جاقىندا كٶرشٸ ەلدٸڭ پرەزيدەنتٸ عىلىم اكادەميياسىنا مٷشەلٸككە ٶتكەن, شەنەۋٸنٸكتٸك قىزمەت پەن عالىمدىقتى قاتار الىپ جٷرگەندەردٸ ەبدەن سٶگٸپ, تٸپتٸ اتقارۋشى بيلٸكتەگٸ كەيبٸر جوعارى لاۋازىمدى «عالىمداردى» قىزمەتٸنەن بوساتتى.
ەگەر جەمقورلىق پەن پاراقورلىقتى, ٶزٸنەن جوعارى ينستانتسيياعا جاقسى كٶرٸنۋ ٷشٸن جٷگٸرٸستٸ ىسىرىپ قويىپ, كلاسسيكالىق تۇرعىدان الىپ قاراساق, شەنەۋنٸكتٸڭ عىلىممەن اينالىسۋعا ۋاقىتى بولماۋى كەرەك. قانشاما ماتەريال وقۋ ٶز الدىنا, ونى قورىتۋ, سالىستىرۋ, زەرتتەۋ جٷرگٸزۋ... بٸزدە قازٸر كانديدات جەنە دوكتورلىق دەگەن دەرەجە بەرٸلمەيدٸ, ماگيستر جەنە phD دوكتورى. سونىمەن بٸرگە ونداي اتاقتاردى الۋ ٷشٸن سىرتتاي وقۋ دەگەن جارامايدى. ٷزدٸكسٸز وقۋ تالابى قويىلعان. سودان بەرٸ عىلىم كانديداتى, عىلىم دوكتورى دەگەن اتاققا قاتتى قىزىعىپ, سونى الۋ ٷشٸن جانتالاساتىن شەنەۋنٸكتەر, باسقا دا نەگٸزگٸ ماماندىعى بارلار ازايعان. بٸراق بۇل اتاققۇمارلىق كەسەلگە شالدىققانداردىڭ اتاعى كەسەل بولۋدان قالدى دەگەن سٶز ەمەس.
«كانديدات بولۋى مٷمكٸن, دوكتور بولۋى مٷمكٸن, بولدى دا. بٸراق عىلىمعا ەنگٸزگەن جاڭالىعى بار ما? جاڭالىقتى اشۋ ٷشٸن دە ۋاقىت كەرەك. مەيلٸ قوعامدىق عىلىمدار بولا قويسىن, ول ٷشٸن كٸتاپحانالاردا وتىرۋ كەرەك. وعان مينيستر, مينيستردٸڭ ورىنباسارى, دەپارتامەنت ديرەكتورلارىنىڭ ۋاقىتى بار ما? نە قاجەتٸ بار? ەشقانداي! تەك اتاق ٷشٸن. شەنەۋنٸكتٸك باسقارۋ دەگەن دە تەرەڭ بٸلٸمدٸ قاجەت ەتەدٸ. ول جەردە وي-ٶرەڭدٸ تەرەڭدەتەتٸن مٷمكٸندٸك بار. سول سالامەن كەتسە دە, جەتٸپ جاتىر», - دەيدٸ بيلوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور امانگەلدٸ سادانوۆ.
امانگەلدٸ سادانوۆ كٷرٸش ٶسٸرۋ القاپتارىندا توپىراقتىڭ قۇنارلىلىعىن ارتتىرۋ, قاراشٸرٸكتٸڭ بيولوگييالىق تٷزٸلۋٸ مەن ىدىراۋ مەحانيزمدەرٸن زەرتتەگەن عالىم. زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ قىزىلوردا وبلىسى, جاڭاقورعان اۋدانى «تٷگٸسكەن» جەنە «زادارييا» كەڭشارلارىنىڭ ەگٸستٸكتەرٸندە جٷرگٸزٸلٸپ, مول ٶنٸم جينالعان. ول ەندٸ قاپتاعان اكادەمييالار اكادەميك دەگەن اتتى كٸرلەتٸپ بٸتٸردٸ دەيدٸ.
