
– پولاد ادجيەۆيچ, كەڭەس وداعى ىدىراعان سوڭ, ارال تەڭٸزٸ باسسەينٸنٸڭ ماڭىنا شوعىرلانعان ورتالىق ازيياداعى بەس مەملەكەت باسا كٶڭٸل بٶلگەن مەسەلەنٸڭ بٸرٸ –
ارالدى ساقتاپ قالۋ بولاتىن. ەسٸرەسە, وسى ارالعا قۇياتىن ەمۋدارييا مەن سىردارييانىڭ سۋىن ىسىراپ قىلماي, ۇقىپتى پايدالانۋ جايى كٷن تەرتٸبٸنە شىعارىلعانى دا ەلدٸڭ ەسٸندە. جالپى, سٸز ارالعا قاتىستى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ بٷگٸنگٸ ساياساتىن قالاي باعالايسىز? سونداي-اق, كٸشٸ ارالدى ساقتاۋ تۋرالى دا وي-پٸكٸرٸڭٸزدٸ بٸلسەك دەپ ەدٸك.
– ورتالىق ازيياداعى سۋ رەسۋرستارى پروبلەماسى ٶتە كٷردەلٸ ەرٸ ٶزەكتٸ مەسەلە ەكەنٸ بەلگٸلٸ. ٶيتكەنٸ, ارال تەڭٸزٸ ورنالاسقان ورتالىق ازييانىڭ بەس مەملەكەتٸندە 60 ميلليونعا جۋىق حالىق تۇرادى. ەندٸ وسى 60 ميلليون حالىقتىڭ تٸرشٸلٸگٸنە نەر بەرگەن ارالدى ەكٸ ۇلى ٶزەن – سىردارييا مەن ەمۋدارييا تولتىرادى. الايدا, بۇل قوس ٶزەنگە قاتىستى تالاس-تارتىس پەن داۋ-دامايلار عاسىرلار بويى تولاستاعان ەمەس. سەبەپ بەلگٸلٸ – سۋسىز ەشكٸم ەشتەڭە ٸستەي المايدى. دەگەنمەن, مەن وسى مەسەلەگە قاتىستى كٶپشٸلٸك كٶڭٸل بٶلە بەرمەيتٸن بٸر دەرەكتٸ كەلتٸرسەم دەيمٸن.
قازان تٶڭكەرٸسٸنەن كەيٸن جارتى جىلدان سوڭ, شامامەن 1918 جىلدىڭ ورتاسىنا قاراي ۆ.لەنين ورتالىق ازييا ايماعىنداعى سۋ شارۋاشىلىعى مەسەلەلەرٸن رەتتەۋ ماقساتىندا 50 ميلليون رۋبل قارجى بٶلۋ جٶنٸندە شەشٸم شىعاردى. بۇل شەشٸم سول كەزدەگٸ ازامات سوعىسىنىڭ الدىندا قابىلدانعان. كەيٸننەن, كەڭەس وداعىنىڭ قاراماعىنا قوسىلعان جىلدارى تٸرشٸلٸك نەرٸ ٷلكەن اۋماقتا كەڭ تارالىپ, سۋلاندىرۋ پروتسەسٸ جاندانا تٷستٸ.
مەن بٷگٸنگٸ ەڭگٸمەمٸزگە تٸكەلەي قاتىسى بولماسا دا, وسى بٸر وقيعانى ەلەمەي كەتكٸم كەلمەدٸ. سەبەبٸ, كەڭەس زامانىندا مۇنداي مەسەلەگە ٶتە قاتتى كٶڭٸل بٶلٸندٸ جەنە ول عايىپتان پايدا بولا قالعان جوق. تٸپتٸ, رەۆوليۋتسيياعا دەيٸن دە سٸبٸر ٶزەندەرٸنٸڭ سۋىن ورتالىق ازيياعا بۇرۋ جايلى بولجامدار بولعان. مۇنداي ويدى قولداپ, جوبا نەتيجەسٸنەن زور ٷمٸت كٷتكەندەر دە, وعان تٷپكٸلٸكتٸ قارسى بولعاندار دا كەزدەسكەن.
