپىلاي العاندا 33 پايىزبەن 67 پايىز ارا­لىعىندا بولىپ وتىر. ال قوي, سيىر, شوش­قا ەتٸ جٶنٸنەن ەلٸمٸز ٶزٸن ٶزٸ تولىق قامتاماسىز ەتٸپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار, ەكسپورتتى قازٸرگٸدەن ەلدەقايدا ارتتىرۋ مٷمكٸندٸكتەرٸنە يە.

ەندٸ ٶسٸمدٸك شارۋاشىلىعىنىڭ ٶنٸمدەرٸنە كەلەتٸن بولساق, ماكارون, ٶسٸمدٸك مايى, كٶكٶنٸس جەنە جەمٸس-جيدەك كونسەرۆٸلەرٸ جٶنٸندە يمپورت كٶلەمٸ مولىراق. سونىڭ ٸشٸندە قانت يمپورتىنىڭ كٶلەمٸ 97 پايىزعا دەيٸن جەتٸپ وتىر. ال استىق ٶنٸمدەرٸ, ۇن جەنە بٸرقاتار ٶنٸمدەر جٶنٸنەن ەلٸمٸز ٸشكٸ رىنوكتى تولىقتاي قامتاماسىز ەتٸپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار, ولاردى سىرتقى رىنوكتارعا شىعارۋدا ەلەمدٸك دەڭگەيدە ٶز ورنى بار بەلسەندٸ ويىنشىلاردىڭ قاتارىنا قوسىلىپ وتىر.

تۇجىرىمدامادا اۋىلشارۋاشىلىق ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ مەن ٶتكٸزۋدٸڭ جەنە ولاردى ٶڭدەۋدٸڭ نەگٸزگٸ پروبلەمالارى ايقىندالعان. ولاردىڭ قاتارىندا بيدايدىڭ ارتىق ٶندٸرٸلۋٸ, قۇراماجەم, ارپا, قۇس ەتٸ ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸ, ٶڭدەلگەن ەت, سٷت, كٶكٶنٸس, جەمٸس-جيدەك ٶنٸمدەرٸ ٷلەسٸنٸڭ ازدىعى, سيىر, شوشقا, قوي ەتٸ ەكسپورتى دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندٸگٸ سەكٸلدٸ ٶتكٸر تۇرعان مەسەلەلەر بار. وسى پروبلەمالاردىڭ ورىن الۋ سالدارىنان ەلٸمٸز سىرتقى ساۋدادا ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 1,3 ميلليارد دوللاردى الا الماعان.

وسى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋ ٷشٸن بٸرقاتار شارالار قابىلدانىپ وتىر. وسىلاردىڭ نەگٸزٸ رەتٸندە باستى ماقساتتار ايقىندالعان. سونىڭ ٸشٸندە 6 تٷرلٸ مٸندەتكە ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنبەك. ەگەر توقتالا كەتەتٸن بولساق, ولار:

ەكٸنشٸ – تاۋارلى ٶندٸرٸسكە 670 مىڭ ۇساق ٶندٸرۋشٸنٸ تارتۋ ٷشٸن اۋقىمدى اۋىل­شارۋاشىلىق كووپەراتسييالارىن دامىتۋ جەنە ٶنٸمدەردٸ ٶتكٸزۋ مەن ٶڭدەۋ­دٸڭ قولدانۋعا تيٸمدٸ جٷيەسٸن قۇرۋ;

ٷشٸنشٸ – اۋىلشارۋاشىلىق تاۋ­ار ٶندٸرۋشٸلەرٸن بارىنشا كەڭٸنەن قام­تي وتىرىپ, جالپى سالا بويىنشا مەم­لەكەتتٸك قولداۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن جەنە قول­جەتٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ;

تٶرتٸنشٸ – كٶزدەلگەن ماقساتقا قول جەت­كٸزۋگە باعىتتالعان ەكسپورتتىق ساياسات­تى ٸسكە اسىرۋ جەنە ورگانيكالىق ٶنٸم­نٸڭ قازاقستاندىق برەندٸن العا جىلجىتۋ;

بەسٸنشٸ – 600 مىڭ گەكتاردان استام سۋارمالى جەردٸ اينالىمعا قوسۋ;

التىنشى – اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن مەم­لەكەتتٸك رەتتەۋدٸ ودان ەرٸ جەتٸلدٸرۋ.

