قازاقستان ەيەلدەرٸ قانشالىقتى ەرتٷرلٸ بولعانىمەن, ولاردىڭ ۋايىمى بٸرەۋ: جاسىرىن توقال, جارييا توقال. «توقالىم جوق ەدٸ» دەسەڭٸز, ونىڭ بولۋ ىقتيمالدىعى دا تٸرشٸلٸگٸڭٸزدٸ ەبدەن ۋلاپ تاستاۋى مٷمكٸن. توقال فەنومەنٸمەن بەتپە-بەت كەلگەندەر كٶبەيگەن سايىن ول, جالقى وتباسىلىق مەسەلەدەن جالپى ەلەۋمەتتٸك مەسەلەگە اينالىپ بارادى. «دەستٷرٸمٸز ەدٸ» دەپ تٷسٸندٸرە سالعىمىز كەلەدٸ, بٸراق, كەلٸسەرسٸز, بۇرىنعى توقال الۋ مەن قازٸرگٸ توقال الۋدىڭ پارقى جەر مەن كٶكتەي. قوعامدىق مورال, سۇرانىستار باسقا بولدى. قازٸر باسقا. ەيەل ٶزگەردٸ.
سوندىقتان, مۇنىڭىز – ٶنەر پوزيتسيياسىنان تىڭعىلىقتى زەرتتەۋدٸ قاجەت ەتەتٸن تاقىرىپ. راسىندا, قازاق نەگە بايىسا قاتىن الادى? ەرٸ باسقاعا كەتكەن ەيەلدەر قانداي كٷيلەردٸ باستان كەشەدٸ? توقال العان كٷيەۋدٸڭ كٶڭٸلٸ كٶنشي مە? وسىنىڭ بەرٸ قاراپايىم كٶرەرمەندٸ قىزىقتىراتىن سۇراقتار. دەمەك, گاۋحار نۇرتاس حانىمنىڭ العاشقى فيلمٸنە اتاۋى ٷشٸن عانا ادامدار اعىلىپ بارۋى مٷمكٸن. قازاق نارىعىنا العاش تۋىندىسىن ۇسىنعان پروديۋسەر گاۋحار نۇرتاس, ٶز ايتۋىنشا, ون ەكٸ جىل بويى گولليۆۋدتا تەجٸريبە جيناپتى. ەزٸرگە ونىسى كينوتەاترلارمەن كەلٸسۋ شەبەرلٸگٸنەن عانا بايقالادى. مۇنداي كٶپ سەانس بٸزدە اقان ساتاەۆتىڭ كينولارىنا عانا بەرٸلەدٸ. سونىمەن, «توقال» فيلمٸ. «العاشقى ەسەرٸڭٸزدٸ ايتىڭىز» دەگەندە جۇرتتىڭ بەرٸ «بۇل قازٸر ماڭىزدى تاقىرىپ, ٶمٸردە بولىپ جاتقان وقيعا» دەيدٸ. سوسىن جەكە تۋىندى جايلى ەمەس, توقال الۋشىلىق تۋرالى ايتىپ كەتەدٸ. ٶيتكەنٸ, فيلمنٸڭ جالعىز جەڭٸسٸ – ٶزەكتٸ تاقىرىپتى كٶتەرۋٸ. بٸراق, تاقىرىپتى كٶتەرۋ باسقا دا, اشۋ باسقا. ٸرٸ كومپانييانىڭ ديرەكتورى قايراتتىڭ (ە.جولجاقسىنوۆ) كٶڭٸلٸ سٷيكٸمدٸ قىز كاميلاعا اۋىپتى (ج.ماقاجانوۆا). قوعامدىق جۇمىسپەن اينالىساتىن ٶز كەلٸنشەگٸ بوتا (گ.نۇرتاس) داۋىلدىڭ جاقىنداپ قالعانىنان بەيحابار. قايرات باسقاراتىن كومپانييا ونىڭ قايىناتاسىنا (ت.جامانقۇلوۆ) تيەسٸلٸ ەكەنٸ جاعدايدى قيىنداتا تٷسەدٸ…
جانرىن «ەلەۋمەتتٸك دراما» دەپتٸ, بٸراق, بۇل انىقتاماعا ساي ٸزدەنٸس كٶرمەدٸك. نەگە دەسەڭٸز, تۋىندىنىڭ جالپى اۋانى حابارلى سٶيلەم سيياقتى. ستسەناريستەر سۇراق قويمايدى. تٸپتٸ, مۇنى ستسەناريي دەپ اتاۋ قييانات, فابۋلادان ەرٸ اسپاعان. بٸر قايناۋى ٸشٸندەگٸ, اسا قيسىندى ەمەس وقيعالار تٸزبەگٸ عانا. تەلەارنالارىمىزدا قاپتاعان (وتباسىلىق) دەرەكتٸ درامالاردىڭ بٸرٸ سيياقتى. كەيٸپكەرٸن زەرتتەۋ جوق, «ەركەكتٸڭ بەرٸ بٸردەي» دەگەن قۇرعاق ايىپتاۋ عانا اڭعارىلادى. ولار