ال ەندٸ ەڭگٸمە اۋانىن ٶز تاقىرىبىمىز – ارالعا بۇرساق. ەمۋدارييا مەن سىردارييا ٶزەندەرٸنٸڭ سۋى ەركٸنەن تىس يگەرٸلسە, ارالدىڭ اۋماعى تارىلا تٷسەتٸنٸ بەسەنەدەن بەلگٸلٸ. وسى تۇرعىدان العاندا, ارالدى ساقتاۋ ماقساتىندا رەسەي ٶزەندەرٸن ورتالىق ازيياعا قاراي بۇرۋ ٶتە-مٶتە تيٸمدٸ ەرٸ بۇل كەزدەيسوق قادام بولماس ەدٸ. الايدا, عاسىرلارعا ۇلاسقان پٸكٸر قايشىلىعىنان ول ورىندالماس ارمانعا اينالدى. ينجەنەرلٸك قۇرىلىمداردى وڭتايلى ٷيلەستٸرٸپ, سٸبٸردٸڭ سۋىن ارالعا قۇيعاندا اناۋ-مىناۋ ەمەس, 60 ميلليون ادامنىڭ تاعدىر-تالايى شەشٸلگەن بولار ەدٸ.
– سوندا بۇل جوباعا كٸمدەر قارسى بولدى?
– العا تارتقان ۋەجدەرٸنەن ناقتى مىسالدار كەلتٸرسەك. مەسەلەن, نەمٸستٸڭ «شپيگەل» جۋرنالىندا مەنٸڭ سۋرەتٸم مەن قولىم قويىلعان ماقالا باسىلدى. سوندا مەنٸ ٷكٸمەت پەن ورىس حالقىنا قارسى ادام رەتٸندە كٶرسەتەدٸ. قالاي دەگەندە دە, سول كەزدەگٸ ٷكٸمەت دەرەۋ ٸسكە كٸرٸسۋدٸ تالاپ ەتتٸ. باستاپقىدا م.گورباچەۆتٸڭ بۇل جوباعا كٶزقاراسى وڭ ەدٸ. مەنٸڭ بٸرنەشە رەت ونىڭ قابىلداۋىندا بولۋىم – سٶزٸمە دەلەل. كەيٸننەن ول بۇل ويىنان كٸلت اينىپ, تٸپتٸ, بٸزدٸڭ وسى جوبا اياسىندا جۇمىس ٸستەۋٸمٸزدٸ زاڭ شەڭبەرٸندە تىيىپ تاستادى. بٸر انىعى, ەگەر سول جوبا جٷزەگە اسقاندا ورتالىق ازيياعا 28 تەكشە/شاقىرىم سۋ كەلٸپ, ميلليونداعان ادام ەگٸنشٸلٸكپەن اينالىساتىن ەدٸ. ٶزبەك, قازاق, قىرعىز, تەجٸك ٶز جەرٸندە وتىرىپ, ماقتا مەن كٶكٶنٸستەردٸڭ تٷر-تٷرٸن ٶسٸرٸپ, ٶندٸرەتٸن مٷمكٸندٸك تۋار ەدٸ. بۇل تۇرعىدا ازدى-كٶپتٸ تەجٸريبەمٸزبەن جەرگٸلٸكتٸ حالىقتىڭ ەگٸنشٸلٸككە بەيٸمدٸلٸگٸنە دە ايقىن كٶز جەتكٸزگەنبٸز. سٶيتٸپ, ٶزبەكستان اۋماعىنداعى كارشا جازىعىن يگەرۋدە تاقىر جەردەن مول ٶنٸم الۋعا بولاتىندىعىن دەلەلدەدٸك. ياعني, ەمۋدارييادان سۋ شىعارۋ ارقىلى تابىسقا جەتەلەيتٸن تىڭ باستاماعا قول جەتكٸزدٸك. ول جەردەگٸ ماڭ دالاعا ەشكٸم كەلمەسٸ بەلگٸلٸ عوي. سول ٷشٸن ەڭ الدىمەن بٸز ٸرٸ سۋ سورعىلار ارقىلى سۋ شىعارىپ, بٸرنەشە اۋىل مەن وعان جول سالىپ, تٷرلٸ كەسٸپورىندار قۇرىپ, ينفراقۇرىلىم تارتا باستادىق.
