فوتو: ماكسيم زولوتۋحين
الماتىنىڭ تۋريستٸك مٷمكٸندٸگٸ قانداي جەنە الاتاۋدىڭ باۋرايىنداعى ەسەم قالاعا كەلۋشٸلەردٸ ارتتىرۋ ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەك? مامان ول ٷشٸن ينفروقۇرىلىمدى جاقسارتىپ, قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ قاجەت ەكەنٸن ايتادى.
قر اەك ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ (ۇبس) دەرەكتەرٸ بويىنشا بيىلعى جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىسىندا ەلٸمٸزدەگٸ قوناقٷيلەر, كەمپينگتەر جەنە باسقا دا قوناق كٷتۋ ورىندارىنا 3,9 ملن ادام كەلٸپتٸ. ولاردىڭ 26,7%-ى الماتىنىڭ قوناقتارى ەكەن. العاشقى 6 ايدىڭ ٶزٸندە 1,1 ملن-عا جۋىق ادام وڭتٷستٸك استانامىزعا ساياحاتتاعان. بۇل تەك قوناقٷيلەردە تٸركەلگەن تۋريستەر سانى, ال تۋىستارى مەن تانىستارىنا قوناققا كەلگەندەر نەمەسە بەيرەسمي تٷردە پەتەر جالداعاندار بۇل كٶرسەتكٸشكە ەنبەگەن.
ULT.KZ تٸلشٸسٸ IUTH ۋنيۆەرسيتەتٸ, “تۋريزم” مەكتەبٸنٸڭ اعا وقىتۋشىسى نۇرجان ەبدٸرازاقوۆتان الماتىعا كەلۋشٸ تۋريستەر سانىنىڭ ارتۋىنا نە سەبەپ بولعانىن جەنە مەدەني-رۋحاني استانامىزدىڭ تۋريستٸك پوتەنتسيالى تۋرالى سۇراپ بٸلگەن ەدٸ.
- بيىل العاشقى 6 ايدا الماتىعا 1,1 ملن-عا جۋىق تۋريستٸڭ كەلۋٸ قاتتى تاڭقالارلىق دٷنيە ەمەس. سەبەبٸ, جىل سايىن ەلەم حالقى ٷشٸن ورتالىق ازييا ەلدەرٸنە دەگەن قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلە جاتىر. ٶيتكەنٸ, تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸن دەربەس مەملەكەت رەتٸندە جىل سايىن يمميدجٸمٸزدٸ ارتتىرىپ, قازاقستان دەگەن ەل بار ەكەنٸن ەلەمگە تانىتىپ جاتىرمىز.
قازاقستان نەشە تٷرلٸ ٸس-شارالارعا قاتىسادى. ول وليمپيادا سيياقتى اۋقىمدى سپورتتىق شارا بولسىن, مەدەني جەنە ساياسي جيىندار بولسىن, ەلدٸڭ اتى اتالىپ, كٶك تۋىمىز جەلبٸرەپ جاتادى. ديماش سيياقتى فەنومەندەر, گەنناديي گولوۆكينداي سپورتشىلار شىققان سايىن ەلدە تۋريستەردٸڭ سانى دا ارتا بەرەدٸ. قازاقستان تۋرالى باسقا ەلدٸڭ حابارى ارتقان سايىن كەلەتٸن ادامداردىڭ دا سانى كٶبەيە تٷسەدٸ. بٸز ەكوتۋريزم جەنە مەدەني تۋريزم تٷرٸ رەتٸندە بەلگٸلٸ بٸر تۋريستەر توبىنا قىزىق ەلدەردٸڭ بٸرٸمٸز. ول ٷشٸن قازاقستاندا بٸراز جۇمىستار جاسالىپ جاتىر.
فوتو:نۇرجان ەبدٸرازاقوۆ, metu.edu.kz
- جالپى الماتى تۋريزمگە قانشالىقتى بەيٸمدەلگەن? مۇندا تۋريزمگە قانداي جاعداي جاسالعان نەمەسە قانداي كەمشٸن تۇستارى بار?
- ەلٸمٸزدەگٸ قالالاردى سالىستىراتىن بولساق, الماتى مەن استانا ەسٸرەسە ينفروقۇرىلىمى جاعىنان تۋريزمگە جاقسى بەيٸمدەلگەن. مىسالى, الماتى ەۋەجايىندا جاڭا تەرمينال اشىلدى, سەيكەسٸنشە, پاسپورتتى قاداعالاۋ تەرمينالدارىنىڭ سانى ارتىپ, كٶبٸرەك ورىن پايدا بولدى. ونىڭ بارلىعى تۋريستەرگە جاسالعان جاعداي. بٸراق ەۋەجايدان كەلەتٸن ترانسپورتتىڭ از بولۋى كٷردەلٸ مەسەلە بولىپ تۇر. ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن ەلدەرٸندە ەۋەجايدان قالا ورتالىعىنا مەترو قاتىنايدى, ەر 20 مينۋت سايىن ەكسپرەسس-اۆتوبۋس جٷرەدٸ. مىسالى, ەزەربايجاندا ەۋەجايدان 1,5 ماناتقا (500 تەڭگەگە) ەر 20 مينۋت سايىن قالانىڭ ورتالىعىنا اپاراتىن اۆتوبۋستار جٷرەدٸ. ولار اپتانىڭ 7 كٷنٸ 24 ساعاتتان ٷزٸلٸسسٸز جٷرەدٸ. بٸزدە مىسالى ونداي جوق. بٸزدە ەۋەجايدان قاتىناۋ ٷشٸن تەك تاكسيگە وتىرۋىڭا تۋرا كەلەدٸ. تاكسي جٷرگٸزۋشٸلەرٸ باعانى ٶسٸرٸپ ايتۋى سەبەبٸنەن ونىڭ ٶزٸ كەيدە قىمباتقا شىعۋى مٷمكٸن. الماتىدا «ياندەكس تاكسي» قىزمەتٸ تانىمال. بٸراق ونى تمد ەلدەرٸنەن باسقا جاقتان كەلگەندەر بٸلمەيدٸ عوي. سوندىقتان بٸزدە كٶلٸكپەن قاتىناۋدىڭ تاكسيدەن باسقا دا تٷرلەرٸن دامىتۋ قاجەت.
