ماڭعىستاۋ وبلىسىندا قۇرعاقشىلىق سالدارىنان مالدىڭ قىرىلۋىنا بايلانىستى جۇمىس توبى قۇرىلدى. بۇل تۋرالى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنەن مەلٸم ەتتٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
«ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى مەسەلە بۇل ٶڭٸردە جەم-شٶپ ٶسٸرٸلمەيتٸندٸكتەن تۋىنداپ وتىر. مەسەلەن, 2020 جىلى جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار مەن فەرمەرلٸك شارۋاشىلىقتاردى مال ازىعىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قىس ٸشٸندە باسقا ٶڭٸرلەردەن 28 مىڭ توننادان استام شٶپ جەنە 33 مىڭ تونناعا جۋىق دايىن جەم جەتكٸزٸلگەن بولاتىن.
ماڭعىستاۋ ٶڭٸرٸندە سوڭعى 2-3 جىلدا جاۋىن-شاشىننىڭ ازدىعىنان قۇرعاقشىلىق بولىپ كەلەدٸ. قۇرعاقشىلىق ەسٸرەسە بيىل ەرەكشە. سونىڭ سالدارىنان مال شىعىندالدى.
وسىعان بايلانىستى بيىل 21 مامىردا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸنٸڭ №168 بۇيرىعىمەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى سەكتورىنىڭ پروبلەمالىق مەسەلەلەرٸ بويىنشا شەشٸمدەر ەزٸرلەۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىس توبى قۇرىلدى. جۇمىس توبى 26-30 مامىر ارالىعىندا ايماققا بارىپ, تۇرعىندارمەن جەنە فەرمەرلەرمەن كەزدەستٸ, جەدەل شارالار قابىلداۋ ٷشٸن ۇسىنىستار دايىندالۋدا», - دەدٸ مينيسترلٸكتەن.
سونداي-اق, ارنايى شتاب قۇرىلىپ, كٶرشٸلەس وبلىستاردىڭ ەكٸمدٸكتەرٸمەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ مالىن قاجەتتٸ جەم-شٶپ قورىمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزٸلۋدە.
بۇدان بٶلەك, «كاسپيي» ەكك ارقىلى قىسقى مال ازىعى قورىن جيناۋ ٷشٸن وبلىستىق مەسليحاتتىڭ شەشٸمٸمەن جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەن 200 ملن تەڭگەدەن استام قاراجات بٶلٸندٸ. سونداي-اق, «ازىق-تٷلٸك كەلٸسٸم شارت كورپوراتسيياسى» اق ارقىلى 1,7 مىڭ توننا ارزانداتىلعان ارپا جەتكٸزۋ مەسەلەسٸ پىسىقتالۋدا.
قر اشم-نەن مەلٸم ەتكەندەي, قازاقستاندا مال ازىعىنىڭ جەتكٸلٸكتٸ مٶلشەرٸ دايىندالىپ كەلەدٸ. الايدا بٸرقاتار ٶڭٸردە جەرگٸلٸكتٸ ەرەكشەلٸكتەرگە بايلانىستى جەم-شٶپتٸڭ تاپشىلىعى مەن قىمباتتاعانى بايقالىپ وتىر.
وسى رەتتە مينيسترلٸك اۋىلشارۋاشىلىعىن مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارى تۋرالى ايتىپ بەردٸ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار مەن فەرمەرلٸك شارۋاشىلىقتار ٷشٸن جەم-شٶپتٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ جٶنٸندەگٸ تاپسىرماسىنا سەيكەس, مينيسترلٸك اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸ سۋبەكتٸلەرٸنە ينۆەستيتسييالىق سۋبسيدييا رەتٸندە قولداۋ كٶرسەتەدٸ.
مىسالى, ينۆەستيتسييا سالعاندا اٶك سۋبەكتٸسٸ شىعىندارىنىڭ بٸر بٶلٸگٸن ٶتەۋ بويىنشا سۋبسيدييالاۋ ەرەجەلەرٸندە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن, ماشينالار مەن جابدىقتاردى ساتىپ الۋعا, سونداي-اق قۇراما جەم زاۋىتىن ٸسكە قوسۋعا جۇمسالعان شىعىنداردىڭ 25% قايتارۋ قاراستىرىلعان.
بۇدان بٶلەك, اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى, مال شارۋاشىلىعىنىڭ ٶنٸمدٸلٸگٸن جەنە ٶنٸم ساپاسىن ارتتىرۋدى سۋبسيدييالاۋ ەرەجەلەرٸ بويىنشا جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبٸنەن مالدىڭ انالىق باسىن ٶسٸرۋ ٷشٸن جەم-شٶپ ساتىپ الۋعا جەنە دايىنداۋعا ارنالعان شىعىنداردىڭ قۇنى ٶتەلۋٸ تيٸس.
سٷتتٸ جەنە سٷتتٸ-ەتتٸ باعىتتاعى ٸرٸ قارا مال ٷشٸن نورماتيۆ بويىنشا بٸر باسقا 120 مىڭ تەڭگە, ٸرٸ قارا مالدىڭ بٸر باسىنا 30 مىڭ تەڭگە, ۇساق مال باسىنا 5 مىڭ تەڭگە, جىلقى مەن تٷيەنٸڭ بٸر باسىنا 20 مىڭ تەڭگەدەن سۋبسيدييا بەرۋ قاراستىرىلعان.
