فوتو: تەاتردىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
الماتى قالاسى ەكٸمدٸگٸ مەدەنيەت باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن «الاتاۋ» دەستٷرلٸ ٶنەر تەاترىنىڭ «Steppes Rhapsody» قويىلىمى «اۆينون OFF» فەستيۆالٸندە ٶز ٶنەرٸن كٶرسەتتٸ جەنە قازاقتىڭ كٶنە دەستٷرلەرٸن, باي مەدەنيەتٸن ەلەم جۇرتشىلىعىنا تانىتتى. بۇل فەستيۆال ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ تەاتر الاڭدارىنىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى, جىل سايىن كٶپتەگەن ەلدەردەن كەلگەن ٶنەرپازدار ٶز قويىلىمدارىن ۇسىنادى. اۆينون OFF فەستيۆالٸ ەرتٷرلٸ مەدەنيەتتەردٸ, تٸلدەردٸ جەنە ٶنەر تٷرلەرٸن ٷيلەستٸرٸپ, حالىقارالىق دەڭگەيدە ۇلتتار اراسىنداعى ٶزارا تٷسٸنٸستٸك پەن قۇرمەتتٸ نىعايتۋعا ىقپال ەتەدٸ. قويىلىمدا قازاقتىڭ ۇلى دالاسىنان الىنعان ەسەرلەر مەن رۋحتىڭ كٶرٸنٸسٸن عالامدىق ساحنادا بەينەلەۋ — ٷلكەن مەرتەبە.
«Steppes Rhapsody» قويىلىمى اۆينوندىق كٶركەم ساحنادا قازاق حالقىنىڭ مەدەنيەتٸن جەنە دەستٷرٸن بٷكٸل ەلەمگە تانىتتى. جەردٸڭ تەرەڭ تىنىسىمەن, كٶك اسپاننىڭ كەڭدٸگٸمەن, دالا ديدارىمەن ايقىن بايلانىسقان بۇل سپەكتاكل كٶرەرمەننٸڭ جٷرەگٸن تەبٸرەنتٸپ, ٶتكەن مەن بٷگٸنگٸ ۇلى دەستٷردٸ قايتا جاڭعىرتتى.
بۇل قويىلىمدا «الاتاۋ» تەاترىنىڭ ەسەم ٷنٸ مەن تەرەڭ بيٸ قازاق حالقىنىڭ تاريحىن سٶيلەتتٸ. اتا-بابالارىمىزدىڭ قانىمەن سٸڭگەن كٶشپەندٸلٸك رۋحى, ۇلى دالانىڭ كەڭدٸگٸنەن تۋىنداعان ايقىندىق ساحنادا تەرەڭ ەرٸ مول سەزٸمدەرمەن ورىندالدى. قويىلىمنىڭ العاشقى سەتٸ — «شامان بيٸ» مەن «اقساق قۇلان» كٷيٸنٸڭ ەۋەندەرٸ حالىقتىڭ تەرەڭ فيلوسوفيياسى مەن تاريحي ساناسىن بەينەلەي وتىرىپ, كٶرەرمەندٸ بٸردەن ٶز ەلەمٸنە تارتىپ ەكەتتٸ. دومبىرانىڭ كٷمبٸرٸ, قوبىزدىڭ سىزدى ٷنٸ قازاقتىڭ ٶتكەن دەۋٸرٸن, ونىڭ مەڭگٸلٸك تٸرشٸلٸگٸن كٶرسەتتٸ.
پٸكٸر: ارولد داۆيد – فەستيۆالدٸڭ Co-President
مەن فرانتسۋز قاۋىمىنا قازاقتىڭ قازٸرگٸ زامانعى ٶنەرٸن تانىتىپ, ەلٸمٸزدٸڭ باي شىعارماشىلىق ەلەمٸ جايىندا تەرەڭ تٷسٸنٸك بەرۋ ٷشٸن وسى ۇلى ٶنەردٸڭ الاۋىن جاعىپ, قويىلىمدى ۇسىندىم. بٸزدٸڭ فەستيۆالٸمٸزدە جىل سايىن ەلەمنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن 2000-نان اسا تەاتر مايتالماندارى قاتىسىپ, تٷرلٸ قويىلىمداردى تاڭداپ, ٶز ٶنەر سارايلارىندا كٶرسەتۋ ٷشٸن ولاردى ٶز باعدارلامالارىنا قوسادى. بۇل فەستيۆال — شىعارماشىلىق الماسۋ, كەزدەسۋلەر مەن كەسٸبي تەجٸربيە بٶلٸسۋ الاڭى. وسىلايشا, مەن سٸزدەردٸڭ شىعارماشىلىعىڭىزدىڭ جٷرەگٸنە تەرەڭ ٷڭٸلٸپ, ونى بولاشاقتاعى گاسترولدەر مەن فەستيۆالدەردە قازاقتىڭ ٶنەرٸن كٶرۋگە ىنتا تانىتاتىن كٶپشٸلٸك تابادى دەپ ٷمٸتتەنەمٸن. بٸز مەدەنيەتتەردٸ ٶزارا الماسۋ مەن حالىقارالىق ديالوگ اياسىندا جۇمىس ٸستەپ, ٶزارا تٷسٸنٸستٸك پەن بايلانىستى نىعايتۋ ٷشٸن وسىنداي شىنايى كەزدەسۋلەردٸ قاجەت ەتٸپ وتىرمىز.
