«وتانداستار قورى» كەاق ارنايى شاقىرتۋىمەن ەلەمنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندەگٸ تابىستى قازاقتار ەلورداعا جينالدى. وسىلايشا, تٶل مەرەكە ناۋرىزدى فرانتسييا, ۋكراينا, رەسەي جەنە قىتاي ەلدەرٸنەن كەلگەن قانداستارىمىز تاريحي وتاندا, بٸر شاڭىراق استىندا اتاپ ٶتتٸ.
قازاق دياسپوراسى ٶكٸلدەرٸمەن «وتانداستار قورى» كەاق پرەزيدەنتٸ نۇرتاي ەبٸقاەۆ پەن دٷنيەجٷزٸ قازاقتارى قاۋىمداستىعى تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى زاۋىتبەك تۇرىسبەكوۆ كەزدەستٸ. جٷزدەسۋ بارىسىندا «وتانداستار قورى» باسشىسى ەلگە كەلگەن قوناقتارعا مەرەكەلٸك لەبٸز-تٸلەگٸن ارناپ, ەلباسى تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان «وتانداستار قورىنىڭ» ماقسات-مٷددەسٸن تٷسٸندٸردٸ.
«ەلەمگە تارىداي شاشىلعان قازاق بالاسىن بٸز ەش ۋاقىت ۇمىتقان ەمەسپٸز, ۇمىتپايمىز دا. بارلىق قانداستى تاريحي وتان تٶڭٸرەگٸندە بٸرلەستٸرۋ, قولداۋ ٷشٸن دٷنيەجٷزٸ قازاقتارىنىڭ 5-شٸ قۇرىلتايىنداعى ەلباسى تاپسىرماسىمەن «وتانداستار قورى» كوممەرتسييالىق ەمەس اكتسيونەرلٸك قوعامى قۇرىلدى. ەلگە ورالعان جەنە شەتەلدە تۇراتىن قازاقتاردى قولداۋ ماقساتىنداعى جوبالارىمىزدى قازٸر جٷيەلەپ, ەزٸرلەپ جاتقان جايىمىز بار. بٷگٸنگٸ كەزدەسۋٸمٸزدٸڭ ماقساتى دا سول – قيىرداعى قانداستارىمىزدىڭ شوقتىعىن اسىرۋ, سونداي-اق ولاردىڭ ۇلتتىق بولمىسىن ساقتاپ قالۋ جولىندا ٶزدەرٸڭٸزبەن كٷش بٸرٸكتٸرۋ», - دەدٸ نۇرتاي ەبٸقاەۆ.
وتانداستار كەزدەسۋٸنە ەيگٸلٸ قازاق بوكسشىسى قانات يسلام قاتىستى. ول ەلەمنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە جٷرگەن قانداستاردى قازاقتىڭ بٸرٸگۋٸ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتۋگە شاقىردى. ٶز كەزەگٸندە, كەسٸپقوي سپورتشى بوكستى قازاق بالالارى اراسىندا دامىتۋعا باعىتتالعان جوبالاردى قولعا الىپ, جٷزەگە اسىرىپ جاتقاندىعىن بايان ەتتٸ.
كەزدەسۋ تاعى بٸر سەبەپكەرٸ – قوبىزشى, تاراز قالاسىنىڭ تۋماسى ەيگەرٸم ەرسايىنوۆا فرانتسيياداعى «قورقىت» قازاق مەدەنيەت ورتالىعىن باسقارادى. ايتۋىنشا, ونىڭ نەگٸزٸن قۇربىسى ەرٸ اتتاسى ەيگەرٸم ماتاەۆا ەكەۋٸ ٷش جىل بۇرىن قالاعان. تۇڭعىش قازاق مەدەنيەت ورتالىعىن اشۋعا فرانتسيياداعى اسىراندى قازاق بالالارى سەبەپ بولىپتى.
«تاريحي وتانعا, اتا-انالارىنا بٸرشاما جاقىن بولعىسى كەلگەندٸكتەن, اسىراپ الىنعان قازاق بالالارى ورىس مەدەني ورتالىقتارىنا بارىپ جٷرگەن ەكەن. وسى نەرسە بٸزدٸڭ نامىسىمىزعا تيدٸ. سول ٷشٸن ٶز قاراجاتىمىزدى قۇيىپ, تۇڭعىش قازاق مەدەنيەت ورتالىعىن اشتىق. العاشقى ەكٸ جىلى, تار بولسا دا كٸشكەنتاي عيماراتتىڭ بٸر بٶلمەسٸن جالعا بەرٸپ, تٷرٸك اعايىندار قول ۇشىن سوزدى. قازٸرگٸ تاڭدا فرانتسيياداعى قازاقستان ەلشٸلٸگٸندەگٸ مەدەنيەت, عىلىم جەنە بٸلٸم بٶلٸمٸندەمٸز. قازاق دياسپوراسى كٶپ شوعىرلانعان فرانتسييا مەملەكەتٸندە بٸزدٸڭ ٶنەرٸمٸز بەن انا تٸلٸمٸزگە دەگەن قۇشتارلىق ٶتە زور. قازاقتىڭ ۇلتتىق اسپاپتارى مەن فورتەپيانونى, انا تٸلٸمٸز بەن قولٶنەردٸ تاعدىر تەلكەگٸمەن فرانتسۋز شاڭىراعىندا ٶسٸپ-ٶنٸپ جاتقان ٶزٸمنٸڭ قاراكٶز باۋىرلارىمنان بٶلەك, فرانتسۋزدارعا دا ٷيرەتٸپ جاتىرمىز. قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاق ەدەبيەتٸنە كٶپ كٶڭٸل بٶلگٸمٸز كەلەدٸ. ول ٷشٸن بٸزگە لاتىن ەلٸپبيٸندەگٸ كٸتاپتار قاجەت», - دەيدٸ ەيگەرٸم ەرسايىنوۆا.
