اقمولا وبلىسىندا تۋريزمدٸ دامىتۋ كەرەك – ەلباسى

ٶڭٸردەگٸ كەزەكتٸ ٸرگەلٸ جوبا

ٶتكەن جىلى قولعا الىنعان بۇل جوباعا 3,7 ميلليارد تەڭ­گە قارجى جۇمسالعان جەنە كٶپ­تەگەن جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ­عا مٷمكٸندٸك تۋعان. جاڭا ٶن­دٸ­رٸستٸك جەلٸ الكوگولسٸز سۋسىن دايىنداۋدىڭ بارلىق اي­نا­لىمىندا كلاستەرلٸك جٷيە­مەن جۇمىس ٸستەيدٸ, ياعني سۋسىن­دى دا­يىن­داپ, ٶز­دەرٸ جاسا­عان قۇتى­­لارعا قۇيىپ, تۇتىنۋ­شى­لارعا دايىن ٶنٸمدٸ ٷزدٸكسٸز جەت­كٸزە­دٸ. مۇندا گەرمانييا­لىق ەڭ سوڭ­عى ٷلگٸدەگٸ قۇرىل­عى­لار ور­نا­تىل­عان. جۇمىستىڭ بەرٸ اۆتو­ماتتاندىرىلىپ, كوم­پيۋتەرلٸك باعدارلامامەن باس­قارىلادى. وسىلايشا, كٶك­شە ٶڭٸرٸندەگٸ ٸرگەلٸ كەسٸپ­ورىن­نىڭ ٶندٸرٸسٸن كەڭەيتەتٸن تاعى بٸر جاڭا جوباسى جۇمىسقا كٸرٸستٸ. وسىنىڭ نەتيجەسٸندە ٶندٸرٸس قۋاتى ارتتىرىلىپ, جاڭا تابىس ارناسى اشىلدى دەۋگە بولادى. قالا قۇراۋشى كەسٸپورىن بيۋدجەت قورجىنىن تولىقتىرۋ ارقىلى ەلەۋمەتتٸك سالانىڭ دامۋىنا سٷبەلٸ ٷلەس قوساتىنى بەلگٸلٸ.

ەلٸمٸز  تەۋەلسٸزدٸگٸن ال­عان 1991 جىلى قۇرىلعان كەسٸپ­­ورىندا بٷگٸندە 100-گە تارتا ٶنٸم تٷرلەرٸ شىعا­رىلا­دى. ونىڭ ٸشٸندە  سوڭعى 15 جىل بويى «تۋران» برەندٸ­مەن («TURAN») رەسەي فەدەرا­تسييا­­سى­­نا مينەرالدى سۋلار مەن ال­كو­گولسٸز سۋسىندار تۇ­راقتى تٷردە جەتكٸزٸلٸپ كەلە­دٸ. بۇل كەسٸپورىننىڭ ٶنٸم تٷرلەرٸن كٶبەيتۋگە, ساپالىق كٶر­سەتكٸشتەردٸ جاقسارتۋعا ۇمتىل­دى­راتىنى انىق. زاۋىت شى­عارعان تابيعي تازا سۋسىن­دار­دى ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ٶڭٸرٸ­نەن كەزدەستٸرۋگە بولادى جەنە تۇتىنۋ­شىلار تاراپىنان جاق­سى باعاسىن العانىن ايتۋىمىز كەرەك. قازٸرگٸ كٷنٸ كەسٸپورىندا ەكولوگييالىق تازا ايماقتاردان بۋتيلدەنگەن تابيعي مينەرالدى سۋ شىعا­رۋ بويىنشا وڭتٷستٸك-شىعىس ازيياداعى حالىقارالىق ماڭىزى بار ەڭ ٷزدٸك يننو­ۆا­تسييا­لىق قازاقستاندىق كەسٸپ­ورىن­دى قۇرۋعا ارنالعان جاھان­­دىق جاڭعىرتۋ باستالدى. 2020 جىل­عا دەيٸن تابيعي مينەرالدى سۋدى جىلىنا 400 ميلليون ليتر­گە دەيٸن جەتكٸزۋگە مٷمكٸن­دٸك بەرەتٸن ٶندٸرٸستٸك قۋاتتى ارتتىرۋ جوسپارلانعان.