ەربٸر قيمىل مەن قوزعالىس ۇلى دالانىڭ كەڭدٸگٸن, حالقىمىزدىڭ تٶزٸمدٸلٸگٸن, ولاردىڭ سان عاسىرلىق تاريحىن سيپاتتايدى. قازاقتىڭ جان دٷنيەسٸ تەرەڭ كٷيمەن, ناقتىلىقپەن سىر شەرتەدٸ. «رۋحتى ەل» كٷيٸندە دومبىرا مەن قوبىزدىڭ ٷندەستٸگٸ حالىقتىڭ رۋحىن, ونىڭ ەركٸندٸگٸن بەينەلەيدٸ. كٷيدٸڭ تەرەڭ سازى قازاقتىڭ دەستٷرٸن, ٶتكەنٸ مەن بولاشاعى اراسىنداعى التىن كٶپٸردٸ قۇرايدى.
فوتو: تەاتردىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
كٶرەرمەن پٸكٸرٸ:
مەن بۇعان دەيٸن بۇل ارتيستەردٸ كٶرگەن جوقپىن, باسقا بٸر قويىلىمعا كەلٸپ ەدٸك. بٸراق ساحناعا شىعىپ, ولاردىڭ ۇلتتىق كيٸمدەرٸ مەن ەندەرٸنٸڭ قازىناسىنان, داۋىستارىنىڭ تەرەڭدٸگٸنەن ورالعان سەتتە, بٸز ٶز جولىمىزدى ٶزگەرتٸپ, بۇل ٶنەرگە بەت بۇردىق. ەربٸر كٶرٸنٸس, ەربٸر داۋىس بٸزدٸ ٶزٸنە باۋراپ الدى. بەرٸ دە جارقىن, شىنايى ٶتتٸ. بۇل – تەك جاي ٶنەر ەمەس, بۇل – رۋحتىڭ ٷنٸن جەتكٸزۋ, جاننىڭ تەرەڭٸنەن ايتىلعان سٶزدەر. ولار بٸزگە قازاقتىڭ ۇلتتىق رۋحىن, ونىڭ قاسيەتتٸ مەدەنيەتٸن كٶرسەتۋ ارقىلى بٸزدٸڭ ٶزٸمٸزگە دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸگٸمٸزدٸ وياتتى.
ساحناداعى «اققۋ» بيٸ تابيعاتتىڭ نەزٸك سۇلۋلىعىن, ادام مەن تابيعات اراسىنداعى مەڭگٸلٸك بايلانىستى پاش ەتتٸ. ەربٸر بيشٸنٸڭ ٸس-قيمىلى, تابيعاتتىڭ ەسەمدٸگٸن كٶرسەتۋ ارقىلى كٶرەرمەندٸ قازاق جەرٸنٸڭ كەڭ دالاسىنا الىپ باردى. اققۋ بەينەسٸ ارقىلى ولار قازاقتىڭ ەرەكشە دەستٷرٸن, ۇلتتىڭ كەڭدٸگٸن جەنە مەڭگٸلٸك سۇلۋ سيمۆولىن بٸلدٸردٸ.
فوتو: تەاتردىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
ايبالتامەن ورىندالعان «بالبىراۋىن» كٶرٸنٸسٸ ەركٸندٸك پەن باتىرلىقتىڭ ايشىقتى كٶرٸنٸسٸ. ەربٸر قوزعالىس قازاق حالقىنىڭ كٷرەسكەرلٸگٸ مەن باتىرلىعىن كٶرسەتتٸ. بۇل قويىلىمداعى كٷش-قۋات, ەرلٸك رۋحى كٶرەرمەننٸڭ كٶزٸنە جاس سالدى, جٷرەگٸن تولقىتتى. رەجيسسەر ەدٸلەت تامەنوۆتٸڭ ەرەكشە شەبەرلٸگٸ — ٶنەردٸڭ دەستٷرٸن ساقتاپ, ونى جاڭا بيٸككە كٶتەرۋ ارقىلى كٶرەرمەندٸ تاڭعالدىرىپ, ۇلتتىق ٶنەرٸمٸزدٸ شىنايى تٷردە ۇسىندى.
«يۋراناي» مەن «حايلاۋ-ليلاۋ» ەندەرٸ ارقىلى قازاق حالقىنىڭ جان دٷنيەسٸ مەن مۋزىكالىق ٶنەرٸ ەلەمگە تانىلدى. ۇلجان اعلاقوۆا مەن دياس مۇراتحاننىڭ داۋىستارى وسى ۇلى حالىقتىڭ تەرەڭ ەرٸ شىنايى مۋزىكالىق دەستٷرٸن اشىپ بەردٸ. ەندەردەگٸ ەربٸر سٶز, ەربٸر دىبىس حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ مەدەنيەتٸن, ونىڭ رۋحاني بايلىعىن ايقىندادى.
