بٷگٸن ۇلت كٶسەمٸ ەليحان بٶكەيحاننىڭ تۋعان كٷنٸ. اتاۋلى داتاعا وراي ەليحاننىڭ قاناتتى سٶزدەرٸن كٶپشٸلٸك نازارىنا ۇسىنامىز.
****
اللا تاعالا قۇران كەرٸمدە پايدالى ورىنعا ٶزدەرٸڭنٸڭ سٷيگەن نەرسەلەرٸڭ مەن مالدارىڭدى شىعارماي تۇرىپ ٸزگٸلٸك, جاقسىلىق دەگەن نەرسەگە جەتٸسە المايسىڭدار دەپ بٷتٸن ادام بالاسىن شىن كٶڭٸلٸمەن ۇلت ٸسٸنە قىزمەت ەتۋگە قىزىقتىرادى.
****
بٸزدٸڭ جۇرت بوستاندىق, تەڭدٸك, قۇرداستىق, ساياسات ٸسٸن ۇعىنباسا, تاريح جولىندا تەزەك تەرٸپ قالادى.
****
بوستاندىققا اپاراتىن جالعىز جول – ۇلتتىق ىنتىماق قانا.
****
ٶرتتە جٷرٸپ سابىرلى بولۋ – ماقتاۋعا سىيمايدى.
****
كەيٸنگٸگە عيبرات الارلىق ٷلگٸ تاستاپ كەتٸپ, العىس الارمىز با? جوق, دالاعا لاعىپ, جٶنسٸز كەتٸپ, قارعىس لاعنەت الامىز با? كەۋدەسٸندە كٶزٸ بار ادام كٶپ ويلانارلىق جۇمىس.
****
بٸرلٸكتەن ايىرىلعان ەل قاڭعىپ قالادى.
****
جۇرت پايداسىنا تازا جولمەن تۋرا باستايتىن ەر تابىلسا, قازاق حالقى ونىڭ سوڭىنان ەرەر ەدٸ.
****
ٶز تٸزگٸنٸڭدٸ ٶزٸڭ الىپ جٷرە الماي, شاتاق-داۋدان شىقپايتىن بٸر ەسكٸ اۋرۋىڭ بار-اۋ, قازاعىم! قىلىعىڭدى كٶرٸپ ٸشٸم كٷيەدٸ.
****
الىسپاعان, جۇلىسپاعان بوستاندىق اتىنا مٸنبەيدٸ, بۇعاۋدان بوسامايدى, ەرٸ قۇلدىقتان, ەيەلٸ كٷڭدٸكتەن شىقپايدى, مالىنا دا, باسىنا دا يە بولمايدى.
****
بٸزدٸڭ كەمشٸلٸگٸمٸز - ەركٸم تاريح ارقالاتقان جٷكتٸ بەلگٸلٸ جەرگە اپارماي, سوڭىنداعىلارعا تاستاپ كەتەتٸندٸگٸ.
****
قازاقتىڭ وقىعان ازاماتتارى, قازاققا وسىندايدا قىزمەت ەتپەگەندە قاشان قىزمەت ەتٸپ, پايدامىزدى تيگٸزەمٸز?!
****
بٸزدە بٸرلٸك بولىپ, ٸس قىلا بٸلەتٸن شەبەر تابىلسا, الاشتىڭ بالاسى باقىت-ماحاببات جولىنا تٷستٸ!
****
عۇمىر بەيگەسٸڭدە بٸزدٸڭ قازاق تٸلٸ ٶز بەيگەسٸن الار!
****
تٷزۋ قالام - قيسايعان, ٶتكٸر قالام - مٷجٸلگەن زامان.
****
قازاق-اۋ! تٷزۋٸڭ بٸرٸگٸپ جۇرت ٷشٸن قام ويلايتىن كەز كەلگەن جوق پا?!
****
ۇلتتىڭ جوعىن ۇيىقتاپ جٷرٸپ ەمەس, وياۋ جٷرٸپ ٸزدەۋ كەرەك
****
ۇلتىنا جۇرتىنا قىزمەت ەتۋ - بٸلٸمنەن ەمەس مٸنەزدەن.
****
تٸرٸ بولسام, حان بالاسىندا قازاقتىڭ حاقىسى بار ەدٸ, قازاققا قىزمەت قىلماي قويمايمىن.