نەگە توقالدى بولۋعا قۇمار? مٷمكٸن مونوگامييا ادام تابيعاتىنا جات شىعار? نەگە ٶرٸمدەي جاس قىز بٸرەۋدٸڭ كٶڭٸلدەسٸ بولۋعا كەلٸسەدٸ? سەبەپ, سالداردى اشۋعا سۋرەتكەرلٸك ٶرە جەتٸڭكٸرەمەي تۇر. جالپى, كاميلا نە ٸستەپ جٷرگەن قىز? قايدان كەلدٸ? قايدا بارادى? تٷسٸنٸكسٸز. بٸلدەي كومپانييانى باسقارىپ تۇرىپ, جەكە قورى بولمايتىن قايرات قانداي بيزنەسمەن? ول دا بۇلىڭعىر. جالعىز تٷسٸنٸكتٸ كەيٸپكەر – بوتا. ول مٸنسٸز. ول پەرٸشتە. ٶزٸ اقىلدى, ٶزٸ سۇلۋ, ٶزٸ ەيەل, ٶزٸ ەركەك. بارلىق بەيبٸشەلەر ٷشٸن كەك العانداي سەنٸمدٸ. «توقال» بٸر قاراعاندا ەركەكتٸڭ تاڭداۋى, جەمەجەمگە كەلگەندە ەيەلدٸڭ رەۆانشى تۋرالى بولىپ شىققان. شەشۋشٸ ەڭگٸمە دە ەيەلدەردٸڭ اراسىندا. ال, فيلم سوڭىندا قايراتتىڭ قايدا كەتكەنٸ, نە ٸستەپ جٷرگەنٸ بەلگٸسٸز, بٸز ونى «جوعالتامىز». ول ەشكٸمدٸ قىزىقتىرمايتىن دا سيياقتى.
فيلم شۇبالاڭقى. ٸش پىستىرارلىق. توقالدىڭ ٸرٸ پلانداعى دەنە مٷشەلەرٸ ونى قىزىقتى ەتە تٷسكەن جوق. كونفليكتٸلەردٸڭ قايناۋى ٸشٸندە. مىسالى, جوعارىدا ايتقانداي, قايراتتىڭ بٸر كٷندە قاڭعىپ قالۋى سەنٸمسٸز. سوسىن توقال بارىن بٸر بۇلدانىپ بارىپ كەشٸرگەن ەيەل اياق استىنان نەگە كٷيەۋدەن اينىدى? بٸر كەشٸرٸپ الىپ, «ار عانا ٶزگەرمەيدٸ» دەپ تابالاۋى دا ورىنسىز. اشىق كونفليكت, ات قۇيرىعىن ٷزٸسۋ ساحناسى جەتٸسپەيدٸ. كٷيەۋ بالا مەن اتانىڭ اراسىندا دا, ەيەل مەن كٷيەۋدٸڭ اراسىندا دا. اۆتورلار قايراتتىڭ جاعدايىن تٷسٸندٸرٸپ ەۋرەلەنبەيدٸ, كٶرەرمەندٸ سەندٸرۋ ولار ٷشٸن پەرسپەكتيۆادا جوق. سەنسەڭ دە, سەنبەسەڭ دە وسى. قيسىنعا سىيۋ مٸندەت ەمەس.
كەيٸپكەرلەردٸڭ ەشبٸرٸندە ەرەكەت شىندىعى جوق. اسا تالانتتى اكتەر تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆتىڭ عانا ەموتسييالارى بارىنشا شىنايى. بوتانىڭ اناسى, ىڭعايسىز شىندىقپەن كەلٸسكەن كٶپ ەيەلدەردٸڭ بٸرٸ رەتٸندە سەندٸرەدٸ. قايرات پەن بوتانىڭ قىزدارىندا دا سەل-پەل شىنايىلىق بار. بٸراق, ەرٸك جولجاقسىنوۆ باستاعان باسقا اكتەرلەر اعاش سيياقتى, سٸرەسٸپ وينايدى. جەنەل ماقاجانوۆادان انالىق سەزٸم بايقالمايدى. ونىڭ كٶرگەن جەردەن اقىل ايتاتىن قۇربىسىنىڭ لينيياسى سوڭىنا جەتپەگەن. فيلمنٸڭ باسىندا ٶزٸن قۇپييا ۇستاپ, نىق داۋىسپەن تاپسىرما بەرگەن بايكەنجە بەلباەۆتىڭ كەيٸپكەرٸنٸڭ ەلەۋەتٸ جوعارى ەدٸ. ول دا قايناۋ نٷكتەسٸنە جەتپەي, جارتى جولدا قالدى. بوتانىڭ ٸنٸسٸنٸڭ دە لينيياسى انىق ەمەس. بايدىڭ بالاسى نەگە تٷك كٶرمەگەندەي ۇساقتٷيەككە الدانىپ قالا بەرەدٸ? كومپانيياعا قاتىستى پروبلەمالار دا قيسىنسىز.
