قازاقستان مەن قىتاي اراسىندا سوتتالعان ازاماتتاردى قايتارۋ تۋرالى كەلٸسٸم بار. سونىڭ اياسىندا اقجارقىن تۇرلىباي جازاسىن ٶز ەلٸندە ٶتەي الادى. وسى مەسەلەگە قاتىستى ارنايى مامان ٶز پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ. باس پروكۋراتۋرا دا تٷسٸنٸكتەمە بەردٸ, دەپ جازادى Sputnik.
اقجارقىننىڭ جازاسىن ٶزگەرتۋگە بولا ما?
ادۆوكات ەسەل توقاەۆانىڭ ويىنشا, قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى كەلٸسٸم بويىنشا سوتتالعان ازاماتتاردى ەلگە قايتارۋ شاراسى قاراستىرىلعان. بٸراق وندايدا سوتتىڭ شەشٸمٸ قايتا قارالمايدى. اقجارقىننىڭ جازاسىن ٶتەۋ مەرزٸمٸن دە بٸردەن ٶزگەرتۋگە مٷمكٸندٸك جوق.
"بەرٸ زاڭناماعا بايلانىستى. ەندٸ قىتايداعى سوتتىڭ شەشٸمٸن ٶزگەرتە المايمىز. دەگەنمەن ول امنيستيياعا ٸلٸگۋٸ مٷمكٸن, يا بولماسا, مەرزٸمٸنەن بۇرىن شارتتى بوساتۋ شاراسى قولدانىلادى. ال ٶزگە ەلدە جاسالعان قىلمىستى قايتا قاراي المايمىز. ٶيتكەنٸ زاڭدى شەشٸم بار. سوسىن كەلٸسٸم اياسىندا جازاسىن ٶتەۋ ٷشٸن عانا سوتتالعانداردى قايتارۋ شاراسى قاراستىرىلعان. وندايدا جازا قايتا قارالمايدى", - دەيدٸ توقاەۆا.
وسى ورايدا ساراپشى ٶز تەجٸريبەسٸنەن بٸرنەشە مىسال كەلتٸردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا ەسٸرتكٸ ٷشٸن بٸر گرەكييا ازاماتى ۇستالعان. بٸراق وعان جازانى ٶز ەلٸندە ٶتەگەن تيٸمدٸ. سەبەبٸ ول مەملەكەتتٸڭ زاڭناماسى بويىنشا تۋرا سول ەسٸرتكٸ كٶلەمٸ ٷشٸن جازا قاتاڭ ەمەس. ال قازاقستاندا ۇستالعان ٶزبەكستان ازاماتتارى, كەرٸسٸنشە, ٶز ەلٸنە جٸبەرمەۋدٸ سۇراعان. سەبەبٸ ول جاقتا جازا قاتاڭ.
باس پروكۋراتۋرا نە دەيدٸ?
باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى مارات احمەتجانوۆ تا وسى مەسەلەگە قاتىستى تٷسٸنٸكتەمە بەردٸ. ونىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, اقجارقىن ٶز ەلٸندە امنيستيياعا ٸلٸگۋٸ مٷمكٸن.
"ەزٸرگە قىتايداعى سوتتىڭ شەشٸمٸ كٷشٸنە ەنگەن جوق. قازٸر اپپەلياتسييالىق شاعىم قارالىپ جاتىر. بٸز ناقتى قانداي شەشٸم شىعاتىنىن بٸلمەيمٸز. دەگەنمەن قازاقستان مەن قىتاي اراسىندا ەكٸجاقتى شارت بار. سول قۇجات بويىنشا اقجارقىن ٶتٸنٸش بەرٸپ, جازاسىن ٶز ەلٸندە ٶتەي الادى. ونداي ٶتٸنٸش بولسا, قازاقستان سوتتالعان ازاماتتى ٶزٸنە قايتارا الادى", - دەدٸ احمەتجانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, شارت بويىنشا قىتايدا شىققان سوت ٷكٸمٸن ٶزگەرتۋگە بولمايدى. دەگەنمەن جازاسىن جەڭٸلدەتۋگە مٷمكٸندٸك بار.
"بٸزدٸڭ زاڭنامالارىمىزعا سەيكەس, ٷكٸمٸن ٶزگەرتە المايمىز. بٸراق امنيستييا بولىپ جاتسا, بٸز قىتايعا ەسكەرتۋ جٸبەرٸپ, وسىنداي-وسىنداي حالىقارالىق كەلٸسٸم بويىنشا ول شارانى قولدانۋعا مٷمكٸندٸك بار دەپ حابارلايمىز. سوتتىڭ ناقتى شەشٸمٸ كەرەك. ونى ٶزگەرتە الماساق تا, كەلٸسٸم بويىنشا جازانىڭ تٷرٸن ٶزگەرتۋگە مٷمكٸندٸك بار", - دەپ اتاپ كٶرسەتتٸ احمەتجانوۆ.
اقجارقىن تۇرلىبايدىڭ تاعدىرى
قازاقستان ازاماتى اقجارقىن تۇرلىباي 2014 جىلى ناۋرىزدا گۋانچجوۋ ەۋەجايىندا ۇستالعان بولاتىن. وعان شەكارادان 4,5 كەلٸ ەسٸرتكٸنٸ الىپ ٶتپەك بولدى دەگەن ايىپ تاعىلدى. ول كەزدە وتانداسىمىز 20 جاستا بولعان ەدٸ. 2015 جىلدىڭ ماۋسىمىندا قىتاي سوتى ونى ٶمٸر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىردى. سوتتا اقجارقىن شەتەلدٸك دوسى الداپ كەتكەنٸن ايتىپ, كٸنەسٸن مويىنداعان جوق.
2016 جىلى سوت شەشٸمٸ جويىلىپ, ٸس قايتا قاراۋعا جٸبەرٸلدٸ.
بيىل 3 قىركٷيەكتە قىتايدىڭ گۋانچجوۋ قالالىق سوتىندا اقجارقىن تۇرلىبايدىڭ ٸسٸ بويىنشا وتىرىس ٶتتٸ. وتىرىستا قورعاۋشى تاراپ ۇسىنعان قىلمىستىق ٸس ماتەريالدارى قارالدى. ٷكٸمنٸڭ قاشان جارييالاناتىنى بەلگٸسٸز.
ال 9 قىركٷيەكتە وتانداسىمىزدىڭ اناسى زۋحرا سەيتٸموۆا قازاقستان پرەزيدەنتٸنە كٶمەك سۇراپ حات جازعانى حابارلاندى. ارتىنشا قاسىم-جومارت توقاەۆ قىتايعا ساپارى كەزٸندە اقجارقىن تۇرلىبايدىڭ مەسەلەسٸن كٶتەردٸ.
