قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ كٶمەكشٸسٸ – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸ ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ ٶتٸنٸشتەردٸ قاراۋدى باقىلاۋ بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ ايدا عالىمقىزى بالاەۆا قاراعاندىداعى Nur Otan پارتيياسىنىڭ عيماراتىندا ازاماتتاردى جەكە مەسەلەلەرٸ بويىنشا قابىلدادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" «Egemen Qazaqstan» گازەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
باسىلىمنىڭ جازۋىنشا, ازاماتتاردى قابىلداۋ رەسٸمٸنە وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى الماس ايداروۆ, Nur Otan پارتيياسى قوف تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى قاديشا وسپانوۆا, وبلىس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى دانييار ايتمۇحامەتوۆ, پوليتسييا دەپارتامەنتٸ باستىعىنىڭ ورىنباسارى ەرنات قاليەكپاروۆ, قاراعاندى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ نۇرلان ەۋبەكٸروۆ جەنە اۋدان ەكٸمدەرٸ مەن وبلىستىق باسقارمالاردىڭ, مەملەكەتتٸك مەكەمەلەردٸڭ جەتەكشٸلەرٸ قاتىستى.
پرەزيدەنت كٶمەكشٸسٸمەن كەزدەسٸپ, ٶزدەرٸن مازالاپ جٷرگەن مەسەلەلەردٸ كٶزبە-كٶز ايتىپ, سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسىنا ٶتٸنٸش-تٸلەكتەرٸن تٸكەلەي جەتكٸزۋدٸ نيەت بٸلدٸرگەن وبلىس تۇرعىندارىنىڭ قاراسى مول بولدى. ايتا كەتەتٸن بٸر جايت, ايدا بالاەۆا حانىمنىڭ الدىنا كەلٸپ, ارىزىن ايتقان ازاماتتاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸن باسپانا مەسەلەسٸ تولعاندىراتىن بولىپ شىقتى.
بٸرٸ ۇزاق جىلداردان بەرٸ كەزەكتە تۇرسا دا, ارمان قىلعان قايران پەتەرگە قول جەتكٸزە الماي كەلە جاتسا, ەندٸ بٸرٸ ەڭبەكاقىسىنىڭ ازدىعىنان يپوتەكالىق نەسيەنٸڭ العاشقى جارناسىن تٶلەي الماي پۇشايمان بولىپ جٷر ەكەن.
تەمٸرتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى شولپان ەبٸلوۆا, قاراعاندىدا تۇراتىن ەلييا رىمباەۆا, جۇلدىز دوستاەۆا, ايتبالا ەلٸمباەۆا, راكەش حاسەنوۆا جەنە باسقا دا ازاماتتاردىڭ باسپانا مۇقتاجدىعى تۋرالى كٶزدٸڭ جاسىن تٶگٸپ ايتقان ٶتٸنٸشتەرٸن مۇقييات تىڭداعان ايدا عالىمقىزى قامكٶڭٸل جانداردى سابىرعا شاقىردى.
«مەن سٸزدەردٸڭ پروبلەمالارىڭىزدى جاقسى تٷسٸنەم. دەگەنمەن, دەل وسى جەردە وتىرىپ سٸزدەرگە كٶمەكتەسەم دەپ قۇرعاق ۋەدە بەرگٸم كەلمەيدٸ. نەگە دەسەڭٸزدەر, جىلدار بويى پەتەر كەزەگٸندە تۇرعانداردى, كٶپبالالى جەنە از قامتىلعان وتباسىلاردى ىسىرىپ تاستاپ, ولاردىڭ قۇقىعىن تاپتاۋعا بولمايدى. سوندىقتان, سٸزدەر قازٸر ەلٸمٸز بويىنشا ٸسكە اسىرىلا باستاعان «باقىتتى وتباسى», «نۇرلى جەر» سيياقتى مەملەكەتتٸك باعدارلامالارعا قاتىسۋلارىڭىز كەرەك. بۇل تاراپتا سٸزدەرگە زاڭ اياسىندا مٷمكٸن بولعان كٶمەكتٸڭ بەرٸ كٶرسەتٸلەدٸ. سٸزدەر كٶتەرگەن مەسەلەلەردٸ حاتتاماعا تٸركەتٸپ, تيٸستٸ ورىندار الدىنا ەرقايسىسى بويىنشا ناقتى مٸندەتتەر قويىلاتىن بولادى», - دەدٸ ايدا بالاەۆا.