مٸنە, وسىندا اتالعان مٸندەتتەردٸ ويدا­­عىداي جٷزەگە اسىرا الساق, مۇنىڭ ٶزٸ ەلٸمٸزدٸڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا قوسىمشا سەرپٸن بەرەتٸندٸگٸ انىق. سوعان بٸر مىسال رەتٸندە ايتا كەتەتٸن بولساق, سوڭعى كەزدەردە جٷرگٸ­زٸل­گەن زەرت­تەۋلەر 1 گەكتار سۋارمالى جەر­دٸڭ تيٸم­دٸلٸگٸ مەن بەرەتٸن پايداسى 1 گەكتار تەلٸ­مٸ جەردەگٸدەن 30 ەسەگە دەيٸن ارتىپ تٷسە­تٸندٸگٸن كٶرسەتٸپ وتىر. سوندا 600 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەردٸ اينا­لىمعا قوسۋ دەگە­نٸمٸز 18 ميلليون گەكتار تەلٸمٸ جەردٸ ٸسكە قوسۋمەن بٸردەي بولىپ شىقپاي ما? دەمەك, اتالعان مٸندەتكە جارىم-جارتى­لاي قول جەتكٸزدٸك دەگەننٸڭ ٶزٸندە مۇنىڭ ٶزٸ ەلٸمٸزدٸڭ اۋىل شارۋاشىلىعى كەشە­نٸنٸڭ دامۋىنا ەلدەقايدا سەرپٸن بەرە­تٸندٸگٸ انىق.

بٸز ەندٸ جالپى تۇجىرىمداماعا جان-جاقتى توقتالماي-اق, ونىڭ ٸشٸندە بٷگٸنگٸ كٷنٸ بٷكٸل اۋىل حالقىن تولعاندىرىپ وتىرعان اسا بٸر ٶزەكتٸ مەسەلە – ولاردىڭ قولىنداعى ٶنٸمدٸ ٶتكٸزۋ مەسەلەسٸنە توقتالماقپىز. قازٸرگٸ اۋىل حالقى دەگە­نٸمٸز كٸمدەر? ولار – كٶبٸنەسە ٶزدەرٸ­نٸڭ قولىنداعى ازىن-اۋلاق مالى مەن ەگٸستٸك جەرلەرٸنە سٷيەنٸپ ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان, ياعني تەك ٷي شارۋاشىلىعىمەن عانا شۇعىلدانىپ وتىرعان ادامدار. قازٸرگٸ اۋىل حالقىنىڭ كەم دەگەندە 70-80 پايىزىن وسىنداي ادامدار توبى قۇراي­تىندىعى انىق. ايتا كەتۋ كەرەك, وسى ۋاقىتقا دەيٸن ادامداردىڭ بۇل توپ­تار­ىنا جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك تاراپىنان جەت­كٸلٸكتٸ كٶڭٸل بٶلٸنبەي كەلدٸ. بۇل ادامداردىڭ تٸرشٸلٸك كٶزدەرٸن دامىتۋ ٸسٸ وسى ۋاقىتقا دەيٸن قابىلدانعان اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى باع­دار­لامالاردان تىسقارى قالىپ وتىردى. نەگە? سەبەبٸ, ٷي شارۋاشىلىعى نەگٸ­ز­ٸن­دە ۇيىمداسىپ تٸرلٸك قىلۋدىڭ ٶزٸن­دٸك قيىندىقتارى بار ەكەندٸگٸ انىق. مەسەلەن, ولاردىڭ قولدارىنداعى مال­دار­دى سەلەكتسييادان ٶتكٸزۋدٸڭ, اسىل­داندىرۋدىڭ قيىندىقتارى جەتٸپ ارتىلادى. سونىمەن قاتار, ەربٸر ٷيدەن ٶنٸم جيناپ جٷرۋ دە وڭاي ەمەس. ونىڭ ٷستٸندە ەلەمدٸك تەجٸريبە بويىنشا كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸسٸ رەتٸندە ۇيىمداسپاعان جەكە شارۋاشىلىقتىڭ بولاشاعىنان ٷمٸت كٷتۋ دە قيىن. مٸنە, وسىنداي سەبەپتەرگە بايلانىستى وسى ۋاقىتقا دەيٸن جەكە ٷي شارۋا­شىلىقتارىنىڭ قولدارىنداعى مالدار كٶپتەگەن سۋبسيدييا تٷرلەرٸنەن قۇ­رال­اقان قالىپ وتىردى. ولاردىڭ قولىنداعى ٶنٸمدٸ جيناۋ مەسەلەسٸمەن دە ەشكٸم شۇعىلدانبادى. ەندٸ ەلباسى تاپ­سىرماسى ارقىلى مەملەكەت ناق وسى ادامدار توبىنا كٶڭٸل بٶلەتٸن بولادى. بۇدان بىلايعى كەزەڭدە ولار دا مەم­لەكەتتٸك قولداۋعا يە بولا باس­تايدى. بٸزدٸڭ ويىمىزشا ناق وسى شە­شٸم بٸزدٸڭ قازاق حالقىنىڭ, جالپى, قازاقستانداعى اۋىل حالقىنىڭ ٶزٸن­دٸك ۇلتتىق ەرەكشەلٸكتەرٸنە مەن بەر­گەن, سول ەرەكشەلٸكتەرگە سەيكەس قول­داۋ شارالارىن كٶرسەتۋدٸڭ جولدارىن قاراستىرعان بٸردەن-بٸر ۇتىمدى شەشٸم بولىپ وتىر. مۇنىڭ مەملەكەتكە, جالپى ەل ەكونوميكاسىنا بەرەتٸن پايداسى دا از بولماس. ٶيتكەنٸ, قازٸرگٸ زەرتتەۋلەر مالدىڭ 70-80 پايىزى وسى جەكە شارۋاشىلىقتاردىڭ قولىندا ەكەنٸن, دەمەك, بۇل شارۋاشىلىقتاردىڭ قولىندا, ەگەر ۇيىمداستىرا بٸلسە, مول ٶنٸم كٶزٸ بار ەكەندٸگٸن كٶرسەتەدٸ.