****
ناعىز تٷرٸك زاتتى حالىق تٸلٸ – بٸزدٸڭ قازاقتا.
****
ەلدٸڭ تۇرمىسىن, تٸلٸن, مٸنەزٸن بٸلمەگەن كٸسٸ كٶش باسىن دا الىپ جٷرە المايدى.
****
بٸرلٸكتەن ايىرىلعان ەل قاڭعىپ قالادى.
****
قازاق بالاسى بٸرٸگٸپ, تٸزە قوسىپ ٸس قىلسا, حالىقتىق ماقسات سوندا ورىندالادى.
****
بي عادٸل بولماي, جۇرت ٸسٸ ٸلگەرٸ باسپايدى.
****
ٶزٸن-ٶزٸ قاسقىرشا شاۋىپ وتىرعان جۇرتتا وقۋ, شەبەرلٸك بولمايدى.
****
سۋساعاننىڭ تٷسٸنە سۋ كٸرەدٸ
****
كٸسٸ ٶز باسىنا تٸلەنٸپ كٸشٸرەيسە, كەمٸسە – ٶز ولجاسى.
****
نە جۇمىس قىلساق, وسى ٷش: اقىل, سٶز, ٸس سانا تالقىسىنان ٶتپەي جۇمىسقا اينالمايدى
****
ادام بالاسى قىلىپ جٷرگەن ٸس وي-اقىل بولىپ باستالادى, سٶز بولىپ سٶيلەنەدٸ, ييا جازىلادى, اقىل سٶز سونان سوڭ بارىپ ٸسكە اينالادى.
****
اقىلدى سٶز قىلماق قيىن, سٶزدٸ قىلماق مۇنان نەشە ەسە قيىن.
****
دٷنيەدە نە بولسا بٸرتە-بٸرتە ازداپ ٸلگەرٸ باسىپ بولادى.
****
وقۋ-بٸلٸم بٸر, وقۋ ۇلعايا بٸلٸم بولادى.
****
كٶپ وقىسا, زەيٸندٸ بولسا, بٸلٸمدٸ بولماق, مٸنەزٸ جاقسى, جامان بولا ما, مۇنى قۇداي بٸلەدٸ.
****
جالپاق جۇرتتىڭ كٶكٸرەگٸندە جاقسىلىق بولماسا, جۇرت جۇرت بولىپ تٸرشٸلٸك كٶرمەك ەمەس.
****
ادام بالاسى ٶزگە حايۋاننان ايىرىلعاندا بۇلاردان اقىلدى بولىپ, قولى شەبەر بولىپ ايىرىلادى.
****
بايلىق تٷبٸ - اقىل ھەم قول ۇستالىعى. وسى ەكەۋٸ قوسىلماي, ادام بالاسى قازىناعا جارىمايدى.
****
اقىل دا, ۇستالىق تا وقۋمەن, ٸستەۋمەن جٷرە ۇلعايادى.
****
بۇل تٸرشٸلٸك ٷلكەن تالاس, بٸر بەيگە: جٷيرٸك الادى, ششابان قالادى. جٷيرٸكتٸك اقىل, ۇستالىق جەھيتشٸلٸكتە. ەرٸنشەك ەزگە جول بەيگە, سىباعا, مٷشە جوق.
****
...ٶتٸرٸكسٸز, ۇرلىقسىز بۇل سورلىلاردىڭ ارام جەمٸ تابىلمايدى.
****
حالىلق ٸسٸن ورنىنا سالۋعا كٶپ اقىل, كٶپ قىزمەت, كٶپ جىلعى شەبەر ٸستەگەن ەدٸس كەرەك.
****
تٸرشٸلٸك عۇمىر بەلگٸسٸ – الىس-تارتىس, ارباس, ەدٸس.
****
كٸم شەبەر بولسا, جالىقپاي, تالماي ٸزدەنسە, بٸرٸگٸپ تٸزە قوسىپ ەدٸس قىلسا, عۇمىر بەيگەسٸ سونٸكٸ.
****
تورعايدىڭ اق ٷرپەك بالاپانىنشا اۋىزدى اشىپ, بٸرەۋگە جالىنىپ جالپايا بەرسە, مۇنان تٷك ٶنبەيدٸ.