– ال قازٸر كەزٸندە سٸزدەر سالعان اۋىل-ايماقتىڭ جاي-كٷيٸ قالاي?
– بٷگٸندە ول جەرلەردەن ادامدار كەتە باستادى. نەگە? ٶيتكەنٸ, ارال ماڭىن مەكەن ەتكەن تۇرعىندار ٷشٸن ٶمٸر سٷرۋ وڭايعا تٷسٸپ جاتقان جوق. قازٸر جەر استى سۋلارىن شىعارىپ بەرۋ ارقىلى ولاردىڭ تٸرشٸلٸك كٶزٸن قولجەتٸمدٸ ەتكەندەيمٸز. وسىمەن مەسەلە شەشٸلدٸ مە? ەرينە, جوق.
– ەندەشە, ارالدى قۇتقارۋ ٷشٸن نە ٸستەمەك كەرەك?
–مەن جۋىردا نۇرسۇلتان
نازارباەۆتىڭ سۋ شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسىنا قاتىستى ارنايى قاۋلىعا قول قويعانىنان حاباردار بولدىم. ول قۇجاتتا ارالدىڭ مەسەلەسٸ عانا ەمەس, سۋ شارۋاشىلىعىنا قاتىستى ينجەنەرلٸك جەلٸلەر مەن ولاردىڭ ەلەۋمەتتٸك ماڭىزىنا قاتىستى مەسەلەلەردٸ شەشۋدٸڭ سان جولدارى قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار, سولتٷستٸك ارالدى ساقتاپ قالۋ جايى دا جان-جاقتى باياندالعان. ٶز باسىم نۇرسۇلتان ەبٸشۇلىنىڭ قايراتكەرلٸك قارىمىن ٶتە جاقسى بٸلەمٸن. ول قاشان دا ارالدى قۇتقارۋ ٸسٸندە تاباندىلىق تانىتىپ, باستامالاردىڭ جٷزەگە اسۋىنا تۇراقتى كٶڭٸل بٶلٸپ كەلەدٸ. سولتٷستٸك ارال – سونىڭ بٸر ايعاعى. قازٸر ول جەرگە ادامدار قايتا ورالىپ, بالىق شارۋاشىلىعىمەن اينالىسا باستاعانىن كٶرٸپ قۋانامىن. سول سيياقتى سۋ شارۋاشىلىعىنا قاتىستى تٷيٸندەر دە تيٸمدٸ شەشٸلۋدە. مەسەلەن, سۋ مول كەزدە قور جيناپ, جازدىگٷنٸ ەگٸس القابىندا پايدالانۋ تەجٸريبەسٸن دە قازاقستان پرەزيدەنتٸ ٶتە تيٸمدٸ پايدالانۋعا بولاتىنىن دەلەلدەدٸ.
– قالاي دەسەك تە, عاسىرلار بويى اعىل-تەگٸل اعىپ, ارالعا قۇيعان قوس ٶزەن سۋىنىڭ سوڭعى جٷزجىلدىقتا سارقىلۋىن توقتاتۋ مٷمكٸن بە? قالاي ويلايسىز?
– اقيقاتىندا ارالعا قۇيار سۋدىڭ ازايۋى كەيبٸر باۋىرلاس ەلدەر اراسىنداعى جاعدايدى كٷردەلەندٸرٸپ, تٷسٸنبەۋشٸلٸكتٸ ٶرشٸتٸپ جٸبەرۋٸ مٷمكٸن. دەگەنمەن, مىناداي بٸر مەسەلەلەردٸ اشىق ايتپاسقا بولمايدى. سۋ باسىندا وتىرعاندار قازٸر تٸرشٸلٸك كٶزٸن توعانداپ, بۋۋ ارقىلى ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرەتٸن اسا قۋاتتى ستانتسييالار (سەس) سالا باستادى. وسى جەردە بٸر سۇراق تۋىندايدى: سۋدى توقتاتۋ ارقىلى ەنەرگييا ٶندٸرٸپ, تابىسقا كەنەلگەن جٶن بە, ەلدە, ونى جاز كەزٸندە ەگٸستٸككە پايدالانىپ, اقشانى كٷرەپ تاپقان تيٸمدٸ مە? بۇل ٶزٸ ٶتە قيىن مەسەلە بولعانىمەن, شەشٸمٸن تابۋدىڭ مٷمكٸندٸگٸ بار. كەڭەس وداعى قۇلاعاننان كەيٸن بەس مەملەكەت باسشىلارى بٸرلەسە وتىرىپ, بٸر توقتامعا كەلدٸ. ياعني, مەملەكەتارالىق دەڭگەيدە ارنايى كوميسسييا قۇرىپ, تٷيٸندٸ تارقاتۋدىڭ تٶتە جولىن تاپقانداي بولعان ەدٸ. بٸراق قازٸرگٸ كەزدە كوميسسييا جۇمىسى سەتتٸ دەپ ايتا المايمىز. بۇل تاراپتار اراسىنداعى ەلٸ دە شەشٸمٸن تاپپاعان ەرٸ وعان مٷددەلٸلٸك تانىتۋعا قۇلىقسىز مٷشەلەردٸڭ بار ەكەندٸگٸن كٶرسەتەدٸ.