پرەزيدەنت كٶمەكشٸسٸمەن كەزدەسۋگە مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندار, اسىراۋىندا مٷگەدەك نەمەسە اۋىر دەرتكە شالدىققان بالالارى بار انالار دا كٶپتەپ كەلدٸ. تەمٸرتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى جەنٸبەك بايتوكوۆ مٷگەدەك جاندارعا قاتىستى شەشٸمٸن تاپپاي كەلە جاتقان كٶپتەگەن مەسەلەنٸ قوزعادى. مەسەلەن, ول ارباعا تانىلعان مٷگەدەك جان شيپاجاي-كۋرورتتىق ەمگە بارعاندا ونى الىپ جٷرەتٸن ادامعا اقشا تٶلەنبەيتٸنٸن اشىنا ايتتى. ال قاراعاندى تۇرعىندارى ايمان دٷسكەنوۆا ارباشاداعى مٷگەدەك بالاسىن, سامال مەنجٸباەۆا تسەرەبرالدى سال اۋرۋىنا شالدىققان بالاسىن ەمدەۋگە ماتەريالدىق كٶمەك سۇرادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, ازاماتتاردى قابىلداۋ بارىسىندا تۋىنداعان سۇراقتار, كٶتەرٸلگەن مەسەلەلەر بويىنشا تيٸستٸ مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرٸ ٶتٸنٸش يەلەرٸنە قولما-قول جاۋاپ بەرٸپ نەمەسە زاڭدىق تۇرعىداعى قاجەتتٸ اقىل-كەڭەس كٶمەگٸن كٶرسەتٸپ وتىردى. بۇل رەتتە قالا ەكٸمٸ نۇرلان ەۋبەكٸروۆتٸڭ سۇراقتىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ باسپانا مەسەلەسٸنە تٸرەلگەندٸكتەن, ەڭگٸمەگە جيٸ ارالاسۋىنا تۋرا كەلدٸ. تٸپتٸ, ايدا عالىمقىزىنىڭ ٶزٸ قالا باسشىسىنىڭ تٷرلٸ سۇراقتارعا, ەر مەسەلەگە قاتىستى بەرگەن ساۋاتتى, ناقتى جەنە زاڭعا سٷيەنگەن جاۋاپتارىنا سٷيسٸنٸپ, «ٶز مٸندەتٸن ٶتە جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرگەن ەكٸم» دەگەن باعا بەردٸ.
پرەزيدەنت كٶمەكشٸسٸنٸڭ الدىنا كەلٸپ مۇڭ اقتارعان جانداردىڭ ٸشٸندە مەديتسينالىق قىزمەتتٸڭ ساپاسىنا, دەرٸگەرلەردٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸنە, دەرٸ-دەرمەكپەن قامتاماسىز ەتٸلۋدەگٸ كەمشٸلٸكتەرگە سىن ايتقاندارى دا كٶپ بولدى. وسى رەتتە ايدا عالىمقىزى وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنا مەديتسينالىق مەكەمەلەردەگٸ قىزمەتكەرلەردٸ اتتەستاتسييادان ٶتكٸزٸپ, مەديتسينالىق قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا تولىقتاي ساراپتاما جاساۋ كەرەكتٸگٸن تاپسىردى.
ايدا بالاەۆانىڭ قابىلداۋىنا كەلگەن جانداردىڭ اراسىندا اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتٸ قايتسەم الام, ول قانداي جاعدايدا بەرٸلەدٸ دەگەن سيياقتى قاراپايىم سۇراقتاردى قويعاندارى دا بولدى. بۇعان جاۋاپ بەرە وتىرىپ, پرەزيدەنت كٶمەكشٸسٸ تۇرعىندار اراسىندا وسى باعىت بويىنشا تٷسٸنٸك جۇمىستارىنىڭ كەڭٸنەن جٷرگٸزٸلۋٸ كەرەكتٸگٸن ايتتى. «Nur Otan پارتيياسىنىڭ فيليالى, وبلىستىق, قالالىق قوعامدىق كەڭەستەر بۇل باعىتتا قوعامدىق قابىلداۋلار, دٶڭگەلەك ٷستەلدەر ۇيىمداستىرىپ, حالىقتى ەلەۋمەتتٸك سالادا بولىپ جاتقان وڭ ٶزگەرٸستەرمەن تانىستىرىپ وتىرۋى قاجەت», دەپ اتاپ ٶتتٸ ايدا عالىمقىزى.