اكتسيونەرلٸك قوعام پرەزيدەنتٸ مۇرات احمەتوۆتٸڭ ايتۋىنشا, كەسٸپورىن جۇمىس ٸستەگەن ۋاقىتتان بەرٸ  بيۋدجەتكە 50 ميلليارد تەڭ­گە­­گە جۋىق سالىق تٶلەنگەن. وعان وسىن­دا جۇمىس ٸستەيتٸن 1 مىڭ­عا جۋىق جۇمىسشىنىڭ قوسىپ وتىر­عان ٷلەسٸ زور. ىنتىماقتى ۇجىم ەل مە­رەيٸن ەسەلەۋ جولىندا ەكپٸندٸ ٸستەرٸ­مەن تانىلا بەرەتٸنٸ انىق.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ اقمولا وبلىسىنا جاساعان جۇمىس ساپارى بارىسىندا ەل تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىل­دىعىنا وراي ەۋرازييالىق ەكو­نوميكالىق وداق اياسىنداعى تۇڭ­عىش بٸرلەسكەن جوبا – كٶكشە­تاۋ­داعى «قازاقستاننىڭ اگرويننو­ۆاتسييا­لىق كورپوراتسيياسى» جاۋاپ­كەر­شٸلٸگٸ شەكتەۋلٸ سەرٸكتەستٸگٸنٸڭ جۇمىسىمەن تانىستى.

ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كەڭەس اياسىندا قۇرىلعان «اۋىل شارۋاشىلىعى جەنە كوممۋنالدىق تەحنيكالارىنىڭ قازاقستان-بەلا­رۋس يندۋسترييالىق-تەحنو­لوگييالىق پاركٸ» ينۆەستيتسييالىق جوباسى 2012 جىلى قولعا الىندى. مۇن­داعى ماقسات – بەلارۋستٸڭ كوم­مۋنالدىق جەنە اۋىل شارۋا­شى­­لىعى سالالارىنىڭ وزىق تەح­ني­كا­لارىن ەلٸمٸزدە قۇراس­تىرىپ, ەكٸ ەل ارا­سىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق باي­لانىستى نىعايتۋ. جوبانىڭ بٸرٸن­شٸ كەزەڭٸن جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن 2014 جىلى بەلارۋستٸڭ «مينسك تراكتور زاۋىتى» اشىق اك­تسيو­نەرلٸك قوعامى جەنە وتاندىق «قازاق­ستان اگرويننوۆاتسييالىق كور­پو­راتسيياسى» جاۋاپكەرشٸلٸگٸ شەك­­تەۋلٸ سەرٸكتەستٸگٸ بٸرلەسٸپ, «متز-قايك» سەرٸكتەستٸگٸن قۇرعان بولاتىن.

سول جىلى بۇل جوبانى يندۋس­ترييالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگٸزۋ ۇسى­نىسى وبلىس ەكٸمدٸگٸنٸڭ جا­نىن­داعى ٶڭٸرلٸك ٷيلەستٸرۋ كەڭەسٸنٸڭ شەشٸمٸمەن قولداۋ تاپتى. كەيٸن سۋمەن, ەلەكترمەن جابدىقتاۋ, كە­رٸز جەنە جىلۋ جٷيەسٸ تەرٸزدٸ ينفراقۇرىلىمدى تارتۋ مەسەلە­سٸ دە وڭ شەشٸلدٸ. جالپى, بەلارۋس­تٸك كومپانييانىڭ اقمولا وبلى­سى­مەن ٸسكەرلٸك بايلانىسى 2010 جىل­دان باستاۋ الادى. وسى ارا­لىق­تا 5 ميلليون اقش دوللارى­نا 7 تٷرلٸ تەحنيكانىڭ 500 داناسى قۇراستىرىلدى. شىعا­رىل­عان تەح­ني­كالاردىڭ بەرٸ – وتانداس­تارى­مىز تاراپىنان سۇرانىسقا يە كوم­مۋنال­دىق جەنە اۋىل شارۋا­شى­لىعى تەحنيكالارى.

