«مەن ٶلەڭدٸ ٶزٸم ٷشٸن جازام, ال اقشا ٷشٸن باسامىن» دەگەن ەكەن كەزٸندە ورىستىڭ ۇلى اقىنى ا.س.پۋشكين. ٶلەڭ – جٷرەك سىرى, سەزٸم قۇنداعى. جاس اقىندار تۋرالى پٸكٸر بٸلدٸرۋ ٷشٸن دە, ەڭ بولماعاندا بٸرلٸ-ەكٸلٸ جاستىڭ شىعارماشىلىعىنان حاباردار بولۋىڭ كەرەك. دۇرىسى, داتتاۋ ٷشٸن دە, ماقتاۋ ٷشٸن «نىسانا» تۋرالى جاقسىراق بٸلگەن ابزال. ەيتپەسە, بٸر جاقتى وي ەدٸلەتتٸ بولمايتىنىن سٸز بەن بٸز جاقسى بٸلەمٸز.
كەزٸندە «كٷمٸس كٸتاپ» اتاۋىمەن كٸتابىن جارىققا شىعارىپ, جاستاردى كٸتاپ وقۋعا شاقىرۋعا تىرىسقان باقىتجان بۇقاربايدىڭ سوڭعى جازعان پوستىنا كٶزٸم تٷستٸ. تاقىرىپ «جاس اقىندار پيتستسا جەتكٸزۋشٸدەي بولۋى كەرەك» دەگەن. جالپى بۇل ازاماتتىڭ تاقىرىپقا كەلگەندە شەبەر ەكەنٸ كٶرٸنٸپ-اق تۇر. بٸراق جازعان دٷنيەسٸنە كٶڭٸلٸم تولمادى.
«وقىرماندارمەن كەزدەسۋ بارىسىندا جيٸ ەستيتٸن سۇراقتارىمنىڭ بٸرٸ: «قازٸرگٸ زامانداس اقىنداردان كٸمدٸ وقيسىز?» باسىندا بٸر تٷرلٸ ىڭعايسىزدانىپ قىسىلۋشى ەدٸم, بٸراق كەيٸنٸرەك «ەشكٸمدٸ» دەپ جاۋاپ بەرەتٸن بولدىم. اششى بولسا دا, شىندىق. مەن بۇل ٷشٸن ۇيالمايمىن.»
«ەشكٸمدٸ» دەپ كەسٸپ ايتۋ ٷشٸن دە سەنٸم كەرەك. بۇل دەگەنٸڭٸز – قازٸر جازىپ جٷرگەن بەلگٸلٸ جاس اقىنداردى جوققا شىعارۋ. ٶمٸرشەڭ قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ التىن جٸبٸ ٷزٸلگەن ەمەس, ٷزٸلمەيدٸ دە. جالعاستىرۋشى بۋىن بار, جەنە ولار وسال ەمەس. قاجەت دەسەڭٸز, سانامالاپ بەرۋگە دە ەزٸرمٸز.
اۆتور بىلاي دەيدٸ: «سوندا تەۋەلسٸز جىلدارى قالىپتاسقان, تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزبەن قاتارلاس ٶلەڭ شەبەرلەرٸنٸڭ سٶزدەرٸ مەن ويلاۋى سوۆەت كەزٸندە پٸسكەن اقىنداردان اسا الماي جاتقانىن اڭعاردىم».
ەدەبيەتتٸڭ ەر كەزەڭدە اۋىسىپ كەلٸپ جاتقان اعىمى مەن باعىتى بار. ەلەم ەدەبيەتٸن ارباعان مودەرنيزم, پوستمودەرنيزم ەلەسٸ بٸزدٸڭ ەدەبيەتتٸ دە اينالىپ ٶتكەن جوق.
بٸراق قازٸرگٸ جاس اقىندار سوۆەت كەزٸندە پٸسكەن اقىنداردان اسا الماي جٷر دەگەنٸ – ٷلكەن قاتەلٸك. سوۆەت كەزٸندەگٸ اقىندار بٷگٸنگٸ جاستىڭ تەمٸرقازىعى ەكەنٸ انىق. جۇمەكەن, مۇقاعالي, قادىر, ارىسى ماعجان, قاسىمدار جازىپ كەتكەن جىرلاردى قالاي جوققا شىعاراسىڭ. سولاردى وقىپ, سۋسىنداپ ٶسكەن قازٸرگٸ جاس اقىندار دا قال-قادٸرٸنشە ەڭبەك ەتٸپ جٷر. بٸراق بۇل سولاردىڭ جازعان دٷنيەسٸن قايتالاۋ نەمەسە ماعجان بولىپ كەتۋ دەگەن تٷسٸنٸك ەمەس. ٶتكەن مەن بٷگٸندٸ استاستىرىپ, جاڭا لەپپەن ٶزٸندٸك جولىن تاپقان جاستار جەتەرلٸك.