«بٸزدەگٸ عىلىم اكادەمييالارى 20-عا جۋىق. مىسالى, ۇلتتىق اكادەمييا بار, ينجەنەرلٸك, اۋىل شارۋاشىلىعى تاعى باسقا اكادەمييالار بار. كٶپ. كانديداتتىعى بولسا, ٶتكٸزٸپ جاتىر. كوررەسپوندەنت-مٷشە ەتٸپ. اقشاعا ساتۋى مٷمكٸن بە? ەندٸ مەن ساتتى, ساتپادى دەپ ايتا المايمىن. /كٷلەدٸ/ ەر تٷرلٸ ايتىلادى. بٸراق سونىڭ ٶزٸ دۇرىس نەرسە ەمەس», - دەيدٸ بيلوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور امانگەلدٸ سادانوۆ.
جوعارى وقۋ ورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتٸ راحمان الشانوۆ, مەسەلەنٸڭ مىناداي قىرىنا توقتالدى. مىقتى ماماندار بار. بٸراق ولاردىڭ ەشقانداي عىلىمي اتاعى جوق. ولار عىلىمي اتاق الۋعا قۇشتار دا ەمەس. الايدا سولاردان تەلٸم الۋعا تىرىسۋ كەرەك دەيدٸ.
«كەيبٸر باس ينجەنەرلەر بار, اتاق جوق, بٸراق ودان ارتىق مامان جوق. مىسالى, شاردينوۆ احمەتجان دەگەن ينجەنەر بار, كٶپٸر سالادى. ونىڭ كٷن-تٷنٸ ساباق بەرەتٸن ۋاقىتى دا جوق. ساباق بەرگٸسٸ دە جوق. بٸراق وسى سالاداعى مامانداردى تىڭداۋىمىز كەرەك. استاناداعى ەكسپو-دا كٶپٸر تەرٸزدەس كونستۋكتسييا قۇلاپ قويدى عوي, سوندا ول "ونى كٶپٸر سالاتىن ادام سالۋى كەرەك ەدٸ" دەدٸ», - دەيدٸ جوو قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتٸ راحمان الشانوۆ.
1946 جىلى كٷزدٸڭ باسىندا سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ ۆياچەسلاۆ مولوتوۆ كسرو عىلىم اكادەميياسىنىڭ قۇرمەتتٸ مٷشەسٸ بولىپ سايلانادى. جەلتوقسان ايىندا ستالين مولوتوۆقا جازادى – «مەن, سەنٸڭ ۆاۆيلوۆتىڭ اتىنا جازعان تەلەگرامماڭا تاڭعالدىم... سەن قۇرمەتتٸ مٷشە بولعانىڭا شىنىمەن دە شاتتاناسىڭ با? «سٸزدٸڭ مولوتوۆ» دەپ قول قويعانىڭىز نەنٸ بٸلدٸرەدٸ? وسىنداي ەكٸنشٸ كەزەكتەگٸ ٸسكە سونشا ەلجٸرەيسٸڭ دەپ ويلاماپپىن...». مولوتوۆ جاۋابىندا «...مەن اقىماقتىق ٸستەپپٸن. قۇرمەتتٸ مٷشە بولۋ مەنٸ ەشقانداي دا شاتتىققا بٶلەمەيدٸ. ەگەر مەنٸ سايلاماعاندا ٶزٸمدٸ جاقسىراق سەزٸنەر ەدٸم. تەلەگرامما ٷشٸن راحمەت. مولوتوۆ» دەگەنٸن «گازەتا. رۋ» پورتالى كەلتٸرەدٸ. جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ رەسمي اتاقتىڭ ماعىناسىزدىعىن تٷسٸنەتٸن ۋاقىتقا كٶپ قالعان جوق دەپ ويلايمىن. ىلعي تارتىس, دومالاق ارىز, بٸرەۋگە ايتقىزۋ... «شىرعالاڭمەن» بەرٸلەتٸن اتاقتار دەۋٸرٸ اياقتالاتىنى انىق. اينالاڭدى, ەلەمدٸ مويىنداتۋ امبيتسيياسى دا, جولى دا مٷلدەم باسقا ەكەنٸن بٸلەتٸن ۇرپاق ٶسٸپ كەلەدٸ.
