فوتو: سەۋلەتشٸ سىزباسى
الماتى قالاسىنىڭ دامۋى بٷگٸندە پوليتسەنتريستٸك دامۋعا كٶشتٸ. بۇل ەربٸر تۇرعىنعا تۇرعىلىقتى جەرٸنە قاراماستان جايلىلىق پەن مٷمكٸندٸكتەر بەرەدٸ. بۇل تۋرالى INK Architects سەۋلەتشٸلەر توبىنىڭ جەتەكشٸسٸ, بريتاندىق سەۋلەتشٸلەر كورولدٸك ينستيتۋتىنىڭ (RIBA) جارعىلىق مٷشەسٸ, امەريكاندىق سەۋلەتشٸلەر ينستيتۋتىنىڭ (AIA) حالىقارالىق قاۋىمداستىرىلعان مٷشەسٸ قۇرالاي ەسمۇحانوۆا Ult.kz تٸلشٸسٸنە ايتىپ بەردٸ.
سەۋلەتشٸنٸڭ ايتۋىنشا, پوليتسەنترلەر قۇرۋ الماتىنىڭ ٸسكەرلٸك جەنە تاريحي ورتالىقتارىن بوساتىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار شەتكٸ اۋدانداردىڭ جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندار ٷشٸن بارلىق قاجەتتٸ ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىمدى, جاڭا قوعامدىق كەڭٸستٸكتەردٸ, ونىڭ ٸشٸندە ٷلكەن ساياباقتاردا سالۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, كەڭسە جەنە كوممەرتسييالىق الاڭداردى, قوناقٷيلەردٸ جوبالاۋ ەسەبٸنەن جەتكٸلٸكتٸ جۇمىس ورىندارىنىڭ پايدا بولۋىنا نەگٸز بولادى.
«بۇل تۇراقتى, جاندى ٷردٸس ەكەنٸن تٷسٸنۋ ماڭىزدى. باس جوسپار – بۇل قاتىپ قالعان سىزبا ەمەس, ۋاقىت ٶتە كەلە جەتٸلدٸرٸلەتٸن جەنە بەيٸمدەلەتٸن يكەمدٸ ستراتەگييا. جۇمىس ورىندارى سانىن ارتتىرۋ ٷشٸن, اۋداننىڭ ٶزٸندە جۇمىسپەن قامتۋدى قامتاماسىز ەتٸپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار قالانىڭ كٶرشٸ بٶلٸكتەرٸنٸڭ تۇرعىندارىنا بوس جۇمىس ورىندارىن ۇسىنۋ ٷشٸن جاڭا ورتالىقتاردا كەڭسە جەنە كوممەرتسييالىق كەڭٸستٸكتەردٸڭ سانىن كٶبەيتۋ مٸندەتٸ قويىلدى. سونىمەن قاتار, جاڭا قوناقٷيلەردٸ جوبالاۋعا باستاما جاسالدى, بۇل وسى اۋداندارعا ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸ تارتۋعا جەنە ولاردى قالا تۇرعىندارى ٷشٸن دە, قالا قوناقتارى ٷشٸن دە تارتۋ نٷكتەسٸنە اينالدىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», – دەپ اتاپ ٶتتٸ قۇرالاي ەسمۇحانوۆا.
سەۋلەتشٸ تٷسٸندٸرگەندەي, تاريحي تۇرعىدان الماتى كەڭەستٸك ٷلگٸ بويىنشا ناقتى فۋنكتسيونالدى ايماقتارعا بٶلٸنە وتىرىپ دامىدى. وسىلايشا, ٶنەركەسٸپتٸك ايماقتار, جاتىن اۋداندار مەن ەكٸمشٸلٸك-مەدەني ورتالىق جەكە, وقشاۋ بولدى. مۇنداي جٷيە جوسپارلانعان ەكونوميكا ٷشٸن قيسىندى بولدى, بٸراق نارىقتىق قاتىناستار جاعدايىندا ول ماياتنيكتٸك كٶشٸ-قون, كٶلٸك جٷكتەمەسٸنٸڭ ٶسۋٸ جەنە اۋدانداردىڭ بٸركەلكٸ ەمەس دامۋى سىندى جاڭا قيىندىقتارعا ەكەلدٸ.