****
بٶتەن كٸسٸ قازاققا ەشقانداي جاقسىلىق ارتىپ ەكەلٸپ بەرمەيدٸ.
****
ٶز كٷشٸنە, ٶز قۋاتىنا سەنبەگەن ادام دا, حالىق تا عۇمىر جٷزٸندە بەيگە المايدى.
****
بٸرەۋگە تەلمٸرگەن ادامنان, حالىقتان قوساق تٷرتكەن جەتٸم لاق باقىتتى.
****
قانشا ۇزىن بولدىم دەسە دە, ادامنىڭ بوي شارىعى بەلگٸلٸ.
****
جالعىز جٷرٸپ ٶز باسىن قورعاسا, كٸسٸ بەلەدەن قۇتىلادى. كٶپپەن جٷرٸپ ٶز باسىن قورعايمىن دەسە, كٶپتٸ قۇدىققا تىعادى. كٶپ ماقساتى يٸن تٸرەسٸپ, تٸزە قوسىپ, بٸر جٷرسە تابىلادى.
****
تالاس دٷنيە – عۇمىر سيپاتى, تالاس تارتىس جوق بولسا, عۇمىر اباقتى بولار ەدٸ.
****
ايىر سٶزگە ايىپ جوق. اقىلعا ساڭىراۋ دا ايىپ.
****
بۇل زاماندا جىلاپ مۇراتقا جەتەمٸن دەۋ, اش تٷيەنٸڭ كٷيسەۋٸ بولادى.
****
قازىنا گازەتانىڭ سىرتى, جابۋى, قالام, ماقالا – جانى.
****
ادام شەبەرلٸگٸ ارالاسىپ ٸس قىلماسا, تاۋداي التىن بٸر ەلٸ قازىنا.
****
...مٸنسٸز جالعىز قۇداي, سەكپٸلسٸز جالعىز كٷن.
****
تٸلشٸ, حابارشى – گازەتا وتىنى.
گازەتانى وقىپ جۇرت ٶزٸن-ٶزٸ كٶرەدٸ, ٶزٸن-ٶزٸ بٸلەدٸ.
****
تٷبٸندە بٸزدٸڭ قازاق تٸلٸ, بٸزبەن تٸل تۇقىمى بٸر, ٶزگە مۇسىلماندى بايىتپاسا, بٸر-بٸرٸمٸزگە قونسى قونبايمىز عوي. عۇمىر جٷزٸندە بٸزدٸڭ قازاق تٸلٸ ٶز بەيگەسٸن الار: اباي, احمەت, مٸرجاقىپ, شەكەرٸم, تارعىننان ھەم ٶزگەلەردەن بۇل كٶرٸنٸپ تۇر عوي.
****
ەر جٸگٸتتٸڭ بەلگٸسٸ – اداسقانىن موينىنا العانى.
****
بەرٸمٸز بۇل سۇم دٷنيەگە قوناق. ارتىڭدا ورىنباسارىڭ تابىلسىن.
****
دٷنيەدە ادام بالاسى اينالىپ كەتپەس ەكٸ اق كٶپٸر بار: بٸرٸ – ٶلٸم, بٸرٸ – ماحاببات.
****
تەربيە جولىمەن بٸلٸمگە شىنىققان ادام بٸلگەنٸن كەرٸنە الا كٸرەدٸ.
****
بٸلٸم كٷن سيياقتى, كٶرٸنگەننٸڭ بەرٸن جارىلقايدى.
****
بٸلٸمگە جاقسى دا, جامان دا جاق. بٸلٸم الماس قىلىش.
****
الدا ەلٸ كٷندٸ كٶرە بٸلەتٸن ۇرپاق كەلەدٸ! سول كٷندٸ كٶرەتٸن ۇرپاق سەندەردٸ ەسكە الاتىن بولادى. بٸزدٸ ريزاشىلىقپەن, ٷلكەن قۇرمەتپەن ەسكە الاتىن بولادى! ٶكٸنبەڭدەر! كٷرەس جولىنا تٷسكەندەرٸڭە ٶكٸنبەڭدەر!
****
جەر دەسە دٸرٸلدەمەي بولمايدى: جەر مەسەلەسٸ – ٶمٸر سٷرۋ مەسەلەسٸنٸڭ زورى.