ودان كەيٸن اۆتور جاس اقىنداردىڭ كٸتاپ شىعارۋ مەسەلەسٸنە توقتالىپ ٶتكەن. بٸر جيىندا بولعان اقىنداردىڭ ايعايىن جالپىلاما تٷردە جەتكٸزٸپ بەرٸپ وتىر. كەز كەلگەن ادام پٸكٸر بٸلدٸرۋگە قۇقىلى. ول ونىڭ وتىز تٸسٸنەن شىققان سٶز. بٸراق جالپىعا ۇسىنىس جاساۋ ٷشٸن جالپىنى جالقىعا اۋىستىرۋ كەرەك. سەبەبٸ ەربٸر اقىن ٶزٸنشە تۇلعا. ەتەنە تانىسۋ كەرەك, ولار جايلى بارلاۋ جاساۋ كەرەك.
«بٸزدە اقىن كٶپ. ٶلەڭ جازبايتىن قازاقتى كەزدەستٸرمەگەن شىعارمىن ەلٸ. نەگە اقىندارىمىزدىڭ جاس بۋىنى بٸر-بٸرٸمەن بەسەكەلەستٸككە تٷسپەيدٸ? نەگە شىعارمالارى بەسەكەلەستٸكتەن توپ جارىپ, وقىرمانعا جول تارتپايدى?» دەيدٸ بٸر جەرٸندە.
جاس بۋىن اراسىندا بەسەكەلەستٸك جوق دەپ كٸم ايتتى? قازاق دالاسىنىڭ تٶرتبۇرىشىنان اعىلىپ كەلگەن اقىندار الماتىدا بەسەكەگە تٷسەدٸ. الماتى – اقىنداردىڭ قالاسى. وسى جەردە ولار جەتٸلٸپ, بەسەكەگە تٷسٸپ پوەزييانىڭ بەلگٸلٸ بٸر دەرەجەسٸنە جەتەدٸ.
«مەن تۇتىنۋشىلىق زاماندا ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان اداممىن. قالاسام دا, قالاماسام دا, تۇتىنۋشىلىق بولمىس مەنٸڭ سانامدى بيلەيدٸ, باسقا امالىم جوق. قاراپايىم تٸلمەن ايتسام, پيتستسا جەگٸم كەلسە, كەپتەلٸستە تۇرىپ, يتٸم شىعىپ, ونى قاي جەردە ساتىپ السام بولادى دەپ جٷگٸرمەيمٸن. ينتەرنەتكە كٸرەمٸن دە, ٶنٸمٸن ٷيٸمە جيىرما مينۋتتا جەتكٸزٸپ بەرۋگە دايىن بەس-التى كەسٸپكەردٸڭ ۇسىنىسىن وپ-وڭاي تاۋىپ الامىن. سوعان جامان ٷيرەنە باستايمىن, سولاي سانام قالىپتاسادى. ٶلەڭ دە – تاۋار.»
ٶلەڭ – تاۋار ەمەس. رۋحانييات ماتەريالدىق تٷسٸنٸككە ٶتكەن كٷنٸ مەدەنيەت اتاۋلى ٶلەدٸ. قازٸر بەرٸ تۇتىنۋشى. اقىن دا ادام. پيتستسانى ول دا جەيدٸ. بٸراق ٶلەڭ – پيتستسا ەمەس. ايىرماسى جەر مەن كٶكتەي.
اقىن بٸر ٶلەڭدٸ توعىز كٷن, توعىز اي تولعاتىپ جازادى. ونىڭ قانداي قيىندىقتى, سەزٸمدٸ باستان كەشەتٸنٸن ەشكٸم بٸلمەيدٸ. ول ٶزٸمەن-ٶزٸ كٷرەسٸپ قازاق پوەزيياسى ٷشٸن ەمەس, الدىمەن ٶزٸ ٷشٸن جۇمىس جاسايدى.