سونىمەن, ەلٸمٸزدەگٸ ٷي شارۋا­شى­لىق­­ت­ارىن دامىتۋ ماقساتىندا مەملەكەت العاشقى كەزەكتە قانداي مەسەلەلەرگە مەن بەرمەك? ونىڭ شەت جاعاسىن بٸز جوعارىدا ايتىپ تا كەتتٸك. 670 مىڭ ۇساق ٶندٸرۋشٸنٸڭ تاۋارلى ٶندٸرٸسكە قاراي تارتىلاتىندىعىن ايتتىق. ەركٸم ٶز قولىنداعى ازىن-اۋلاق مالمەن وتىرعاندا ولاردى قالاي ۇيىمداسقان ٶندٸرٸ­سكە تارتۋعا بولادى? مۇنىڭ جولى بەلگٸلٸ. ەلەمدٸك تەجٸريبەدەگٸ مۇ­نىڭ ەڭ تيٸمدٸ تەسٸلٸ وسىنداي جەكە شارۋا­شىلىقتاردىڭ كووپەراتسيياسىن قا­لىپ­تاستىرۋ جەنە دامىتۋ بولىپ تابىلادى. مٸنە, مەملەكەت وسىنداي كٷردەلٸ مەسەلەنٸ شەشۋگە باتىل كٸرٸسۋدٸ جٶن كٶرٸپ وتىر. بٸز سٶز ەتٸپ وتىرعان باعدارلامادا بۇل مەسەلەگە كەڭٸنەن مەن بەرٸلگەن. تيٸستٸ شارالار قامتىلعان. ەندٸ وسىلارعا كەلەيٸك.

