14 ناۋرىز, جۇما كٷنٸ استاناداعى EXPO كٶرمە ورتالىعىندا "قىتاي كٶكتەمدە" اتتى جاھاندىق ديالوگى ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
قىتاي ورتالىق تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ كورپوراتسيياسى (CCTV), قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى ەلشٸلٸگٸ جەنە باسقا دا مەكەمەلەردٸڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ٶتكەن شارادا تٷرلٸ سالا ٶكٸلدەرٸ بٷكٸلقىتايلىق جينالىس پەن قىتايلىق جاڭعىرتۋدىڭ, قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ەكٸ سەسسيياسى تاقىرىبىندا باياندامالار جاساپ, ديالوگ جٷرگٸزدٸ.
قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ حان چۋنلين استانادا ارنايى ٶتٸپ جاتقان "قىتاي كٶكتەمدە" اتتى جاھاندىق ديالوگىنا قاتىسىپ جاتقانىنا ٶتە قۋانىشتى ەكەنٸن ايتىپ, "قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى ەلشٸلٸگٸ اتىنان بٷگٸنگٸ شارانى سەتتٸ ٶتكٸزٸپ جاتقانىمىزبەن قۇتتىقتايمىن!" -دەدٸ.
سونىمەن بٸرگە حان چۋنلين :
"كٶكتەم جاڭا باستامالاردىڭ, جاڭاشىلدىقتىڭ باستاۋىن بٸلدٸرەدٸ. بٸرنەشە كٷن بۇرىن بەيجيڭدە حالىق ٶكٸلدەرٸنٸڭ بٷكٸلقىتايلىق جينالىسى اياقتالدى. ەكٸ سەسسييا كونسەنسۋسقا قول جەتكٸزۋگە كٶمەكتەسەتٸن پٸكٸرتالاس ٷشٸن ماڭىزدى جەنە قىتايدىڭ ەلەۋمەتتٸك-ساياسي ٶمٸرٸندە ەلەۋلٸ ورىن الاتىن پلاتفورما. بۇل جىل قىتايدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ سوڭعى 14-شٸ بەسجىلدىعى بولىپ سانالادى. سونداي-اق, 15-شٸ بەسجىلدىقتى جوسپارلاۋ باستالدى. 14-شٸ بەسجىلدىقتىڭ باسىنان قحر تٶراعاسى سي تسزينپيننٸڭ جەنە قىتايدىڭ كوممۋنيستٸك پارتيياسى ورتالىق كومميتەتٸنٸڭ بەرٸك باستاماسىمەن قحر-نىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋى سەتتٸ ٸسكە اسىپ جاتىر. قىتاي ستيلٸندە جوعارى ساپالى مودەرنيزاتسييا جٷزەگە اسىپ, جاڭا جەنە مىقتى قادامدار جاسالۋدا", -دەي كەلە ەلشٸ قىتاي مەن قازاقستاننىڭ قارىم قاتىناسىنا ەرەكشە توقتالدى.
"سوڭعى 33 جىلدا ديپلوماتييالىق قارىم قاتىناس ورناتقاننان بەرٸ بٸزدٸڭ ەكٸ ەل باسشىلارىنىڭ ستراتەگييالىق باسقارۋىمەن قىتاي - قازاقستان قاتىناسى قارقىندى دامىپ كەلەدٸ جەنە تاريحي شىڭىنا جەتٸپ, مەڭگٸلٸك جانجاقتى ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك قۇردى. بۇل ەكٸ ەل حالقىنا كٶزگە كٶرٸنەرلٸك تيٸمدٸلٸك پەن نەتيجە بەرٸپ وتىر", -دەدٸ حان چۋنلين.
ەلشٸ ٶز سٶزٸندە قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ستراتەگييالىق قارىم قاتىناس جانجاقتى دامي تٷسەتٸنٸنە سەنەتٸنٸن جەتكٸزدٸ.
2025 جىل رەسمي تٷردە قىتايدىڭ قازاقستانداعى تۋريزم جىلى بولىپ جارييالانعانىن اتاپ ٶتۋ كەرەك. وسى رەتتە ەلشٸ بۇل ەكٸجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ بەرٸكتٸگٸن نىعايتىپ, ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ دامىتۋعا جاڭا مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن جيىن قاتىسۋشىلارى ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ.