بٸرلەسكەن كەسٸپورىن شىعارىپ جاتقان تراكتورلاردىڭ باعاسى دا قولجەتٸمدٸ. ساپاسى دا تەحنيكالىق تالاپ­تارعا ساي. سوعان وراي, كەسٸپ­ورىن قۇراستىرعان تەحنيكالار تۇتى­نۋ­شىلار تاراپىنان جاقسى سۇرا­نىس تۋعىزىپ وتىر. قازٸر  تراك­تور­لاردان بٶلەك, جٷك كٶلٸكتەرٸ مەن ارنايى ماقساتتاعى ماشينالاردىڭ دا بٸرنەشە تٷرٸ شىعارىلۋدا. وسىلايشا, كەسٸپورىن ٶندٸرٸس كٶلەمٸن جىل ساناپ ارتتىرا تٷسۋدە.

جالپى, 2012 جىلى باستالعان بۇل جوبانى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن 3,4 ميلليارد تەڭگە كٶلەمٸندە قارجى جۇمسالعان. قازٸر تولىققاندى جۇمىس ٸستەپ تۇرعان كەسٸپورىن جىل سايىن 25 تٷرلٸ اۋىل شارۋا­شى­لىعى جەنە كوممۋنالدىق قىزمەتكە ارنالعان تەحنيكالاردىڭ 5 مىڭ داناسىن شىعارادى.

مەملەكەت باسشىسى «قازاق­ستان­­نىڭ اگرويننوۆاتسييالىق كورپو­راتسيياسى» جشس ەڭبەك ۇجىمى­مەن كەزدەسۋدە جوبانىڭ ماڭىزدى­لى­عىن اتاپ كٶرسەتٸپ, اتقارىلىپ جات­قان جۇمىستارعا وڭ باعاسىن بەردٸ.

بۇدان كەيٸن ەلباسى كەسٸپورىن عيماراتىندا اۋدان ەكٸمدەرٸمەن, شارۋاشىلىق باسشىلارىمەن, بيزنەس جەنە زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸمەن  جٷزدەستٸ.

– قۇرمەتتٸ اقمولالىقتار, ەگٸن وراعى ناۋقانى كەزٸندە استىقتى ايماقتاردى ارالاپ شىعاتىن ەدەتٸم بويىنشا سولتٷستٸك قازاقستان, قوستاناي, اقمولا وبلىستارىندا بولىپ, ەگٸن وراعىنىڭ بارىسىمەن, ايماقتاردىڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸمەن تانىستىم, دەپ سٶز باستاعان قا­زاق­ستان پرەزيدەنتٸ بيىل اتاپ ٶتٸل­گەلٸ وتىرعان تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ 25 جىل­دىعى قارساڭىندا ەلٸمٸزدٸڭ ٶتكەن دامۋ جولدارىنا شولۋ جاسادى.

تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ العاشقى جىل­دارىندا دٷكەن سٶرەلەرٸ بوساپ, ٶندٸرٸس توقتاپ قالعان اۋىر كەزەڭدە ەندٸ نە ٸستەيمٸز, قالاي داميمىز دەگەن مەسەلە الدا تۇرعان سەتتە قيىن­­دىقتان شىعار جول ٸزدەپ, جەدەل جەكەشەلەندٸرۋ جۇمىستارىن جٷر­­گٸزٸپ, نارىق تالابىنا ساي جۇ­مىس جولعا قويىلدى, دەدٸ ەلباسى. 2000 جىلدان باستاپ ٶندٸ­رٸس ٶرگە باسىپ, دامۋ جولىنا تٷستٸك. مٸنە, وسى تۇستا ۇلت­تىق قور قۇرىلعان ەدٸ. كەيٸن ەلەم­دٸك داعدارىستار جاعادان العان قيىن كەزەڭدەردە سول قوردىڭ ارقا­سىندا قيىندىقتاردان شىعا الدىق. حالىقتىڭ تۇرمىس جاع­د­ايى جاقسارىپ, جالاقى, زەي­نەت­اقى دەڭگەيٸ ٶستٸ. جاڭا ٶندٸرٸس ورىندارى كٶپتەپ اشىلىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, ٶنەركەسٸپ سالاسى قارقىندى دامۋعا باعىت الدى. بٸز ەلەۋمەتتٸك ساياساتقا بەرٸكتٸگٸمٸزدٸ دەلەلدەپ كەلەمٸز.

تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا ەلٸمٸز­گە سىرتتان 250 ميلليارد دوللار ين­ۆەستيتسييا تارتىلدى. ونىڭ بەرٸ دە ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا ەلەۋلٸ سەرپٸن بەرگەنٸ انىق. قازٸر قازاقستاننىڭ التىن ۆاليۋتا قورى 95 ميلليارد دوللارعا جەتٸپ وتىر. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا ەلٸ­مٸز­دە التى مىڭنان استام جاڭا كەسٸپ­ورىن ٸسكە قوسىلدى.

مەملەكەت باسشىسى ەلٸمٸز­دٸڭ تەڭٸزگە شىعار جولى بولماعان­دىق­­تان, باسقا ەلدەرمەن ساۋدا باي­لا­نى­سىنا, ال ول ٶز كەزەگٸندە ٶندٸ­رٸسٸ­مٸزدٸڭ دامۋىنا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸز­گەنٸن, وسى ورايدا تىعىرىقتان شىعار جول رەتٸندە اۆتوكٶلٸك جەنە تەمٸر جول بايلانىسىن دامىتۋعا جەتە كٶڭٸل بٶلٸنگەندٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ العاننان كەيٸنگٸ جىلداردا ەكٸ مىڭ شاقىرىمداي تەمٸر جول جەنە بەس مىڭ شاقىرىم اۆتو­كٶلٸك جولى سالىنعان. قازٸر قازاق­ستان اۆتوكٶلٸك جەنە تەمٸر جول ٶتەتٸن ترانزيتتٸ ەل بولىپ وتىر. مۇنىڭ ٶزٸ ساۋدا قاتىناستارىن دامىتۋعا يگٸ ىقپالىن تيگٸزۋدە.

ودان ەرٸ مەملەكەت باسشىسى استانالىق وبلىس سانالاتىن اق­مولا وبلىسىنىڭ قازٸرگٸ دامۋ جايى­نا توقتالىپ, سوڭعى جىلداردا وبلىس شارۋاشىلىقتارىنىڭ 10 مىڭداي شەتەلدٸك تەحنيكانى ساتىپ العاندىعىن, ٶنٸمدٸلٸگٸ جوعارى تەحنيكالاردىڭ ارقاسىندا ەگٸن شارۋاشىلىعىنىڭ ايتارلىقتاي دامىپ وتىرعانىن تٸلگە تيەك ەتتٸ. بۇرىن وراق كەزٸندە جان-جاقتان مىڭ­داعان ادام مەن تەحنيكا اۋىل­دارعا كٶمەككە اعىلاتىن, ال قازٸر ەر شارۋاشىلىق ٶز استىعىن ىڭ-شىڭسىز قىسقا مەرزٸمدە جيناپ الادى. ٶيتكەنٸ, الىمدىلىعى جوعارى شەتەلدٸك تەحنيكالارى بار, دەدٸ ەلباسى.