كٶرەرمەن پٸكٸرٸ:
ەنشٸنٸڭ ٶنەرٸ مەنٸ تەرەڭ تولقىتتى. ونىڭ داۋىسى ادام جانىنىڭ قۇپييالارىنا دەيٸن جەتٸپ, جٷرەك قاقپاسىن اشتى. بۇل جاي ەن ايتۋ ەمەس, بۇل – جٷرەكتٸڭ تەرەڭٸنەن شىعاتىن رۋحاني قازىنا. ٶزٸم دە ەن سالىپ, ٶنەردٸ باعالايتىن ادام رەتٸندە, ونىڭ كەسٸبيلٸگٸنە تاڭقالمادىم دەپ ايتا المايمىن. ەربٸر نوتا, ەربٸر دىبىس – قۇدٸرەتتٸ, جٷرەكتٸ جارىپ ٶتەتٸندەي. مۇنداي ەندٸ تىڭداعان ادام ونىڭ كٷشٸنە باس يٸپ, ٶزٸن وسى دٷنيەدە ناعىز رۋحاني كەمەلدٸكتٸڭ كٶرٸنٸسٸمەن كەزدەستٸرگەندەي سەزٸنەدٸ.
ەربٸر بي مەن كٶرٸنٸس قازاقتىڭ ۇلتتىق مەدەنيەتٸن, ونىڭ بايلىعىن جەنە كٷردەلٸ تاريحي كەزەڭدەرٸندەگٸ تٸرشٸلٸگٸن بەينەلەيدٸ. ەدٸلەت تامەنوۆتٸڭ «اداي» بيٸندەگٸ تريۋكتەرٸ — قازاق حالقىنىڭ كٷش-قۋاتىن, باتىلدىعىن جەنە ەركٸندٸگٸن كٶرسەتەدٸ. بۇل ٶنەردٸڭ شىڭىنا جەتكەن ورىنداۋشىنىڭ ٶز شىعارماشىلىعىمەن كٶرەرمەننٸڭ جٷرەگٸندە قالدى.
قويىلىمنىڭ سوڭىندا ورىندالعان «الاتاۋ» مەن «اتامەكەن» ەندەرٸ ارقىلى بارلىق ەرتٸستەر تۋعان جەردٸڭ قاسيەتتٸ توپىراعىنا دەگەن شەكسٸز سٷيٸسپەنشٸلٸگٸن بٸلدٸردٸ. وسى ەندەردە قازاق حالقىنىڭ تەرەڭ رۋحاني ەلەمٸ, ونىڭ كەڭ دالاعا دەگەن ماحابباتى ايقىن كٶرٸنٸس تاپتى.
كٶرەرمەن پٸكٸرٸ:
بەلگييادا تۇرىپ, جىل سايىن اۆينون فەستيۆالٸنە قاتىسۋ مەن ٷشٸن دەستٷرگە اينالدى. قاسيەتتٸ ساحناعا قازاقتىڭ تالانتتى ۇلدارى مەن قىزدارى كەلٸپ ٶنەر كٶرسەتەدٸ دەگەندٸ ەستي سالا, مەن ٶزٸمە سٶز بەرٸپ, سول كەشكە مٸندەتتٸ تٷردە كەلەتٸنٸمدٸ بٸلدٸم. كەلگەنٸمە بٸر سەت تە ٶكٸنگەن جوقپىن, كەرٸسٸنشە, بۇل ساپار مەنٸڭ ٶمٸرٸمدٸ بايىتتى. ساحنادان تٶگٸلگەن كٷشتٸ ەنەرگييا مەنٸ بالالىق شاعىما قايتا الىپ كەلدٸ, رۋحىمدى جاڭارتتى. ارتيستەردٸڭ ٶنەرٸ مەنٸ قاتتى تولقىتتى, ٶزٸمدٸ ٶزگەشە ەلەمدە جٷرگەندەي سەزٸندٸم. مۇنداي ٶنەردٸڭ ەسەرٸ شەكسٸز! مۇنشالىقتى تەرەڭ ەسەر قالدىرادى دەپ ەشقاشان ويلاماپپىن.
«Steppes Rhapsody» قويىلىمى قازاقتىڭ ۇلتتىق ٶنەرٸن جاڭا بيٸككە كٶتەردٸ, ونىڭ تەرەڭ تامىرلارىن بٷكٸل ەلەمگە جارييا ەتتٸ. ەربٸر كٷي مەن ەن, بي مەن تەرمە — قازاق حالقىنىڭ مەڭگٸلٸك مۇراسى مەن رۋحاني تەرەڭدٸگٸن كٶرسەتۋ ٷشٸن ەلەمگە جول تارتقان التىن كٶپٸر بولىپ قالا بەرەدٸ.
ينارا اۋباكيروۆا
الاتاۋ تەاترىنىڭ
ەدەبيەت بٶلٸم باسشىسى