قابىلداۋعا سوڭعىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ كٸرگەن جەرگٸلٸكتٸ «ارقا اقشامى» گازەتٸنٸڭ باس رەداكتورى جانات جاڭقاشۇلى ٶزٸنٸڭ تۋىپ-ٶسكەن سارىوبالى اۋىلىندا سۋ مەسەلەسٸنٸڭ ٶتكٸر تۇرعانىن, ۇيالى تەلەفون بايلانىسىنىڭ جوقتىعىن جەتكٸزدٸ. سونىمەن قاتار, ول قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاق باسپاسٶزٸنٸڭ قيىن جاعدايدى باستان كەشٸپ جاتقانىن ايتىپ قىنجىلىس بٸلدٸردٸ. «ەگەر, جارنامانىڭ قازاق تٸلٸندە بەرٸلۋٸ مٸندەتتەلسە, وندا انا تٸلٸندە شىعاتىن گازەتتەر ٶز كٷنٸن ٶزٸ كٶرە الاتىن دەرەجەگە جەتەر ەدٸ», - دەدٸ ول.
ازاماتتاردى قابىلداۋ رەسٸمٸنٸڭ اياعىنا تامان ايدا بالاەۆا وسى كەزدەسۋ بارىسىندا تۇرعىنداردىڭ جەكە مەسەلەسٸ, ولار كٶتەرگەن پروبلەمالاردىڭ بارلىعى جٸتٸ نازاردا بولاتىنىنا تاعى دا ۋەدە بەردٸ. تاڭەرتەڭگٸ ساعات 10.00-دەن كەشكٸ 18.00-گە دەيٸنگٸ ارالىقتا ايدا بالاەۆا ٶتكٸزگەن قابىلداۋدا 100-دەن اسا ادام بولدى.
«نەگٸزٸ, قانداي دا بٸر مەسەلەنٸ جەكە الىپ قاراعاننان گٶرٸ ونى كەشەندٸ تٷردە شەشۋگە ۇمتىلعاندا عانا ٸس وڭ نەتيجە بەرەدٸ. ەل دە بٸزدٸڭ جۇمىسىمىزدى وسىنداي يگٸ قادامدار ارقىلى باعالايدى», - دەپ تٷيٸندەدٸ سٶزٸن ايدا بالاەۆا حانىم قابىلداۋعا قاتىسقان لاۋازىمدى تۇلعالار مەن مەملەكەتتٸك ورگاندار قىزمەتكەرلەرٸنە قاراتا.
***
جۇمىس ساپارىنىڭ ەكٸنشٸ كٷنٸ ايدا بالاەۆا قاراعاندى وبلىسىنىڭ عىلىمي جەنە شىعارماشىل زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸمەن, سونان كەيٸن جاستارمەن كەزدەسٸپ, ەمەن-جارقىن ەڭگٸمە قۇردى. قاراعاندى ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە ٶتكەن كەزدەسۋگە جەرگٸلٸكتٸ جوو وقىتۋشى عالىمدارى, تەاتر ەرتٸستەرٸ, باق ٶكٸلدەرٸ, جازۋشىلار قاتىستى. كەزدەسۋدٸ اشقان ايدا بالاەۆا قاراعاندى قالاسىنا كەلگەن جۇمىس ساپارى جايىندا, كەشەگٸ كٷنٸ تۇعىنداردى قابىلداۋ كەزٸندە العان ەسەرٸ مەن تٷيگەن ويلارى تۋرالى قىسقا دا نۇسقا ايتىپ بەردٸ. سونداي-اق, وسى كەزدەسۋدەن نە كٷتەتٸنٸن دە جەتكٸزدٸ.