استانا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ (AIU) ديرەكتورى سەرٸك يساليەۆ ٶز سٶزٸندە قىتايلىق ەرٸپتەستەرٸن ساياسي ماڭىزدى ەكٸ سەسسييانىڭ ٶتۋٸمەن, ال قازاقستان حالقىن "كٶرٸسۋ" مەرەكەسٸمەن قۇتتىقتادى. سوسىن ٶز سٶزٸن ول قازاقستان مەن قىتاي يننوۆاتسييادا, ساياساتتا, تۋريزم مەن مەديادا, جوعارى بٸلٸم, سونداي-اق زاڭ سالاسىندا سەرٸكتەستٸكتٸ نىعايتۋدى جالعاستىرىپ جاتقانىمەن جالعادى.
"بٸزدٸڭ ەكونوميكالىق بايلانىسىمىز قارقىندى دامۋ ٷستٸندە. ساۋدا اينالىمى رەكوردتى 44 ملرد. دولارعا جەتٸپ قالدى. قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى تەمٸرجول جەنە ەۋە تاسىمالى بىلتىر رەكوردتى 32 ملن. دوللارعا جەتتٸ. ال بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى سەرٸكتەستٸككە كەلەتٸن بولساق, ۋنيۆەرسيتەت رەتٸندە بٸزگە بٸلٸم بەرۋدەگٸ ەكٸجاقتى سەرٸكتەستٸك ەرەكشە ماڭىزعا يە. قىتاي ۋنيۆەرستيتەتتەرٸندە بٸرنەشە مىڭ قازاقستان ستۋدەنتٸ وقىپ جاتىر. بٸز ەلٸ پاندەميياعا دەيٸنگٸ 11-14 مىڭدىق دەڭگەيگە جەتە قويعان جوقپىز, بٸراق قىتايداعى بٸزدٸڭ ستۋدەنتتەردٸڭ سانى ارتىپ كەلەدٸ. ال قازاقستان وقۋ ورىندارى بيىل مىڭنان ارتىق ستۋدەنتتٸ قابىلدادى. بۇل الماسۋ تەك اكادەمييالىق بايلانىستى عانا نىعايتىپ قويمايدى, سونداي-اق بٸزدٸڭ ەلدەردٸڭ مەدەني بايلانىسى جاقىنداي تٷسۋٸنە سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ" , -دەيدٸ ۋنيۆەرسيتەت ديرەكتورى.
پارلامەنت مەجٸلٸسٸ دەپۋتاتى ەركٸن ەبٸلدٸڭ ايتۋىنشا قازاقستان مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىن ۇزاق عاسىردان بەرٸ كەلە جاتقان تاريحي-مەدەني, ەكونوميكالىق بايلانىستار بٸرٸكتٸرٸپ تۇر. قازاقستان تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸن بۇل بايلانىس جاڭا قارقىن, جاڭا باعىت الا باستاعان.
"بٸزدٸڭ ەلدەر قازٸرگٸ زاماندا بولىپ جاتقان ٶزگەرٸستەرگە بٸردەي كٶزقاراستا. ٶزدەرٸڭٸز بٸلەسٸزدەر, قازٸرگٸ تەرتٸپتٸڭ نەگٸزگٸ قاعيدالارىنا كٷمەن كەلتٸرەتٸن تۋربۋلەنتتٸ كەزەڭدە قازاقستان مەن قىتاي ٶتە قيىن پوزيتسييادا. ەلەمنٸڭ دامۋ ستراتەگيياسى, بازالىق پرينتسيپتەرگە قۇرىلعان حالىقارالىق قۇقىق, بٸزدە ورتاق ەكونوميكالىق قىزىعۋشىلىق بار, سونىڭ بارلىعى بەرٸك كٶرشٸلەر دوستىعى مەن ٶزارا تيٸمدٸ قارىم قاتىناس قۇرادى. قازاقستان مەن قىتاي قارىم قاتىناسى قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. بٸزدٸڭ پارلامەنتارالىق قاتىناس تا جاقسى دامىپ كەلەدٸ, قىتاي مەن قازاقستاندا دەپۋتاتتىق توپ بار. پارلامەنت سپيكەرٸ ەرلان قوشانوۆ بىلتىر قحر-دا ٸسساپاردا بولدى. مەنٸڭ ويىمشا قازاقستان مەن قىتاي قاتىناسىنداعى قازٸرگٸ ديناميكا بولاشاقتا تەك قانا نىعايىپ, دامي تٷسەدٸ", -دەدٸ دەپۋتات.
فوتولار: ۇيىمداستىرۋشىلاردا
