بەس جىلدان بەرٸ كاسپييدٸڭ يتبالىعى تاقىرىبىن زەرتتەپ جٷرگەن ەكولوگ ەسەل بايمۇقانوۆا پرەزيدەنتتٸڭ بالالارعا مەكتەپ جاسىنان باستاپ, ەكولوگييالىق بٸلٸم بەرۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«پرەزيدەنتتٸڭ بٷگٸنگٸ ايتقان باستامالارى ٶتە ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمٸن. بٷگٸن دە قازاقستاندا شىن مەنٸندە, مەكتەپتەن باستاپ, ەكولوگييالىق بٸلٸم بەرۋ قاجەت. اقتاۋداعى يتبالىقتاردى تاسپەن, تاياقپەن ۇرىپ جاتقان سوڭعى بەينەكٶرٸنٸسكە قاراعاندا, بٸزدە ادامنىڭ جانۋارلار دٷنيەسٸمەن ٷيلەسٸمدٸلٸگٸ قالىپتاسپاعانى انىق. ادامدار ەگەر جولىندا جابايى اڭ كەزدەسە قالسا, نە ٸستەۋ كەرەكتٸگٸن بٸلمەيدٸ. سوندىقتان, مەكتەپتەردە ەكولوگييالىق بٸلٸم بەرۋ پەنٸن ەنگٸزۋ قاجەت», - دەيدٸ ەسەل بايمۇقانوۆا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرمالارىنا قولداۋ بٸلدٸرە وتىرىپ.
ەكولوگتىڭ ايتۋىنشا ازاماتتارعا ٶڭٸرلەردەگٸ قىزىل كٸتاپقا ەنگٸزٸلگەن جانۋارلار تۋرالى ايتىپ, تٷسٸندٸرۋ قاجەت. كٶپ ادام ٶزٸ ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان ٶڭٸردە قورعاۋداعى جانۋارلار مەكەندەيتٸنٸن بٸلمەيدٸ. ولاردى قورعاۋ كەرەك ەكەنٸن, ٶشپەندٸلٸكپەن قاراماۋ كەرەكتٸگٸن اڭعارمايدى.
«ەگەر بالا كەزدەن تابيعاتتى ايالاۋعا ٷيرەتسە, قازٸردە ونداي پروبلەما تۋىنداماس ەدٸ. سوندىقتان پرەزيدەنت ايتقان باستاما ەبدەن پٸسٸپ-جەتٸلگەن ەرٸ قازاقستانعا كەرەك باستاما. مەنٸڭ اۋانىڭ تازالىعى, قوقىستارعا قاتىستى دا ايتارىم بار. مەسەلەن, بٸزدە كاسپييدەگٸ بالىق اۋلايتىن تورلار مەن تەڭٸزدەگٸ قوقىستار تۋرالى جوبا بولدى. بۇل مەسەلەنٸ دە مەكتەپ وقۋشىلارىمەن كەڭٸنەن تالقىلاۋ قاجەت. كاسپيي جاعاسىنان 20 كٷن ٸشٸندە بٸز 20 توننا قوقىس جينادىق. بۇل ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى باۋتينو, فورت-شەۆچەنكو جەنە گەنەرال ساياجايى ماڭىندا بولعان كٶرٸنٸستەر. جاعالاۋ قوقىستان اياق الىپ جٷرگٸسٸز. دەمالۋعا كەلگەن ادامدار تاعى تاستايدى. بٸز 3 توننا بالىق اۋلايتىن تورلاردى دا جينادىق. وسى بەتپەن كەتە بەرسە, قوقىستان باس كٶتەرە الماي قالارىمىز انىق!» - دەيدٸ ەكو-بەلسەندٸ.
ەسەل بايمۇقانوۆ بۇدان باسقا كاسپييدەن قوقىستىڭ اراسىنان ميكروپلاستيكتەردٸ دە تاپقانىن ايتادى. پلاستيك ىدىرامايتىن بولعاندىقتان, بۇل دا ەكولوگييا ٷشٸن ٷلكەن پروبلەما.
«سۋداعى ميكروپلاستيكتٸ بالىقتار جەپ, ولار كەيٸن بٸزدٸڭ اعزامىزعا تٷسەدٸ. ەكولوگييالىق تەربيە بالالاردىڭ قوقىستاردىڭ قورشاعان ورتانى لاستاۋ ارقىلى بٸزدٸڭ ٶزٸمٸزگە زييان تيگٸزەتٸنٸن تٷسٸنۋلەرٸنە كٶمەكتەسەر ەدٸ. پرەزيدەنتتٸڭ وسىنداي باستاماسىنان كەيٸن ەكولوگييا مەسەلەسٸ جاندانا تٷسەدٸ, پروبلەمالاردى شەشۋ ماقساتىندا وسى باعىتتاعى عىلىم دا قارجىلاندىرىلادى دەگەن ٷمٸتتەنەمٸن», - دەدٸ ول.
ەسەل بەس جىلدان بەرٸ كاسپيي يتبالىعىنىڭ جاعدايى تۋرالى تاقىرىپتى تەرەڭ زەرتتەپ جٷر. ونىڭ ماگيسترلٸك ديسسەرتاتسيياسى كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ قازاقستاندىق بٶلٸگٸندەگٸ جاتاقتارىن قۇرۋ كەزٸندەگٸ يتبالىقتاردىڭ مٸنەز-قۇلقىنىڭ ەكولوگييالىق سيپاتتاماسى (Pusa caspica) تاقىرىبىنا ارنالعان. ول سونىمەن قاتار, «تەڭٸزدٸڭ ەكوجٷيەسٸن ساقتاۋ» قوزعالىسىنىڭ كٶشباسشىسى ەرٸ قر ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸنٸڭ اتىنان قازاقستانداعى ەكو-امباسسادور. 9 عىلىمي جارييالانىم يەسٸ, تٷرلٸ ەكولوگييالىق مەكتەپ, سەمينار, كونفەرەنتسييالاردىڭ بٸرنەشە مەرتە سپيكەرٸ جەنە قاتىسۋشىسى. ونىڭ ەكەسٸ دە كٶپ جىلىن قازاقستانداعى تابيعاتتى زەرتتەۋ جەنە ساقتاۋعا ارناپ كەلەدٸ. ماماندىعى يحتيولوگ, زوولوگ, بيولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى. ەسەلدٸڭ ەپكەسٸ دە گيدروبيولوگ.
ەسكە سالا كەتسەك 10 شٸلدەدە ٶتكەن ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ يتبالىقتاردى تاياقپەن, تاسپەن ۇرىپ جٷرگەن ۆيدەونى كٶرگەنٸن ايتقان بولاتىن. پرەزيدەنت وسىعان وراي بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ اسحات ايماعامبەتوۆقا بالالاردى قورشاعان ورتانى قورعاۋعا تەربيەلەۋ ٸسٸنە باسا مەن بەرۋدٸ تاپسىردى. سونداي-اق پرەزيدەنت مەكتەپ باعدارلاماسىنا «بالالاردىڭ ەكولوگييالىق بٸلٸمٸ» اتتى جاڭا پەن ەنگٸزۋدٸ تاپسىردى.
