دٸن مەن عىلىم اراسىنداعى قارىم-قاتىناستارعا دا جەڭٸل-جەلپٸ قاراۋعا, بولماسا قايشىلىقتاردى ىمىراعا كەلمەيتٸن كەرەعار جاقتار دەپ تٷسٸنۋگە تاعى بولمايدى.
2009 جىلدىڭ 12 اقپانىندا ەۋروپا عىلىمي قاۋىمداستىعى چارلز دارۆيننٸڭ تۋعانىنا 200 جىل تولۋىن اتاپ ٶتتٸ. دارۆينيزم تەوريياسى ەلٸ دە ەلەمدٸ ابىرجىتۋدا. مۇسىلماندار ونىمەن ىمىراعا كەلمەي, جوققا شىعارسا, باسقالار جارتىلاي مويىندايدى, ٷشٸنشٸلەر ونى تولىق قابىلدايدى. پٸكٸر-تالاس ەلٸ جالعاسۋدا. كاتوليكتەر ورتاسىندا دٸن مەن عىلىم اراسىنداعى ادامنىڭ پايدا بولۋى تۋرالى ايتىس بٸرتە-بٸرتە مەمٸلەگە كەلەتٸن سيياقتى. بٷگٸن بٸرقاتار حريستياندىق شٸركەۋلەر چ.دارۆيننٸڭ ەۆوليۋتسييالىق ٸلٸمٸنە قارسى ەمەس, ادامداردىڭ بيولوگييالىق, فيزيولوگييالىق جاعىنان جانۋارلارمەن ورتاق ۇقساستىقتارى بارلىعى ايتىس تۋدىرمايدى, ال ونىڭ جانىنىڭ يەسٸ قۇداي دەگەنگە توقتايدى.
ادامنىڭ تەنٸ مەن جانى سيياقتى ەل حالقىنىڭ بولمىسىنا ەتەنە جاقىن, سٸڭٸسكەن دٸندٸ مەملەكەتتەن تٷگەل اجىراتۋعا بولمايدى. وسىلاي ادامزات ەكٸ بيلٸككە باس يەدٸ, دٸنگە جەنە زايىرلى مەملەكەتكە دەگەن قاعيدا قالىپتاسىپ كەلەدٸ. اتەيستەردٸڭ جٶنٸ بٶلەك. مەملەكەت ادامداردىڭ تەنٸن بيلەسە, ٸشٸپ-جەۋٸن, تۇرمىستىق جاعدايىن, دەنساۋلىعىن رەتتەسە, جاراتۋشى و دٷنيەدە دە, بۇل دٷنيەدە دە ادامنىڭ جانىن بيلەيدٸ. قازاق ويشىلدارى «جان دٷنيەگە قوناق ەكەن, دٷنيە دەگەن شولاق ەكەن» دەپ تالاي ايتقان. دٸن ادامدار اللا الدىندا بٸردەي دەسە, مەملەكەت ادامدار زاڭ الدىندا بٸردەي دەيدٸ. مەملەكەت ٶز ادامدارىنا ەلدٸڭ ازاماتى رەتٸندە قاراسا, دٸن ادامدارعا اللانىڭ سٷيٸكتٸسٸ رەتٸندە قارايدى. وسى تۇستا زايىرلى قوعامدا دٸن مەن مەملەكەت, بيلٸك پەن دٸني سالت-سانا ٷيلەسٸپ جاتىر.
عىلىمي جەنە دٸني كٶزقاراستار قارىم-قاتىناسى ەسٸرەسە, حريستيان دٸنٸندە كٷردەلٸ. 2012 جىلى رەسەيدٸڭ ۇلتتىق يادرولىق زەرتتەۋ ورتالىعىندا (ميفي) تەولوگييا كافەدراسى اشىلىپ, ونى ۆولوكولام ميتروپوليتٸ يلاريون باسقاردى. عىلىمي كەڭەستەگٸ سٶزٸندە ول كافەدرا دٸن مەن جاراتىلىستانۋ بٸلٸمٸ اراسىندا پٸكٸر الماسۋعا مٷمكٸندٸك تۋعىزدى, ال وسىنداي پٸكٸر الماسۋ جاراتىلىستانۋ بٸلٸمٸنە دە, دٸندٸ قولداۋشىلارعا دا كەرەك. بٸرقاتار فيزيكتەر بۇل جاڭالىقتى ٶرەسكەل قىلىق, دٸن مەن عىلىم ادامدار حارەكەتٸنٸڭ مٷلدە بٶتەن سالالارى, دەدٸ. بۇل پارىقسىزدىق, كونستيتۋتسيياعا دا قايشى جەنە بٸز تٶلەيتٸن سالىق ەسەسٸنەن ٸستەلٸپ وتىر دەگەن قارسىلىق پٸكٸرلەر ايتىلدى.