****
ەۋروپا مەدەنيەتتٸمٸن دەپ ماقتانعانىمەن, مەدەنيەتٸ ٶنەرٸندە عانا, ال مٸنەزٸ حايۋاندىق ساپارىنان قايتقان جوق.
****
بٸزدٸڭ ٸزدەگەنٸمٸز – الاشتىڭ اتى بەيگەدەن كەلگەنٸ. تٸرٸ بولساق, الدىمىز ٷلكەن توي. الاشتىڭ بالاسى بۇل جولى بولماسا, جاقىن ارادا ٶز تٸزگٸنٸ ٶزٸندە بٶلەك مەملەكەت بولار.
****
بوستاندىققا اپاتارىن جالعىز جول – ۇلتتىق ىنتىماق قانا.
****
قازاقتى اۆتونومييا قىلساق, قاراٶتكەل – الاشتىڭ ورتاسى, سوندا ۋنيۆەرسيتەت سالىپ, قازاقتىڭ ۇل-قىزىن وقىتساق, «قوزى كٶرپەش – باياندى» شىعارعان, شوقان, اباي, احمەت, مٸرجاقىپتى تاپقان قازاقتىڭ كٸم ەكەنٸن ەۋروپا سوندا بٸلەر ەدٸ-اۋ.
****
بٸز قاراپ وتىرساق قوساق اراسىندا بوس كەتەمٸز. قازاق جۇرتى بولىپ باس قامىن قىلماساق بولاتىن ەمەس. ەسٸك الدىنان داۋىل, ٷي ارتىنان جاۋ كەلدٸ. الاشتىڭ بالاسى اقتابان شۇبىرىندى, القاكٶل سۇلامادان سوڭ, 200 جىلدا باسىڭا بٸر قيىن ٸس كەلدٸ. اقساقال اعا, ازامات ٸنٸ, وتباسى ارازدىقتى, داۋدى قوي, بٸرٸك, جۇرت قىزمەتٸنە كٸرٸس! الاشتىڭ باسىن قورعاۋعا قام قىل.
****
قازاقتىڭ بايىرعى جەرٸن قاشان قازاقتار ٶز بەتٸنشە عىلىم مەن تەحنيكاعا يگەرمەيٸنشە, جەر جەكە مەنشٸككە دە, قونىستانۋشىلارعا دا بەرٸلمەسٸن.
كادەت پارتيياسى جەر ادامعا مەنشٸكتٸ بولىپ بەرٸلسە دە, جٶن دەيدٸ. بٸزدٸڭ قازاق جەردٸ مەنشٸكتٸ قىلىپ السا, باشقۇرتشا كٶرشٸ مۇجىققا ساتىپ, بٸراز جىلدا سىپىرىلىپ, جالاڭاش شىعا كەلەدٸ.
****
1)قازاقتىڭ بۋرجۋازييالىق زييالىلارى مەنٸ "ۇلت كٶسەمٸ" دەپ اتادى.
2) مەن قازاق حالقىن سوۆەت بيلٸگٸنە قارسى كٷرەسكە باستادىم.
3) مەن ەشقاشان سوۆەت ٶكٸمەتٸن سٷيگەن ەمەسپٸن, بٸراق مويىندادىم.
****
مۇنان بۇرىن قازاق شەجٸرەسٸ قازاق تٸلٸندە كٸتاپ بولىپ باسىلعان جوق. شاھكەرٸمنٸڭ بۇل كٸتابى قازاق شەجٸرەسٸنٸڭ تۇڭعىشى, قازاق شەجٸرەسٸن بٸلمەك بولعان اعا-ٸنٸ ٸزدەگەنٸڭدٸ وسى كٸتاپتان تاباسىڭ. ەندٸ مۇنان بىلاي قازاق شەجٸرەسٸن جازباق بولعان كٸسٸ شاھكەرٸمنٸڭ كٸتابىن ەبدەن بٸلمەي قادام باسپاسىن. كٸتاپ جيعان جەرٸ جوق, كٶشپەلٸ دالادا جٷرٸپ شاھكەرٸم شەجٸرەسٸندەي كٸتاپ جازباق وڭاي جۇمىس ەمەس.
****
از ادام اتقا مٸندٸم دەپ قاسقىر بولىپ جۇرتقا شاپسا, مۇنداي جۇرتتا بەرەكە قايدان بولسىن?