كەيبٸر كٶرٸنٸستەرٸ ٶمٸر شىندىعىنان الىس. مىسالى, ەكەنٸڭ قازاسىنا قاتىسقانداردىڭ بەرٸ قارا كيٸنگەنٸن الىڭىز. مەيلٸ, گولليۆۋدقا ەلٸكتەسٸن. كٶڭٸلدەسٸنە مٸندەتتٸ تٷردە مەيرامحانادا وتىرىپ جاقۇت سىيلاۋ ساحناسىنا ەلٸكتەسٸن. بەسٸكتەگٸ سەبيٸ جىلاعاندا, «بالانى الساڭشى» دەپ ەيەلٸ كٷيەۋٸنە تاپسىرما بەرەتٸن ساحناسىنا ەلٸكتەسٸن. بٸراق, ٶلٸمگە قازاقتاردى قارا كيٸندٸرۋ دەگەن, ٶز ۇلتىڭنىڭ جالعىز ەرەكشەلٸك بەلگٸسٸن تارتىپ الۋ عوي. قازاقستاندا قارا كيٸنەتٸن دەستٷر جوق. ٶمٸرٸ قازاقستاندا تۇرىپ كٶرمەگەندەي, ەكەڭٸز ٶلٸپ جاتقاندا يىعى اشىق كٶيلەكتە سىلاڭداۋىڭىزعا جول بولسىن.
قىسقاسى, فيلمنٸڭ ستسەناريي اۆتورى, رەجيسسەرٸ, پروديۋسەرٸ, ەرٸ باستى رولدەگٸ اكتريساسى گاۋحار نۇرتاس گولليۆۋدتى تابىندىرىپ كەلگەن پروفەسسيونال بولىپ كٶرٸنگٸسٸ كەلگەنٸمەن, «سۇلۋ ٶزٸن» قىزىقتاعان بوتاسىن الدىڭعى پلانعا شىعارا بەرەتٸنٸن اڭعاردىق. ەيتپەسە, ٶمٸر بويى ٶز ٸسٸنٸڭ دۇرىستىعىنا ٶكٸنبەگەن, كٷيەۋ بالاعا دا سونداي اقىل بەرگەن ەكە ٶلٸپ بارا جاتقان سەتٸندە «كەزٸندە جاستىقپەن قىدىرىپ قويىپ ەدٸم» دەپ كەشٸرٸم سۇراۋى نەعايبىل عوي. ەسٸرەسە, تۋعان قىزىنان.
قىزىق. گ.نۇرتاس فيلمٸندە الدىمەن پوليگامييا نورماعا اينالعان دٷنيەنٸ, سولاي سانايتىن ەركەك ادامنىڭ تانىمىن كٶرسەتەدٸ (ەكە, بالا, كٷيەۋ بالا), بٸراق, سول ازاماتتارعا ەيەلدٸك پٸكٸرٸن كٷشتەپ تاڭعىسى كەلەدٸ. دەمەك, ستسەناريست پەن رەجيسسەر رەتٸندە ٶزٸنٸڭ كەيٸپكەرلەرٸن زورلاپ, يٸپ ەكەلٸپ ٶز كٶزقاراسىن تاڭادى.
فيلمنٸڭ الماتىداعى تۇساۋكەسەرٸندە گ.نۇرتاس تا, رەجيسسەر, ستسەناريي اۆتورلارىنىڭ بٸرٸ ە.چەلتسوۆ تا ٶز تۋىندىسىن ماقتاپ, كٶڭٸلٸ كٶنشٸپ وتىردى. سودان-اق سەزٸكتەنگەنبٸز. ٶيتكەنٸ, شىن سۋرەتكەرلەر ەشقاشان ٶز جۇمىسىنا كٶڭٸلٸ تولمايدى, الدا-جالدا كٶڭٸلٸ تولا قالسا دا, ونىسىن ابايلاپ جەتكٸزەدٸ. جەنە سول كەزدە «توقالدى» قىرعىزستان, ەزەربايجان, تٷركييا, ت.ب. بٸرنەشە ەلدە كٶرسەتەمٸز دەگەن جوسپارلار ايتىلدى. كاسسا جيناۋىنا شىن كٶڭٸلدەن تٸلەكتەسپٸز (شىنىن ايتقاندا, كاسسا جينايتىن ەلەۋەتٸ تٶمەن). بٸراق, كٶركەمدٸك قۇندىلىعى كٷمەندٸ «توقال» گ.نۇرتاستىڭ كينوگەر رەتٸندەگٸ رەپۋتاتسيياسىنا قانشالىقتى جاعىمدى ەسەر ەتەتٸنٸ – سۇراق بەلگٸ.
ەسييا باعدەۋلەتقىزى
"اتىراۋ" گازەتٸ
