فوتو: Ult.kz.
بٷگٸن الماتىدا كٶرنەكتٸ قازاق جازۋشىسى جەنە جۋرناليسٸ ەركٸنباي ەكٸمقۇلوۆقا ارنالعان مەموريالدىق تاقتانىڭ اشىلۋ رەسٸمٸ ٶتتٸ. اتالعان شاراعا جازۋشىنىڭ جاقىندارى مەن زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ, قالالىق ەكٸمدٸك قىزمەتكەرلەرٸ مەن جۋرناليستەر جينالدى, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
جازۋشى قاسىمحان بەگمانوۆ ەركٸنباي ەكٸمقۇلوۆتىڭ جاۋاپتى قىزمەتتەرمەن قاتار, شىعارماشىلىعىن دا شىڭداي جٷرگەنٸن ايتا كەلە, زەينەتكە شىققان سوڭ بٸرجولاتا شىعارماشىلىق ەڭبەكپەن اينالىسقانىن اتاپ ٶتٸپ.
«ەركٸنباي اعامىز 52 جىل بٸرگە تۇرعان گٷلنار جەڭگەمٸزبەن قۇرالاي, قۇرمان, نۇرلان ەسٸمدٸ ۇل-قىزدى تەربيەلەپ, ورلارعا جوعارى بٸلٸم بەرٸپ, وسى پەرزەنتتەرٸنەن تٶرت نەمەرە, ٷش شٶبەرە سٷيگەن باقىتتى ەكە بولدى.
ەركٸنباي ەكٸمقۇلوۆ 1937 جىلى قىركٷيەكتٸڭ تٶرتٸنشٸ جۇلدىزىندا قازٸرگٸ تٷركٸستان وبلىسى, وتىرار اۋدانى, بالتاكٶل اۋىلىندا دٷنيەگە كەلٸپ, 2019 جىلدىڭ 19 تامىزىندا الماتى قالاسىندا دٷنيەدەن ٶتتٸ.
ەركٸنباي ەكٸمقۇلوۆ 1969 جىلدان باستاپ رەسپۋبليكالىق باسپاسٶزدەردەن كٶرٸنە باستادى. جازۋشىنىڭ ەرتٷرلٸ جانردا جازىلعان 20-دان استام پروزالىق كٸتاپتارى جارىق كٶردٸ. كەزٸندە «جانارىم جارىق دٷنيەم», «قىز كٷندەلٸگٸ», «قوش بول, البوم», «قۇرمان اتا», «پەريزات سەزٸم» جەنە ت.ب ەدەبي شىعارمالى قالىڭ وقىرماننىڭ جٷرەگٸنەن جول تاۋىپ ٶتە جىلى قابىلداندى. ەركٸنباي ەكٸمقۇلوۆ جازۋشى عانا ەمەس, اۋدارماشى رەتٸندە دە شەتەل ەدەبيەتٸنٸڭ كلاسسيكالىق شىعارمالارىن اۋداردى», - جازۋشى قاسىمحان بەگمانوۆ.
بەگمانوۆتىڭ سٶزٸنشە, جازۋشى ەكٸمقۇلوۆ ەيگٸلٸ پولياك جازۋشىسى كورچاكتىڭ «قايتا ورالعان بالالىق» پوۆەسٸن مەن تاتار جازۋشىسى مۇستافيننٸڭ «كٸشكەنتاي مۇسا» سوۆەسٸن قازاقشا سٶيلەتسە, سونىمەن قاتار ٶزٸنٸڭ ەكٸ كٸتابى ورىس تٸلٸندە جارىق كٶرگەنٸن تٸلگە تيەك ەتتٸ. سونداي-اق, ەركٸنباي ەكٸمقۇلوۆ درامماتۋرگييا جانرىندا دا جەمٸستٸ ەڭبەك ەتكەن. ەسكەرتكٸش تاقتانىڭ اشىلۋىندا سٶز العان قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ تٶراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ الدىمەن الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمدٸگٸنە العىس ايتا وتىرىپ, بۇل جازۋشىلار شاھارى ەكەنٸن ماقتانىشپەن جەتكٸزدٸ.