اۆتورى ارى قاراي ويىن بىلاي جالعاستىرادى: «شەنەۋنٸكتٸڭ قولداپ, كٸتابىڭدى شىعارىپ بەرگەنٸ شىعارماڭا ارتىقشىلىق قوسپايدى, پوەزيياڭا بەرەكە بەرمەيدٸ. سەن سۇراپ باردىڭ, قايتا بەتٸڭ قالىڭ ەكەن, ال بٸر ۇيالشاق اقىن وندايعا بارا المايدى. سوندا ونىڭ پوەزيياسى وقۋعا لايىقسىز دەگەن سٶز بە? لايىقتى ساناساڭ – دەلەلدە. شىعارماشىلىعىڭ ٶمٸر سٷرسٸن دەسەڭ - ٶزٸڭ جٷگٸر. قازٸر تاپسىرىس بەرگەن كٸتابىڭدى تەز جەتكٸزٸپ بەرەتٸن بٸرنەشە ونلاين-قىزمەت بار. سەن سولارمەن كەلٸستٸڭ بە? باسقاسىن ايتپاعاندا, جيناعىڭا سول جەردە تاپسىرىس بەرۋگە بولا ما? ەلٸ جٷرسٸڭ بە? وندا ويلان. پوەزيياڭ وقىرمان تٷگٸل ٶزٸڭە كەرەك ەمەس سيياقتى عوي».
قازٸرگٸ اقىندار زامانىنان قالىپ قويدى دەۋ كٷپٸرلٸك سەكٸلدٸ. بٷگٸنگٸ جاس اقىندار دا سٸز جاساپ وتىرعان اقپارات زامانىندا ٶمٸر سٷرەدٸ. ولار بٷگٸنگٸ زاماننىڭ بارلىق مٷمكٸندٸكتەرٸن پايدالانىپ جٷر. كٸتاپتارى زاماناۋي فورماتتا جارىق كٶرٸپ جاتىر. بٸر ەمەس بٸرنەشە بەينە-پوەزيياسى بار. اۋديو نۇسقالارى, سايتتاردا جيناقتارى دا تٸركەلگەن. «مەنٸڭ ٶلەڭٸمدٸ وقىشى, اعايىن» دەپ جالىنعان اقىن كٶرگەن جوقپىن. وقىرمان ٶز قاجەتٸن تابا الادى.
سٶز سوڭىندا ماقپال جۇمابايدى تانيتىنىن جەنە سونىڭ عانا پوەزيياسىن لايىق دەپ تانيتىنىن ايتىپتى. ەرينە, ول دا جاقسى اقىن. بٸراق بٸر اقىندى تانىپ, باسقاسىن تانىماعانى ٷشٸن, شىعارمالارىن وقىماعانى ٷشٸن اقىن كٸنەلٸ ەمەس. كەشٸرٸڭٸز, وتىزدى ورتالاعان ماقپالداردان كەيٸن دە تاعى بٸر بۋىن كەلٸپ ٷلگەردٸ.
قورىتا ايتقاندا, جاستار پوەزيياسىنىڭ ٶز وقىرمانى قالىپتاسىپ كەلەدٸ. سٷزگٸ قالىپتاسىپ, ناعىز ٶلەڭگە دەگەن سۇرانىس ارتىپ جاتىر. ۇيقاسى باردىڭ بەرٸ ٶلەڭ ەمەس. ٶلەڭ دە ٶزگەرەدٸ, تٷرلەنەدٸ, اعىمعا قاراي جاڭاشا ستيل قالىپتاستىرادى. بۇل ستيلدەر جاس اقىنداردىڭ اراسىندا قالىپتاسىپ ٷلگەرگەن جەنە سونىڭ جولىندا ەڭبەك پەن تالاپ ۇشتاسىپ جاتىر. بۇل پوستقا ٷڭٸلەر بولساق, اقىن ٶلەڭ جازا ما, ەلدە جارنامامەن اينالىسا ما? اقىن «ٶندٸرۋشٸ», «تۋدىرۋشى» ما, ەلدە, ساۋداگەر, دەلدال ما?
قازٸر ەدەبيەتپەن اقشا تابۋ ٶتە قيىن. مۇنى بەرٸ بٸلەدٸ. بٸراق سوندا دا قالامنان الىستاماعان جاستار بارشىلىق. ولار جان قالاۋىن, كٶڭٸل تولعانىسىن جازعىسى كەلەدٸ. ەدەبيەت تە ٶز جولىن قالدىرعىسى كەلەدٸ.
ابايدىڭ «ٶلەڭ سٶزدٸڭ – پاتشاسى, سٶز ساراسى» دەگەن ٶلەڭٸ بار. ەندەشە پاتشاعا پيتستسا جەتكٸزۋشٸنٸڭ دەڭگەيٸنە تٷسۋدٸڭ نە كەرەگٸ بار. ەركٸمنٸڭ ٶزٸ ٸسٸ بار. بٸراق ەركٸم اينالىسىپ جاتقان ٸستٸڭ سالماعى ەرتٷرلٸ.
مارعۇلان اقاننىڭ فەيسبۋكتاعى جازباسىنان