وسى جەنە باسقا دا قولداۋ شارالارى اٶك دامىتۋدىڭ قولدانىستاعى مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىندا كٶرسەتٸلگەن جەنە بۇل جەم-شٶپپەن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى جالپى جاعدايدىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋعا جەتكٸلٸكتٸ.
مىسالى, 2020 جىلى قازاقستاندا 22,7 ملن توننا شٶپ (قاجەتتٸلٸكتەن 106%), 1,6 ملن توننا سەناج (100%), 2,6 ملن توننا سيلوس (97%) جەنە 4,9 ملن توننا سابان (104%) دايىندالدى. ايتا كەتۋ كەرەك, بٷگٸنگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە قۇراما جەم ٶندٸرەتٸن 120-عا جۋىق ٸرٸ جەنە ورتا كەسٸپورىن جۇمىس ٸستەيدٸ. سونداي-اق, مينيسترلٸكتٸڭ پورتفەلٸندە وسى سالادا جاڭا ٶندٸرٸس ورىندارىن اشۋ بويىنشا جوسپارلانعان ينۆەستيتسييالىق جوبالار بار.
«الايدا, بٸرقاتار ايماقتا جەرگٸلٸكتٸ ناقتى جاعدايلارعا بايلانىستى جەم باعاسىنىڭ ٶسكەنٸ جەنە جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ بايقالادى.
بيىل كليماتتىق جاعدايلارعا بايلانىستى كەيبٸر وبلىستاردا جەم-شٶپ دايىنداۋ ٷلكەن مەسەلەگە اينالىپ وتىر. بۇل قولدا بار مال باسىنىڭ, ەسٸرەسە جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتارداعى مال سانىنىڭ ازايۋىنا ەكەلۋٸ مٷمكٸن.
وسىعان بايلانىستى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندار مەن فەرمەرلٸك شارۋاشىلىقتارعا شابىندىق جەنە ەگٸستٸك جەرلەردەن جەم-شٶپ دايىندااپ الۋعا قوسىمشا كٶمەك كٶرسەتەدٸ. ايتا كەتەيٸك, ەكٸمدٸك ٶتكەن جىلدىڭ قىركٷيەك ايىنان باستاپ جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار ٷشٸن نارىق باعاسىنان 10-15%-عا تٶمەن ساتىلاتىن 70 ازىق-تٷلٸك جەرمەڭكەسٸن ۇيىمداستىردى.
باعا تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ ٷشٸن جەم-شٶپ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە. نەگٸزگٸ شارالاردىڭ بٸرٸ – جەم-شٶپ داقىلدارىن ەگەتٸن جەردٸڭ كٶلەمٸن ۇلعايتىپ, جالپى ەگٸس القاپتارىن ەرتاراپتاندىرۋ», - دەدٸ مينيسترلٸكتەن.
سونداي-اق مەلٸم ەتٸلگەندەي, پايدالانىلماي جاتقان جايىلىمدىق جەنە شابىندىق جەرلەردٸ انىقتاۋ جۇمىستارى دا ۇيىمداستىرىلدى. 2020 جىلى كونكۋرستىق جولمەن جالپى اۋدانى 48,1 مىڭ گەكتار بولاتىن 185 جەر ۋچاسكەسٸ ازاماتتارعا بەرٸلٸپ, اينالىمعا ەنگٸزٸلدٸ.
«تٷركٸستان وبلىسىندا دا وسىنداي شەشٸمدەر قابىلداندى. بٸراق مالدى ازىقپەن قامتاماسىز ەتۋ پروبلەمالارى باسقا دا سەبەپتەردەن تۋىنداپ وتىر. مەسەلەن, سوڭعى 20 جىلدا ٶڭٸردەگٸ مال سانى 3 ەسەگە ارتىپ, 6 ميلليوننان اسقان.
وسىعان بايلانىستى ٶڭٸردە ٶتكەن جىلدان باستاپ جەم-شٶپ داقىلدارىنا باسىمدىق بەرٸلٸپ كەلەدٸ. بيىل جەم-شٶپ داقىلدارىن ەگۋ الاڭىنا تاعى 4 مىڭ گەكتار قوسىلىپ, 216,8 مىڭ گەكتارعا دەيٸن ۇلعايدى.
اگروقۇرىلىمداردى ىنتالاندىرۋدىڭ قوسىمشا شارالارى بار. جەم-شٶپ داقىلدارىن ەگۋ جەنە مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك قولداۋ كٶرسەتٸلەدٸ. مەسەلەن, جوڭىشقا, جٷگەرٸ تۇقىمدارىن جەنە مينەرالدى تىڭايتقىشتار مەن پەستيتسيدتەردٸ ساتىپ العان شىعىندارىنىڭ 50%-ىن ٶتەۋ قاراستىرىلعان», - دەلٸنگەن ۆەدومستۆو اقپاراتىندا.
بۇدان بٶلەك, جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەن مال ازىعى قۇنىنىڭ 30%-ىن تٸكەلەي سۋبسيدييالاۋعا قاراجات قاراستىرىلعان.
قوسىمشا شارا رەتٸندە تٷركٸستان, قىزىلوردا جەنە جامبىل وبلىستارىنىڭ ەكٸمدٸكتەرٸ اراسىندا قولجەتٸمدٸ مال ازىعىمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى مەموراندۋم جاساسۋ جوسپارلانۋدا.