– ال بۇل ٸستە قازاقستاننىڭ ىنتا-نيەتٸ مەن دەرەجە-دەڭگەيٸ قالاي?
– قازاقستان تاراپىنان ارالدىڭ جايىن وڭتايلى شەشۋگە دەگەن ۇمتىلىس كٷشتٸ. ارنايى جوبالار مەن تيياناقتى باعدارلامالار دا قولعا الىنۋدا. ەيتسە دە, مەنٸڭ ويىمشا مٷشە-مەملەكەتتەردٸڭ بارلىعى دا بٸر ٷستەلدٸڭ باسىنا جينالىپ, ارالدى قۇتقارۋ مەن ونى قالپىنا كەلتٸرٸپ, تيٸمدٸ پايدالانۋدىڭ جولدارىن تالقىلاسا قۇبا-قۇپ بولار ەدٸ. بۇل جەردە ارال مەسەلەسٸمەن شەكتەلۋگە بولمايدى. ٶيتكەنٸ, ورتالىق ازيياداعى سۋ شارۋاشىلىعىن قالىپتاستىرىپ وتىرعان ٶزەندەردٸڭ بارلىعى دا ترانسشەكارالىق ٶزەندەر بولىپ تابىلاتىندىقتان, ونى بەس ەلدٸڭ ٶكٸلدەرٸ ٶز ارالارىندا جان-جاقتى قاراۋى تيٸس. مىسالى, بٸر عانا ەرتٸس ٶزەنٸ قىتاي مەن قازاقستان جەنە رەسەيگە قىزمەت كٶرسەتەدٸ. ال جايىق ٶزەنٸ قازاقستان مەن رەسەيگە تيەسٸلٸ دەگەندەي كەتە بەرەدٸ…
بٸزگە ارال باسسەينٸنە قاتىستى ماقساتتى باعدارلاما اسا قاجەتتٸ دەپ سانايمىن. بۇل باعدارلاماعا ورتالىق ازيياداعى بەس مەملەكەتپەن قوسا, رەسەي دە مٷددەلٸلٸك تانىتۋى تيٸس. دەمەۋشٸلٸك پەن ەكولوگييالىق مەسەلەلەردٸڭ شەشٸلۋٸندە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قاتىستىرىلۋى سيياقتى مەسەلەلەر دە نازاردان تىس قالماعانى جٶن. ٶيتكەنٸ, بٷگٸنگٸ تاڭدا سۋ ساياساتى ورتالىق ازييادا عانا ەمەس, ەلەم بويىنشا الاڭداۋشىلىق تۋدىرا باستادى. ەلەمگە ەيگٸلٸ كليماتولوگتار مەن ەكولوگتار سۋ مەسەلەسٸنەن تۋىندايتىن شارۋالاردىڭ شاتقاياقتاۋىنان كەلەتٸن اپاتتان ادامزاتتىڭ تارتار ازابى اۋىر بولۋى مٷمكٸندٸگٸن ايتىپ دابىل قاعۋدا. جەر-دٷنيەدەگٸ بٸلٸكتٸ ەرٸ بەدەلدٸ ماماندار سوڭعى جىلدارى جاھاندىق جىلىنۋ سالدارىنان كليماتتىق ٶزگەرٸستەر تۋىنداپ, ول ۋاقىت ٶتكەن سايىن ۋشىعىپ كەلە جاتقانىن مەلٸمدەۋدە. ەسەسٸنە, رەسەيدٸڭ وڭتٷستٸك ٶلكەسٸ مەن ورتالىق ازييادا سۋ تاپشىلىعى سەزٸلۋدە. تٸپتٸ, بولاشاقتا وسى تاپشىلىق كٶلەمٸ ۇلعايۋى دا مٷمكٸن. ال سۋلى ٶڭٸرلەردە ونىڭ كٶلەمٸ كەمەرٸنەن تاسىپ جاتقانى تاعى دا بەلگٸلٸ. وعان سوڭعى جىلدارداعى جىل سايىن قايتالاناتىن سۋ تاسقىنى دەلەل بولا الادى. وسىدان كەلٸپ سۋ شارۋاشىلىعىن پايدالانۋعا قاتىستى تيياناقتى, ناقتىلانعان ماقساتتى باعدارلاما قاجەتتٸلٸگٸ تۋىندايدى.