ەلوردا تٶرٸندە ٶتكەن كەزدەسۋگە ۋكراينادان كەسٸپكەر-قانداسىمىز نۇرتاي كەنجەبەكوۆ قاتىستى. ول ٶز سٶزٸندە قانداستارىمىزدىڭ اراسىنداعى جاعدايى ناشار وتباسىلاردىڭ بالالارىن مامانداندىرۋ جوباسىن قازاقستاندىق تاراپپەن بٸرٸگٸپ جٷزەگە اسىرىپ جاتقاندىعى تۋرالى ايتتى. مالتانىڭ جوعارعى وقۋ ورنى نەگٸزٸندە مامانداناتىن تٷلەكتەر جوبا اياقتالعان سوڭ قازاقستاندا جۇمىسپەن قامتىلادى ەكەن. سونداي-اق, كەسٸپكەر تاريحي وتاندا «ٷمٸت» قورىنىڭ نەگٸزٸن قالاپ, «وتانداستار» قورىمەن سەرٸكتەسۋ ارقىلى «استانا حاب» نەگٸزٸندە Iت-ماماندارىن وقىتۋ مەكتەبٸ دەپ اتالاتىن جاڭا جوبانىڭ تۇساۋىن كەسپەك نيەتٸ تۋرالى دا ايتىپ ٶتتٸ.
رەسەيدەن كەلگەن تورعىن ەشەنوۆا – ومبى قالاسىنىڭ تۋماسى. رف ٸٸم قاراستى ومبى اكادەميياسىندا قۇقىق جەنە مەملەكەت تاريحى مەن تەوريياسى كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى بولىپ قىزمەت ەتەتٸن قانداسىمىز زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, سونداي-اق يدەولوگ ەرٸ بەلسەندٸ قايراتكەر ەكەن. ٶزٸ نەگٸزٸن قالاعان جەرگٸلٸكتٸ «ومبى قازاقتارى» ۇيىمىن باسقارادى. ايتۋىنشا, رەسەيلٸك قانداستار ٷشٸن تۋعان تٸل مەسەلەسٸ ٶتكٸر بولىپ تۇر. وسىعان «وتانداستار قورى» مەن قاۋىمداستىقتىڭ كٶپ كٶڭٸل بٶلۋٸن سۇرادى. تورعىننىڭ باسقارۋىنداعى ۇيىم دا قازٸر قازاق تٸلٸنٸڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋ, ۇلتتىق مەدەنيەتتٸ ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا ەڭبەكتەنٸپ جاتقاندىعىن ايتتى.
ال قىتاي ەلٸندەگٸ قانداسىمىز تالاپحان پەتٸحانۇلى سول تٸل مەسەلەسٸن شەشۋدٸڭ ۇتىمدى جولىن ويلاپ تاۋىپتى. ول كەزدەسۋ بارىسىندا بالالاردىڭ قازاق تٸلٸن وڭاي ٷيرەنۋٸنە ارنالعان اۆتورلىق جوباسى «قاستەرلٸ قالام» وقۋ قۇرالىمەن تانىستىردى. ايتۋىنشا, ول ارقىلى بالا قازاقتىڭ ەرتەگٸ-اڭىزدارىن, ماقال-مەتەلدەرٸن, ٶلەڭ-جىرلارىن, ەسەپ-قيسابىن, جاڭىلتپاشتارىن, تٸپتٸ الاش ارداقتىلارىنىڭ سۋرەتٸ, اتى-جٶنٸ, ەڭبەگٸنە دەيٸن مەڭگەرٸپ شىعادى.
كەزدەسۋ اياسىندا «وتانداستار قورى» شاقىرىلعان قوناقتارمەن ەكٸجاقتى سەرٸكتەستٸك مەموراندۋمدارعا قول قويىپ, شەتەلدەگٸ قازاق دياسپورالارى مەن ەلگە ورالعان وتانداستاردى قولداۋ, قانداستاردى تاريحي وتان تٶڭٸرەگٸندە بٸرلەستٸرۋ باعىتىندا كٷش بٸرٸكتٸرۋگە كەلٸستٸ.