- الماتىدا تۋريستەردٸڭ ارتۋى حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىنا ەسەر ەتتٸ دەپ ويلايسىز با, ەلدە 1,1 ملن. ادام تەڭٸزگە تامعان تامشىداي عانا ما? رەسمي ستاتيستيكا بويىنشا الماتىدا 2,2 ملن. شاماسىندا ادام تۇرادى.
- ونى قازٸر باعامداي المايمىز. بٸراق كەسٸپتەرگە ەسەر ەتەتٸنٸ سٶزسٸز. مىسالى 1 ملن. تۋريست كەلدٸ دەگەنٸمٸز - وسىنشا ادام وسى جەردٸڭ قىزمەتٸن پايدالاندى دەگەن سٶز. ياعني ول تۋريست دٷكەندەرگە, رەستوراندارعا بارادى, باسقا دا قىزمەتتەردٸ پايدالانادى. سول ارقىلى كەسٸپكەرلەردٸڭ كەسٸبٸ جٷرەدٸ, اقشا اينالىمى ارتىپ, قوسىمشا جۇمىس ورىنىن اشادى. ياعني بەرٸ مۋلتيپليكاتيۆتٸ تٷردە بٸر-بٸرٸنە ەسەر ەتەدٸ.
- الماتىداعى ٸشكٸ-سىرتقا تۋريزمدٸ دامىتۋ ٷشٸن مەملەكەت تاراپىنان قانداي جۇمىستار جاسالۋى كەرەك?
- بۇرىننان ايتىپ جٷرگەنٸمٸزدەي, الماتى قالاسىنداعى ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ, كٶلٸك-كوممۋنيكاتسييا قىزمەتتەرٸن جاقسارتۋ, سوسىن يمميدجدٸ ارتتىرۋ ٷشٸن جارناما, ناسيحات جۇمىستارىن دامىتا بەرۋ كەرەك. ودان بٶلەك قوناقٷيلەردەگٸ قىزمەت كٶرسەتۋدٸ جاقسارتا بەرگەن جٶن. بٸزدە قازٸر جامان ەمەس, جاقسى. ەسٸرەسە مەيرامحانا, قوعامدىق تاماقتاندىرۋ سالاسى جاقسى دامىپ كەلە جاتىر. بٸرٸمەن بٸرٸ جارىسىپ, بەسەكەلەستٸك پايدا بولعان. «باۋىرداق» دەگەن سيياقتى تٷرلٸ ۇلتتىق فاست-فۋدتارىمىز دا شىعىپ جاتىر. ۇلتتىق كالوريتٸمٸزدٸ كٶرسەتەتٸن «ساندىق», «تارى» دەگەن سيياقتى تاعى دا باسقا ۇلتتىق مەيرامحانالارىمىز شىعىپ جاتىر جەنە بۇل قۇپتارلىق ٸس. وسىنداي جۇمىستار جاسالا بەرگەنٸ دۇرىس بولادى.
- الماتىدا تۋريزمنٸڭ قاي تٷرٸن دامىتقان جٶن دەپ ويلايسىز?
- الماتىدا ەكولوگييالىق تۋريزم, مەدەنيەت تۋريزمٸ جەنە سيتي-تۋريزمٸن دامىتا الامىز. سيتي-تۋريزم دەگەنٸمٸز - قالا تۋريزمٸ. سيتي-تۋريزمدە تۋريستەر قالانى كٶرۋ ٷشٸن, تانىسۋ ماقساتىندا كەلەدٸ. سونداي-اق, گاستروتۋريزمدٸ دە دامىتۋعا بولادى. كەلۋشٸلەر گاسترونومييالىق تۋرلار جاساپ, وسىندا كەلەتٸن بولسا نۇر ٷستٸنە نۇر بولادى. سەبەبٸ بٸز ەر تٷرلٸ تاماعىمىزبەن ماقتانا الامىز. بٸزدٸڭ اس مەزٸرٸمٸزدە تٷرلٸ-تٷرلٸ اسحانالاردان تاعامدار بار. قازاقستان ەۋرازييانىڭ كٸندٸگٸندە تۇرعاندىقتان ەۋرازييانىڭ بارلىق تاعام تٷرلەرٸن دامىتا الامىز.