– الاتاۋدىڭ باۋرايىنداعى توقتاعۇلدا سۋدىڭ توعاندالۋىنان وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى زارداپ شەگۋدە. ودان كەيٸن تەجٸكتەر قايراققۇمدا سۋدى ۇستاپ قالۋدا. سونىڭ سالدارىنان سۋدىڭ تٶمەنگٸ ساعاسىندا ورنالاسقان شاردارا سۋ قويماسى كەمەرٸنە تولماي, ەگٸس القابى قۇرعاۋدا. وسى جاعدايعا قاتىستى قانداي وي ايتاسىز?
– بۇل جەردە ەڭگٸمە اۋانى جوعارىدا مەن اتاپ ٶتكەن مەملەكەتارالىق كوميسسييا قۇرۋمەن قايتا ۇشتاسادى. وعان قوسا ايتارىم, تاراپتارعا وسى ورگاننىڭ شەشٸمٸن مٸنسٸز ورىنداۋدى مٸندەتتەۋ كەرەك. سەبەبٸ, بۇل سۋ مەسەلەسٸنە قاتىستى مەملەكەتارالىق دەڭگەيدەگٸ گەوساياسي جاعدايعا تەڭەسكەنٸمەن, ول جەمە-جەمگە كەلگەندە جەرگٸلٸكتٸ حالىقتىڭ ٷنەمٸ باقىلاۋدا ۇستاۋى تيٸس ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى جوعارى مەسەلە. ونىڭ استارىندا 60 ميلليون ادامنىڭ تاعدىر-تالايى جاتقاندىعىن ەسكەرمەي بولمايدى.
– سوندا حالىقارالىق ارالدى قورعاۋ قورى مۇنداي مٸندەتتٸ اتقارا الماي ما?
– ەرينە, بۇل ۇيىمنىڭ مٷمكٸندٸگٸ بار عوي. بٸراق تاعى دا سول ەلگٸ بەس مەملەكەت باسشىلارى مەن رەسەي جەتەكشٸلەرٸنٸڭ ۇستانىم, پٸكٸرلەرٸن ناقتىلاپ الۋ كەرەك سەكٸلدٸ. سونىمەن قاتار, تمد اياسىندا سۋ شارۋاشىلىعىن رەتتەۋ جٶنٸندەگٸ ٷيلەستٸرۋ كوميسسيياسى قۇرىلدى ەمەس پە? الايدا, بۇل قۇرىلىمنىڭ قازٸرگٸ قادامى بٸزگە بەيمەلٸم كٷيدە قالىپ وتىر.