«ەڭ بٸرٸنشٸ بٸز الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمدٸگٸنە راقمەت ايتامىز. ٶيتكەنٸ ەكٸمدٸك بيىل بٸزدٸڭ بەس جازۋشىمىزعا وسىنداي تاقتا اشۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸپ, جازۋشىلار وداعىنىڭ ٶتٸنٸشٸن ورىندادى. قازاقتىڭ اقىن-جازۋشىلارى اۋىلدا تۋىپ, الماتىعا كەلەدٸ. 1934 جازۋشىلار وداعى قۇرىلعاننان بەرٸ قازاقتىڭ بولاشاق جازۋشىلارىنىڭ الماتىعا كەلمەگەنٸ جوق. ولار وسى الماتىنىڭ ٸشٸندە پەتەردەن پەتەرگە كٶشٸپ جٷرٸپ, ٶزٸنٸڭ شىعارماشىلىق شارۋاسىمەن اينالىسقان. مىنا تٶلەباەۆ كٶشەسٸ, اباي مەن شەۆچەنكو كٶشەلەرٸ بٸزدٸڭ جازۋشىلارىمىزدىڭ تۇرعان جەرلەرٸ. سوندىقتان بٸز ٷشٸن بۇل جەردٸڭ بەرٸ قاسيەتتٸ بولىپ ەسەپتەلەدٸ. م.ەۋەزوۆ مۋزەي ٷيٸنٸڭ دەل تٷبٸندە بٸزدٸڭ ەركٸنبەك اعامىزدا ۇزاق جىلدار تۇرىپ, جۇمىس ٸستەگەن. ول ٶتە بايسالدى, سىپايى, ەشكٸمنٸڭ بەتٸنە جەل بولىپ تيمەيتٸن تاقۋا ادام بولاتىن. سوندىقتان ونىڭ شىعارماشىلىعى سامالدىڭ لەبٸندەي ليريكالىق دٷنيەدە جازىلاتىن. ەركٸنباي ەلٸمقۇلوۆ قازاق ەدەبيەتٸنە بٸر كٸسٸدەي ەڭبەك سٸڭٸردٸ», - دەدٸ قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ تٶراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ.
وسى ورايدا سٶز العان الماتى قالاسى, مەدەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى عاني مايلىباەۆ تا جازۋشىلار وداعىمەن بٸرلەسە جۇمىس ٸستەي بەرەتٸنٸن, زييالى قاۋىمنىڭ ەڭبەگٸن بولاشاق ۇرپاققا ناسيحاتتاۋ مٸندەتٸن سٶز ەتتٸ.
«بٷگٸن قالا باسشىسى ەربولات دوساەۆتىڭ اتىنان سٸزدەرگە, اعامىزدىڭ ەۋلەتٸنە العىسىن جەتكٸزگٸم كەلەدٸ. ەركٸنباي اعامىزدىڭ جاساپ كەتكەن جۇمىسى قايتا جاڭعىرتىپ, ٶزٸ تۇرعان ٷيگە مەموريالدى تاقتا ورناتۋ كٷنٸ بٷگٸن تاريح بەتتەرٸنە جازىلىپ جاتىر. سٸزدەردٸ بٷگٸنگٸ ايتۋلى كٷنمەن, ونىڭ ۇرپاعىنا, جازۋشىنىڭ كٶزٸن كٶرگەن اعالارىمىزعا, بارلىعىنا وسى قۋانىشپەن بٶلٸسۋگە كەلدٸك. ماعىنالى ٶمٸر ەشقاشان ٶلمەيدٸ, ەركٸنباي اعامىز ماعىنالى ٶمٸر سٷرگەن ازاماتتاردان ەدٸ. ۇرپاعىمەن ماقتاناتىن, ۇرپاعىمەن ەلدٸڭ الدىندا اعامىزدىڭ تەگٸ ٶشپەگەنٸن كٶرٸپ وتىرمىز. وسى جازىلعان كٸتاپتارى, جاسالعان ەڭبەكتەرٸ ۇمىتىلمايدى. الماتىنىڭ كٸندٸگٸ تٶلەباەۆ كٶشەسٸندە اعامىزدىڭ ەسٸمٸ جارقىراپ ٸلٸنٸپ تۇراتىن بولادى. جازۋشىنىڭ ەڭبەكتەرٸ تاريح بەتتەرٸندە مەڭگٸلٸك ساقتالىپ قالادى», - دەدٸ مەدەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى عاني مايلىباەۆ.