قازٸرگٸ كٷنٸ مەملەكەت جەكە ٷي شا­رۋا­­شىلىقتارىنىڭ كووپەراتسيياسىن قالىپتاستىرۋ جەنە دامىتۋ ماقساتىندا قانات­قاقتى جوبانى قولعا الدى. وسى جوبا بويىنشا كەم دەگەندە 20 ٷي شارۋا­شى­لىعى باس قوسقان جەردە ولاردىڭ كووپەراتيۆٸ ۇيىمداستىرىلاتىن بولادى. بۇل كووپەراتيۆتەردەن بٸرٸنشٸ كەزەك­تە سٷت ٶنٸمدەرٸن جيناۋدىڭ, سودان كەيٸن ەت ٶنٸمدەرٸن جيناۋدىڭ تيٸستٸ سحە­ما­لارى ەزٸرلەنۋ ٷستٸندە. وسىنى جٷزەگە اسىرۋ ماقساتىندا سٷت قابىلداۋ پۋنكتٸ اشىلىپ, ول تيٸستٸ تەحنولوگييالىق قۇرالدارمەن جەنە سٷتتٸ تاسىمالدايتىن كٶلٸك تٷرٸمەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ. مۇندا سٷتتٸڭ ساپاسىن جەنە كٶلەمٸن انىقتايتىن قۇرالدار بولادى. سٷت جينايتىن ادام بەلگٸلەنەدٸ جەنە كووپەراتيۆ باسشىسى سايلانادى. بۇل ٷدەرٸستەردٸڭ بەرٸ اۋىل ادامدارىنىڭ قولداۋىمەن ەرٸكتٸ تٷردە جٷرگٸزٸلەدٸ. بٸزدٸڭ ويىمىزشا, مۇنداي شارانى ۇيىمداستىرۋدى اۋىل ادامدارى, ياعني جەكە ٷي شارۋاشىلىعىنىڭ يەلەرٸ قولداۋى تيٸس. ٶيتكەنٸ, كووپەراتيۆتٸڭ ولار­عا بەرەتٸن پايداسىنان باسقا زييانى جوق. ولاردىڭ قولىنداعى ٶنٸمدەردٸ تۇراق­تى تٷردە جيناپ الۋ جەنە ولاردى ٶتكٸزۋ مەسەلەسٸ شەشٸلسە, مۇنىڭ ٶزٸ ەربٸر ٷي شارۋاشىلىعى يەسٸنٸڭ تۇراقتى كٸرٸ­سٸن ارتتىراتىندىعى انىق. ياعني ول ٶز ٷيٸندە وتىرىپ-اق, تۇراقتى جۇمىس تاپقانداي مٷمكٸندٸككە يە بولادى.

مۇنىڭ سىرتىندا, مەملەكەت وسىنداي ۇيىمداسىپ تٸرلٸك قۇرىپ, كووپەراتيۆكە بٸرٸككەندەرگە سول كووپەراتيۆ ارقىلى تيٸستٸ سۋبسيدييالار بەرە باس­تايدى.

قازٸرگٸ كٷنٸ مال شارۋاشىلىعىندا سۋبسيدييانىڭ 33 تٷرٸ بار. ٶتكەن 2015 جىلى مەملەكەت وسى سۋبسيدييالارعا 69 ميلليارد تەڭگە بٶلدٸ. ياعني, وسىنشاما كٶلەمدە تەگٸن كٶمەك كٶرسەتٸلدٸ.

ەندٸ جاڭا باعدارلاما اياسىندا وسى سۋبسيدييالاردىڭ 34,5 ميلليارد تەڭگەنٸ قامتيتىن 6 تٷرٸ قايتا قاراستىرىلىپ وتىر. ٶيتكەنٸ, بۇل سۋبسيدييالاردى بۇرىن تەك ٸرٸ شارۋاشىلىقتار الىپ كەلگەن بولاتىن. مەسەلەن, ەت باعىتىنداعى سۋب­سيدييالاردىڭ 60 پايىزىن 19 ٸرٸ مال بورداقىلاۋ الاڭى الىپ كەلدٸ. سٷت باعىتىندا دا وسىنداي جاعداي ورىن الدى. بۇل سۋبسيدييانى الۋدىڭ بٸر شارتى ونى الۋشىنىڭ قولىندا كەمٸن­دە 400 باس سيىر بولۋ قاجەت ەدٸ. ەندٸ وسى تالاپ 100 باس سيىرعا دەيٸن تٶمەن­دەتٸلدٸ. ەرينە, اۋىلداعى ەربٸر ٷي شارۋاشىلىعىندا 100 باس سيىر بولا قويماۋى مٷمكٸن. بٸراق 20 ادام بٸرٸگٸپ كووپەراتيۆ قۇراتىن بولسا, قول­دا­رىن­داعى مال سانىن وسىنشا باسقا ەب­دەن تولتىرا الادى. مٸنە, ولار وسىلايشا مەملەكەتتٸڭ سۋبسيديياسىنا, ياعني تەگٸن قولداۋىنا يە بولماقشى.