– ارالدى قۇتقارۋ مەسەلەسٸنە كەلسەك, قازٸر مٷددەلٸ مەملەكەتتەردٸڭ مٸندەتتەرٸ بٸر ارناعا توقايلاسپاي تۇرعان سيياقتى. ايتالىق, قازاقستان سولتٷستٸك ارالدى سۋمەن تولتىرۋعا تىرىسسا, ٶزبەكستان ٶز بەتٸنشە ەرەكەت ەتۋدە. ەمۋدارييانى جاعالاعان تٷرٸكمەندەر دە ەرەكەتٸ بٶلەك بولسا دا, قامسىز وتىر دەي المايمىز…
– بۇل جەردە قازاقستان مىنا جاعدايدى ەسكەرۋٸ كەرەك. سۋدىڭ تٶمەنگٸ ساعاسى ەتەكتە وتىرعاندىقتان, بۇل ٶلكەگە سۋدىڭ اقاباسى اعىپ كەلەدٸ نەمەسە اعىستىڭ توقتار تۇسى. سوندىقتان دا قازاقستان ەڭ كٶپ زارداپ شەگەتٸن ەل. ال ەندٸ بٷگٸنگٸ تاڭدا قازاقتار ەرتٸستٸڭ سۋىن ٶتە تيٸمدٸ پايدالانىپ, «ەرتٸس–قاراعاندى» كانالى ارقىلى استانانى سۋمەن قامتىپ وتىر ەمەس پە?! دەمەك, مەمٸلەگە كەلۋ ارقىلى بارلىق مەسەلەنٸ تيٸمدٸ شەشۋگە بولادى. وعان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بيٸك بەدەلٸ ىقپال ەتە الادى دەگەن سەنٸمدەمٸن. ول سولتٷستٸك ارال مەسەلەسٸن شەشۋ ارقىلى ماقساتىنا مىعىم ەكەندٸگٸن ٸسپەن دەلەلدەپ بەردٸ. ٶكٸنٸشكە قاراي, ەلدٸڭ بەرٸ بۇل مەسەلەگە وسى دەڭگەيدەن قاراي الماۋدا. سوندىقتان دا مەن سۋ مەسەلەسٸمەن اينالىساتىن ارنايى رەسمي ورگان بولۋ كەرەك دەپ ايتىپ وتىرمىن. ەرينە, بۇل جەردە بەس ەلدٸڭ ويى بٸر جەردەن شىقپاۋى دا مٷمكٸن. كٸم جوعارى جاقتا وتىرادى, سول سۋدى كٶبٸرەك پايدالانىپ قالۋعا تىرىسادى. ٶيتكەنٸ, سۋدى تۋربينادان ٶتكٸزۋ ارقىلى ولار ەشكٸمگە, ەشقانداي اقى تٶلەمەي تابىسقا كەنەلەدٸ. وندايدى كٸم قۇپ كٶرمەسٸن.
ال ەندٸ سٶز باسىندا ايتىپ ٶتكەن سٸبٸر سۋلارىن ارالعا قاراي بۇرۋ يدەياسى تۋرالى ايتار بولسام, ول بىلاي. قاشان دا وي-ٶرٸستٸڭ دامىپ, يدەيا ايتىلىپ جاتاتىنى سەكٸلدٸ, جۇمىس بار جەردە تٷرلٸ ۇسىنىس, جوسپارلار مەلٸمدەلەدٸ. ال ول قاشان, قالاي جٷزەگە اسادى? بار مەسەلە سوندا. مىسالى, سوڭعى جىلدارداعى قىتاي ٷكٸمەتٸنٸڭ جاساعان جوبالارى بٸزدٸڭ كٶپتەن بەرٸ ايتىپ كەلە جاتقان ويىمىزدى ٸسكە اسىرۋعا بولاتىندىعىن ايشىقتاي تٷستٸ. قىتايلار سولتٷستٸككە قاراي ٷش ٷلكەن كانال تارتا وتىرىپ, الىپ سۋ قويماسىن سالۋ ٷشٸن 1,3 ميلليون ادامىن باتىس ايماققا كٶشٸردٸ. مٸنە, وسى كانالدار ارقىلى ولار بەيجٸڭنٸڭ سۋ مەسەلەسٸن وڭتايلى شەشٸپ تاستادى.
سوندىقتان دا, مەن ارالدى قۇتقارۋ مەسەلەسٸنە قاتىستى ايتىلىپ كەلگەن جوسپار-جوبالاردى تولىق قولدايمىن. ەسٸرەسە, ارنايى ورگان قۇرۋ ارقىلى ونىڭ شەشٸمٸنٸڭ قاعاز جٷزٸندە رەسٸمدەلۋٸنە باسىمدىق بەرٸلۋٸ كەرەك. ونداي جاعداي جاسالماسا, ٸستٸڭ بەرٸ بوس.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت.
ەڭگٸمەلەسكەن
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»