ال م.ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى كەنجەحان ماتىجانوۆ جازۋشىنىڭ تاڭدىرلى ەكەنٸن ايتا كەلە, ونىڭ ٶمٸرٸمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن تاريحي كەزەڭدەردٸ سٶز ەتتٸ.
«ەركٸنباي اعا تۋرالى ايتقان كەزدە, بٸر مەسەلەنٸ باسا ايتقان جٶن عوي دەپ ويلايمىن. بۇل كٸسٸ تاعدىرلى جازۋشى. جازۋشى بولۋ ٷشٸن وعان كٷردەلٸ تاعدىر بولۋ كەرەك دەگەن تەمسٸل سٶز بار. بۇل كٸسٸنٸڭ تۋعان جىلى 1937 جىل, قازاقستاندا اتاقتى نەۋبەت بولىپ جاتقان كەز. قۋىن-سٷرگٸنگە ۇشىراپ جاتقان كەز. ەل اش-جالاڭاش كەز. مٸنە وسى كەزدە دٷنيەگە كەلگەن. ال بالالىق شاعى ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىس باستالعان كەزدە بار-جوعى 4-5 جاستاعى بالا. بالالىق شاعى سوعىستىڭ ٶرتٸنە ٶرتەندٸ. ودان كەيٸنگٸ, سوعىستان كەيٸنگٸ جاعدايدى دا بٸلەسٸزدەر. جاستىق شاعى سوعىستان كەيٸنگٸ حالىق شارۋاشىلىعىن قالپىنا كەلتٸرۋ جىلدارىنداعى تاعى دا اۋىر جىلدارعا تاپ بولعان. مٸنە, وسى تاعدىرعا قاراماي, اعىسقا قارسى جٷزە وتىرىپ, ٶزٸنٸڭ تاعدىرىن ٶزٸ جاساعان جازۋشى», - دەدٸ كەنجەحان ماتىجانوۆ.
وسىدان كەيٸن ەركٸنباي ەكٸمقۇلوۆقا ارنالعان مەموريالدىق تاقتانىڭ اق لەنتاسى تٶمەن تٷسٸرٸلٸپ, اشىلۋ سالتاناتى جاسالدى. ەسكەرتكٸشكە گٷل شاقتارى قويىلىپ, ارتىنشا جازۋشىنىڭ ۇرپاقتارى جايعان اق داستارقانعا جالعاسىپ, قۇران باعىشتالدى.
ەركٸنباي ەكٸمقۇلوۆ, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ جەنە جۋرناليستەر وداعىنىڭ مٷشەسٸ, تٷرلٸ جانرداعى 20-دان استام كٶركەم شىعارمانىڭ اۆتورى. ولاردىڭ قاتارىندا «ٶزبەكەلٸ جەنٸبەكوۆ» ٶمٸرباياندىق رومانى, 2013 جىلى قازاقستان جازۋشىلار وداعى قر مەملەكەتتٸك سىيلىعىنا ۇسىنىلعان «شەمشٸ قالداياقوۆ – ەن پاتشاسى» رومان-ەسسەسٸ بار. ە.ەكٸمقۇلوۆتىڭ اۋدارماشىلىق تەجٸريبەسٸ بار, راديو مەن تەاترعا بٸرنەشە پەسالار جازعان.
ە.ەكٸمقۇلوۆ ەڭبەك جولىن «لەنينشٸل جاس» (قازٸرگٸ «جاس الاش») گازەتٸندە تٸلشٸ بولىپ باستاعان, كەيٸن الماتى قالالىق پارتييا كوميتەتٸندە, «جالىن», «جازۋشى», «راۋان» باسپالارىندا, «كٸتاپ» جارشىسى» («درۋگ چيتاتەليا») گازەتٸندە جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارعان.