سونىمەن قاتار, ەندٸ كووپەراتيۆكە بٸرٸككەن ٷي شارۋاشىلىقتارى وسى ارقىلى ٶز قولدارىنداعى مالدى تيٸستٸ ساپالى ازىقپەن قامتۋدا, ولاردى اسىلداندىرۋدا مەملەكەت قولداۋىنا يە بولادى.

جالپى, بۇدان بىلايعى كەزەڭدە بٸرٸگٸپ تٸرلٸك قۇرامىز دەگەن اۋىلداعى جەكە ٷي شارۋاشىلىقتارىنا باسقا دا كٶر­سەتٸلەتٸن كٶمەك تٷرلەرٸ بار. مۇنداي كٶمەك­تەر تەك ەت پەن سٷت باعىتىندا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, الداعى ۋاقىتتا ٶسٸم­دٸك شارۋاشىلىعى سالاسىندا دا ۇيىم­داستىرىلاتىن بولادى.

«اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالا­تاسىندا ٶتكەن باسقوسۋدا وعان ونلاين رەجٸمٸندە قاتىسقان ەل ٶڭٸرلەر­ٸندەگٸ شارۋا قوجالىقتارىنىڭ يەلەرٸ بۇل مەسەلەگە بارىنشا قولداۋ بٸل­دٸر­دٸ. سەبەبٸ, اتالعان ٸسكە الداعى ۋاقىت­تا تەك جەكە ٷي شارۋاشىلىقتارى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, شاعىن شارۋا قوجالىقتارى دا بەلسەندٸ تٷردە تارتىلماق.

باسقوسۋ سوڭىندا اۋىل شارۋا­شى­لىعى مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى قايرات ايتۋعانوۆ پەن «اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان ەلتاەۆ جۋرناليستەرمەن جولىعىپ, شاعىن سۇحباتتار بەردٸ. قايرات ايتۋعانوۆ سۇحبات بارىسىندا اۋىلداعى ٷي شارۋاشىلىقتارى كووپەراتيۆتەرٸن قۇرۋ ٸسٸ قازٸرگٸ كٷنٸ قاناتقاقتى جوبا رەت­ٸن­دە قاراعاندى وبلىسىنىڭ نۇرا اۋدانىندا قولعا الىنعاندىعىن, سو­لار­دىڭ تەجٸريبەسٸ نەگٸزٸندە بۇل ٸستٸ كەڭٸنەن ناسيحاتتاۋ قاراستىرى­لىپ جات­قاندىعىن ايتىپ ٶتتٸ. نۇرجان ەلتاەۆ جاڭا باعدارلامانىڭ ماڭى­زىنا توق­­­تالا كەلە, اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸ سالا­­سىنداعى مۇنىڭ الدىندا­عى با­ع­­دارلامالار سالالىق دەڭگەيدە بول­سا, بۇل باعدارلامانىڭ مەم­لە­كەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس مەملەكەتتٸك دەڭگەيگە دەيٸن كٶتەرٸل گەندٸگٸن, وسىعان وراي ونى جٷزەگە اسىرۋعا تەك ەلٸمٸزدٸڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, باسقا دا مينيسترلٸكتەردٸڭ, ەكونوميكالىق سالالىق قۇرىلىمداردىڭ قاتىسا­تىن­دى­عىن اتاپ كٶرسەتتٸ.

سونىمەن, بٸز «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەنٸن دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنىڭ تۇجىرىمدامالىق جوباسىن اۋىل حالقى ٷشٸن پايداسى مول جاڭا بٸر تاريحي شەشٸمدٸ جٷزەگە اسىرۋ قۇرالى رەتٸندە قابىلدادىق. ٸسكە سەت دەيمٸز ەندەشە.

سۇڭعات ەلٸپباي,

«ەگەمەن قازاقستان»