«سٸزدەر جۇرتپەن ەتەنە ارالاسىپ جٷرەسٸزدەر, ەلدٸڭ مۇڭى مەن تٸلەگٸن جاقسى بٸلەسٸزدەر. سوندىقتان, بٷگٸنگٸ بەيرەسمي جاعدايداعى كەزدەسۋدە سٸزدەردٸڭ جٷيەلٸك سيپاتتاعى ۇسىنىستارىڭىز بەن ٶتٸنٸش-تٸلەكتەرٸڭٸزدٸ تىڭداعىم كەلەدٸ», - دەدٸ ايدا بالاەۆا.
اتالعان باسقوسۋدا العاشقىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ سٶز العان س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق دراما تەاترىنىڭ ەرتٸسٸ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ قايرات كەمالوۆ ٶنەر سالاسىنداعى بٸرشاما مەسەلەلەر تۋرالى ايتىپ ٶتتٸ. تەاتر جەنە كينو اكتەرٸ بٷگٸنگٸ كٷندە وسى سالادا كادر مەسەلەسٸنٸڭ ٶتە ٶتكٸر تۇرعانىن تٸلگە تيەك ەتتٸ.
«قىزمەتتٸك باسپانا بولماعان سوڭ, تەاترعا جاستار كەلە بەرمەيدٸ. بٸزدەگٸ ەڭ ٷلكەن مەسەلەنٸڭ بٸرٸ وسى», - دەدٸ ق.كەمالوۆ.
وبلىستىق «ورتالىق قازاقستان» گازەتٸ باس رەداكتورىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى ەرسٸن مۇسابەكوۆ جۋرناليستەر مەرتەبەسٸ تۋرالى مەسەلەنٸ كٶتەردٸ.
«باق ٶكٸلدەرٸ نە بيۋدجەتتٸك, يا بولماسا مەملەكەتتٸك قىزمەتكە جاتپايدى. مەرتەبەسٸ بولماعان سوڭ, كٶپ جاعدايدا ەسەسٸ كەتٸپ جٷرەدٸ. مەسەلەن, جاس جۋرناليستەر يپوتەكالىق نەسيە الايىن دەسە, مەرتەبەسٸ بولماعان سوڭ تٷرلٸ مەملەكەتتٸك باعدارلامالارعا قاتىسا المايدى», - دەدٸ ول.
سونىمەن قاتار, جەرگٸلٸكتٸ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشى-عالىمدارى وسى سالاداعى كٷن تەرتٸبٸندە ٶتكٸر تۇرعان مەسەلەلەر جايىن قوزعادى. ەسٸرەسە, ولار جاعدايى جاسالماعاندىقتان جاس عالىمداردىڭ شەتەلگە كەتۋ ٷدەرٸسٸنٸڭ ٷدەپ بارا جاتقانىنا قىنجىلاتىندىقتارىن جەتكٸزدٸ. «بولاشاق» اكادەميياسىنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشٸسٸ اقىلبەك قابجانوۆ جاعداي وسىلاي جالعاسا بەرەتٸن بولسا, تٸپتٸ جاستارى 50-دەن اسقان عالىمداردىڭ ٶزٸ شەت مەملەكەتتەرگە كٶشٸپ كەتۋٸ ەبدەن مٷمكٸن دەگەن كٷدٸك ايتتى.
«جاس عالىمدارعا كٶڭٸل بٶلمەيٸنشە, بٸزدٸڭ عىلىمنىڭ بولاشاعى بۇلىڭعىر بولماق. سودان كەيٸن ايتپاعىم, جەكەمەنشٸك جوعارى وقۋ ورىندارىن رەتٸ كەلسٸن-كەلمەسٸن تەكسەرە بەرۋگە تىيىم سالىنسا ەكەن. ولاردى قولداۋدىڭ ورنىنا, تۇقىرتا بەرگەننەن تٷك تە ٶنبەيدٸ», - دەدٸ وقىتۋشى عالىم.