بٷگٸندە ەلەمدەگٸ استىقتى ەكس­پورت­قا شىعاراتىن ٷزدٸك ون ەلدٸڭ ساناتىنا كٸرەتٸن قازاقستان استى­عى­نىڭ تٶرتتەن بٸرٸن ٶندٸرەتٸن اقمولا وبلىسىندا سوڭعى جىل­دار­دا ٶنەركەسٸپ سالاسى دا قارقىن­دى دامىپ كەلەدٸ. مەملەكەت باس­شى­سى تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا قول جەتكەن جەتٸستٸكتەر جايلى ايتا كەلە, مۇنىڭ بەرٸ ٶزدٸگٸنەن كەلمە­گەندٸگٸن, ونى جاساۋعا بارشا قازاق­ستاندىقتار ٶز ٷلەسٸن قوسقاندىعىن كٶلدەنەڭ تارتتى.

قازاقستان پرەزيدەنتٸ وبلىس­تى ەكونوميكالىق تۇرعىدان ەرتا­راپ­تاندىرۋدىڭ باستى قاينار كٶزٸ اگرارلىق سەكتور ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.  استانانىڭ بٸر عانا ازىق-تٷلٸك بەلدەۋٸ اياسىندا 100-دەن اس­تام جوبانى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن 85 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق ينۆەس­تيتسييا تارتىلدى. سوڭعى 15 جىلدا 10 مىڭنان استام جاڭا تراكتور, استىق جينايتىن كومباين مەن ەگٸن ەگەتٸن كەشەن ساتىپ الىندى, دەدٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

بۇعان قوسا, مەملەكەت باسشىسى ٶڭٸردٸڭ تۋريستٸك سالاسىن دامىتۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ايتتى. جىل سايىن وبلىسقا جٷز مىڭنان استام تۋريست كەلەدٸ, وعان شورتاندى-بۋراباي كۋرورتتى ايماعىنا مەملەكەتتٸك قولداۋ كٶرسەتٸلگەنٸ دە سەپتٸگٸن تيگٸزٸپ وتىر. كەلەر جىلى جازدا استانادا ماڭىزدى تاريحي شارا – ەكسپو-2017 حالىقارالىق كٶرمەسٸ ٶتەدٸ. وعان 100-دەن استام ەلدٸڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىسادى. ولاردىڭ كٶبٸ استاناعا عانا ەمەس, وسى ٶڭٸردٸڭ تۋريستٸك نىساندارىن دا تاماشالاۋعا كەلەدٸ, دەپ اتاپ ٶتتٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.

سوڭىندا نۇرسۇلتان نازار­باەۆ جينالعان قاۋىمدى ەل تەۋەل­سٸز­دٸگٸنٸڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ, وتباسىنىڭ اماندىق-ساۋلىعى مەن جاڭا تابىس جەنە باق-بەرەكە تٸلەدٸ.

بۇدان كەيٸن وبلىس ەكٸمٸ سەرگەي كۋلاگين ايماقتىڭ ەكونوميكالىق-ەلەۋمەتتٸك دامۋى جايىندا بايانداپ بەردٸ.

ال سوتسياليستٸك ەڭبەك ەرلەرٸ ارشالى اۋدانىنداعى «يجەۆسكيي» ٶندٸرٸستٸك بٸرلەستٸگٸنٸڭ ديرەكتورى يبراگيم جانعورازوۆ پەن زەرەندٸ اۋدانىنداعى «جاڭا اۋىل» شارۋا قوجالىعىنىڭ ٷيلەستٸرۋشٸسٸ سار­تاي جۇماعاليەۆ, بوكستان ەلەم چەم­پيونى دينا جولامان سٶز سٶيلەپ, تەۋەلسٸزدٸك تابىستارىن ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگٸمەن بايلانىستىردى.

باقبەرگەن امالبەك,

«ەگەمەن قازاقستان»

اقمولا وبلىسى