باسقالارى مۇنداي كافەدرانىڭ اشىلۋى ساياسي كونيۋنكتۋرا, مەملەكەتتٸڭ دٸنگە بەتبۇرىسىن قولداپ, اعىمعا بەيٸمدەلۋ, دەدٸ. ميفي ستۋدەنتتەرٸنٸڭ ايتۋىنشا, ەگەر عىلىمي ورتالىقتا تەولوگييا كافەدراسى اشىلسا, وندا دٸني سەمينارييادا جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى تەرەڭ وقىتىلۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ.
ەۋروپا مەملەكەتتەرٸ بارلىق دٸني توپتار مەن ىنتىماقتاسۋعا ىقىلاستى, بٸراق بارلىعىنا بٸردەي بەيٸمدٸ ەمەس, دٸندەرگە ٷلكەن تاڭداۋ, تالعامپازدىق تانىتادى. قوعامنىڭ ٸرگەلٸ تاريحي قۇندىلىقتارى, مەدەنيەتٸ مەن ٷيلەسەتٸن دٸني بٸرلەستٸكتەرمەن جاراسىمدى قارىم-قاتىناس ورناتۋ باستى ماقساتقا اينالسا, باسقالارعا تەك تٶزٸمدٸلٸك قانا تانىتادى, كەيدە قىسىم دا جاسايدى.
رەسەي فيزيكتەرٸ دٸن تۋرالى پٸكٸر تالاستىرىپ جاتقان تۇستا, 2012 جىلى قازاننىڭ 25-ٸمەن 28-ٸ ارالىعىندا رەيدەلبەرگ ۋنيۆەرسيتەتٸندە ەر جىل سايىن ۇيىمداستىرىلاتىن دٸن مەن عىلىمنىڭ ٶزارا بايلانىسىنا ارنالعان كونفەرەنتسييا ٶتتٸ. ەشقانداي داۋ, تالاس بولعان جوق. رەسەيدەگٸ ايتىستىڭ سەبەبٸن تالاي جىلدار بويى عىلىم مەن دٸننٸڭ قاراما-قارسىلىعى تۋرالى يدەولوگييانىڭ ىزعارىنان دەپ تٷسٸنٸپ كەلگەن ەدٸ دٸندٸ قولدايتىن عالىمدار.
دەستٷرلٸ دٸندٸ ۇستانباعان عىلىمنىڭ قۇدٸرەتٸن سەزٸندٸرۋشٸ ەينشتەين ايتقان: «مەن قۇدايدىڭ ەلەمدٸ قالاي جاراتقانىن بٸلگٸم كەلەدٸ. ونىڭ قۇدٸرەتٸن ۇعىنعىم كەلەدٸ. قالعانىنىڭ بەرٸ ۇساق-تٷيەك». ول تابيعات قۇبىلىستارىنا ارالاساتىن, ادامدار تاعدىرىن بيلەيتٸن ٷرەي مەن ٷمٸتتٸڭ كٶزٸ بولاتىن قۇدايدى مويىندامايدى.ەلەمدٸ كەلٸستٸرٸپ, ٷيلەستٸرگەن جاراتۋشى بارلىعىنا سەنەدٸ. ٸنجٸلدٸڭ قۇداي بارلىعىن ٶلشەممەن, سانامەن, سالماقپەن ٷيلەستٸرٸپ جاسادى دەگەنٸنە قارسى ەمەس.
دٸن مەن عىلىمنىڭ ٶزارا قاتىناسى بٷگٸن عىلىمدى دا, دەستٷرلٸ دٸندەردٸ دە قىزىقتىرىپ وتىر. عىلىمنىڭ سوڭعى جاڭالىقتارىن جاراتىلىستانۋ, گۋمانيتارلىق جەنە قوعامدىق عىلىمدار تۇرعىسىنان دا وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزۋگە بٷگٸن قازاقستاننىڭ عىلىم-بٸلٸم قاۋىمداستىعى دا مٷددەلٸ.
امانگەلدٸ ايتالى,
فيلوسوفييا عىلىمدارىنىڭ
دوكتورى, پروفەسسور
"ەگەمەن قازاقستان" گازەتٸ