فوتو: سەۋلەتشٸ سىزباسى
«سونىمەن بٸرگە, كەڭەستٸك تەسٸل بٸزگە بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن قولدانىپ جٷرگەن قۇندى مۇرانى قالدىردى. بۇل شاعىن اۋدانداردا مەكتەپتەرگە, بالاباقشالار مەن ەمحانالارعا قادامدىق قولجەتٸمدٸلٸك قاعيداتى جەنە بٷگٸنگٸ تاڭدا BRT جەنە LRT سيياقتى زاماناۋي, كٶلٸككە قاتىستى شەشٸمدەردٸ بٸرٸكتٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن جەتكٸلٸكتٸ كەڭ داڭعىلدار. بٷگٸنگٸ مٸندەت – ٶتكەننٸڭ ەڭ جاقسىسىن الۋ جەنە قالا قۇرىلىمىن زاماناۋي شىندىققا بەيٸمدەۋ», – دەيدٸ قۇرالاي ەسمۇحانوۆا.
ونىڭ سٶزٸنشە, INK Architects-تە ەزٸرلەۋشٸلەرٸ, قالا ەكٸمدٸگٸ جەنە بيزنەسپەن بٸرلەسە وتىرىپ, قالانىڭ «شىعىس قاقپاسى» جەنە «باتىس قاقپاسى» تۇجىرىمدامالارىمەن جۇمىس ٸستەيدٸ.
«بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸز – عيماراتتار سالۋ عانا ەمەس, تولىققاندى, جاندى, قالالىق ورتانى جوبالاۋ. بٸز وسى جوبالاردىڭ نەگٸزٸنە ەگجەي-تەگجەيلٸ شەشٸمدەردٸ قالايمىز», – دەپ اتاپ ٶتتٸ سەۋلەتشٸ.
سونىمەن قاتار, سەۋلەتشٸ جاڭا پوليورتالىقتارداعى ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىم بولاشاق تۇرعىنداردىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸن تولىق قامتاماسىز ەتە وتىرىپ جوبالانۋىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, جاڭا مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار بۇرىننان بارلارىن شامادان تىس جٷكتەمەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
«الماتىنىڭ پوليورتالىقتارىنىڭ جوبالارىندا قوعامدىق كەڭٸستٸكتەرگە دە كٶپ كٶڭٸل بٶلٸنەدٸ. ەكٸ ورتالىقتا دا ساپاسى مەن تولتىرىلۋى جاعىنان ٷزدٸك ورتالىق ساياباقتاردان كەم تٷسپەيتٸن ٷلكەن ساياباق ايماقتارى قاراستىرىلعان. ولارعا دەمالۋ ٷشٸن بارلىق قاجەتتٸ ينفراقۇرىلىم سالىنىپ جاتىر. تٷرلٸ جاستاعى بالالارعا ارنالعان زاماناۋي ويىن الاڭدارى, سكەيت-پاركتەر, ۆوركاۋت-ايماقتار جەنە سپورت الاڭدارى بار», – دەپ اتاپ ٶتتٸ قۇرالاي ەسمۇحانوۆا.
سەۋلەتشٸنٸڭ سٶزٸنشە, ماماندار شامادان تىس ماياتنيكتٸك كٶشٸ-قوندى تۋدىرمايتىن, بٸراق تۇرعىلىقتى جەردە ٶمٸر سٷرۋدٸڭ جوعارى ساپاسىن ۇسىناتىن ٶزٸن-ٶزٸ قامتاماسىز ەتەتٸن ايماقتاردى قۇرۋعا تىرىسادى.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