سونداي-اق, كەزدەسۋدە «سەرپٸن» باعدارلاماسى بويىنشا وقيتىن ستۋدەنتتەر سانىنىڭ ارتۋى جاتاقحانادا ورىن جەتٸسپەۋشٸلٸك مەسەلەسٸنٸڭ تۋىنداۋىنا ەكەپ سوققانى ايتىلدى. سەرپٸندٸكتەردٸ وقۋ بٸتٸرگەن سوڭ مٸندەتتٸ تٷردە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ دا جوو-لارعا اۋىر تيٸپ جاتقان كٶرٸنەدٸ. وسى جايىنداعى ماعلۇماتتارعا قانىققان ايدا عالىمقىزى «سەرپٸن» باعدارلاماسىنىڭ تۇعىرناماسىن بٷگٸنگٸ كٷن تالابى تۇرعىسىنان قايىرا بٸر تارازىلاۋدىڭ ۋاقىتى جەتكەنٸن ايتتى.
كەزدەسۋدٸڭ سوڭىنا تامان ايدا بالاەۆا وقىتۋشىلاردىڭ جاس ۇرپاقتى تەربيەلەۋ ٸسٸندەگٸ رٶلٸنٸڭ اسا ماڭىزدى ەكەندٸگٸنە نازار اۋداردى.
«بٷگٸنگٸ جاستارىمىز بٸلٸمدٸ, مەدەنيەتتٸ جەنە رۋحاني تۇرعىدا ٶتە باي بولۋلارى كەرەك. جاستار وقۋ-بٸلٸمگە تارتىلماسا, جۇمىسپەن قامتىلماسا, قوعامداعى ٶز ورنىن تاپپاسا, وندا مٸندەتتٸ تٷردە پسيحولوگييالىق داعدارىسقا دۋشار بولادى. ەسٸرەسە, اۋىلدىق جەرلەردەن قالاعا كەلگەن جاستار قوعامدىق ٶمٸردە ەلەۋمەتتٸك تۇرعىدا بەيٸمدەلە الماي, ٶكٸنٸشتٸ جايتتارعا ۇرىنىپ جاتادى. سٸزدەر مەن بٸزدٸڭ مٸندەت – مۇنداي رۋحاني قۇلدىراۋدىڭ الدىن الۋ», - دەدٸ ايدا عالىمقىزى.
بۇدان كەيٸن ايدا بالاەۆا قاراعاندى قالاسىنداعى گوگول اتىنداعى وبلىستىق عىلىمي-ەمبەباپ كٸتاپحاناسىندا ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸمەن جەنە وبلىستىڭ بەلسەندٸ جاستارىمەن كەزدەسٸپ, ولاردىڭ ۇسىنىس-تٸلەكتەرٸن تىڭدادى.
كەزدەسۋدە قارقارالىداعى م.ەدەكەنوۆ اتىنداعى كوللەدجدٸڭ ستۋدەنتٸ دەۋرەن راحىمبەك كەلەر جىلعى «ۆولونتەرلەر جىلىندا» ەرٸكتٸلەرگە مەملەكەت تاراپىنان كٶڭٸل بٶلٸنسە دەگەن تٸلەك ايتتى. بۇل تاقىرىپتى ٸلٸپ ەكەتكەن وبلىستىق جاستار رەسۋرسى ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرٸ قۋاندىق مەرەي وسى جىلى ۆولونتەرلەرگە بٶلٸنەتٸن ستيپەندييالار جوو ستۋدەنتتەرٸنە عانا ەمەس, كوللەدج جەنە مەكتەپ وقۋشىلارىنا دا بەرٸلسە دەگەن پٸكٸر بٸلدٸردٸ. سونداي-اق, بەلسەندٸ جاستاردىڭ بٸرٸ, دەستٷرلٸ ەنشٸ مەرۋەرت باشاي اتامەكەنگە ورالعان قانداستارىمىزدىڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە كەزدەسەتٸن پروبلەمالارى تۋرالى ەڭگٸمە قوزعادى. ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸ ٶزدەرٸنە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كٶرسەتٸلگەنٸن قالايتىندىقتارىن جەتكٸزدٸ.
جاستاردىڭ وسى جەنە باسقا دا ۇسىنىس-تٸلەكتەرٸن زەر سالىپ تىڭداعان ايدا بالاەۆا بۇل ايتىلعان مەسەلەلەردٸڭ قولىنا جازباشا تٷردە تيگەننەن كەيٸن مٸندەتتٸ تٷردە ساراپتان ٶتكٸزٸلٸپ, قاپەرگە الىناتىنىنا ۋەدە بەردٸ.
