ەل پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ ۇستىنى - "حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت" تۇجىرىمداماسىن جٷزەگە اسىرۋ. ال, بۇل ماڭىزدى جۇمىستا باستى قىزمەتتٸ - ٶتٸنٸشتەردٸ قاراۋدى باقىلاۋ بٶلٸمٸ اتقارادى. وسى ورايدا بٸز بٶلٸم مەڭگەرۋشٸسٸ – پرەزيدەنت كٶمەكشٸسٸ ايدا بالاەۆامەن سۇحبات قۇرعان ەك.
- ايدا عالىمقىزى, ٶز كومانداڭىز تۋرالى ايتا ٶتسەڭٸز. دەل بٷگٸنگٸدەي جۇمىستىڭ ھەم ٶتٸنٸشتٸڭ كٶپ ۋاقىتىندا بەرٸنە قالاي ٷلگەرەسٸز? كوماندا باسقارۋ قيىنعا سوقپاي ما?
- الدىمەن, جۇمىستاستارىم مەن يدەيالاس سەرٸكتەرٸمە وسى جىلى پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنە تٷسكەن حالىقتىڭ ارىز-ٶتٸنٸشتەرٸن جٸتٸ تەكسەرٸپ, ولاردىڭ ورىندالۋى جولىندا اتقارعان اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق ەڭبەكتەرٸ ٷشٸن العىس ايتامىن. بٸزدٸڭ بٶلٸمدە بار بولعانى 12 ادام جۇمىس جاسايدى. بۇل – شاعىن بولعانمەن, ٸرگەلٸ جۇمىستار اتقارعان كوماندا, ونىڭ الدىندا ەلٸ ٷلكەن جەنە ماڭىزدى مٸندەتتەر تۇر.
ناقتى سانعا سٷيەنەر بولساق, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ قوعامدىق قابىلداۋ بٶلٸمٸنٸڭ فرونت-وفيسى ارقىلى بٸر كٷن ٸشٸندە 100 شاقتى ادام ٶتەدٸ. ال, كونتسەلياريياعا كٷنٸنە 250 ٶتٸنٸش تٷسٸپ, ونىڭ بەرٸ ارنايى بٶلٸمدە قارالىپ, اڭداتپا-تٷسٸنٸكتەمەلەرٸ تيٸستٸ ورگاندارعا جٸبەرٸلەدٸ.
بٶلٸمنٸڭ نەگٸزگٸ قىزمەتٸ قاداعالاۋ بولعاندىقتان, بارلىق ٶتٸنٸشتٸڭ 80-90%-ى پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ جٷيەلٸ باقىلاۋىنا الىنادى (بۇرىن بۇل كٶرسەتكٸش 30-30%-دان اسپاۋشى ەدٸ). ال, قالعان 10% - بۇل حالىقتىڭ العىس-تٸلەگٸ, قۇتتىقتاۋلارى, مەملەكەت باسشىسىنا جولداعان سەلەمدەمەلەرٸ جەنە مەملەكەتتٸك ورگاندار اتقاراتىن قىزمەتتەردٸڭ قۇزىرىنا كٸرمەيتٸن سۇراقتار.
مىسالى, بٸر ازامات وسىدان بٸرنەشە جىل بۇرىن تانىسىنا قارىز بەردٸ دەلٸك, مٸنە, سول ادام قولىندا بورىشتىق قولحات بولماسا دا, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنەن قارىزىن قايتارىپ بەرۋدٸ نەمەسە ونىڭ جولدارىن سۇرايدى. مۇنداي ٸستەردٸڭ تەكسەرٸلمەيتٸنٸ جەنە شەشٸلمەيتٸنٸ ەۋ باستان تٷسٸنٸكتٸ عوي.
قالعان ٶتٸنٸشتەر جەكەلەي تەرتٸپپەن قارالىپ, ولارعا مۇقييات تالداۋ جاسالادى. تٸپتٸ, جەكەلەگەن كەيستەرگە بايلانىستى مٷددەلٸ مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ بەيٸندٸ ماماندارىنان جۇمىس توبى قۇرىلىپ, ٶتٸنٸشپەن جٷگٸنگەن ازاماتتارمەن تۇراقتى بايلانىستا بولىپ, ولارعا كەڭەس بەرەتٸن جاۋاپتى ورىنداۋشى قويىلادى.
جۇمىستىڭ تاعى دا بٸر ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ بٸرٸ – ازاماتتاردى جەكە قابىلداۋدى ۇيىمداستىرۋ. بٸز ولارمەن جٷزدەسٸپ, ارىز-ٶتٸنٸشتەرٸن تىڭداپ, مەسەلەنٸ شەشۋ پروتسەسٸنٸڭ ۇزاق جولىن باستايمىز. كٶپ سۇراقتار وبلىستىق, قالالىق جەنە اۋداندىق ەكٸمشٸلٸكتەر دەڭگەيٸندە شەشٸلەدٸ. ولارعا مەسەلەنٸ شەشۋدٸ تاپسىرامىز, قاجەت جاعدايدا ۆيدەوكونفەرەنەتس بايلانىسقا دا شاقىرامىز.
جاسىراتىنى جوق, بٸزدٸڭ كوماندا اسا اۋىر جٷكتەمەمەن جۇمىس جاسايدى. دەگەنمەن قيىندىقتار عانا ادامدى شىڭداي الادى. ٸلگەرٸلەۋ مەن ٶرلەۋدٸ بايقايمىز, ياعني بۇل - بەرٸ جاقسى, العان باعىتىمىز دۇرىس دەگەن سٶز.
ايتا كەتۋ كەرەك, بٶلٸم ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدارمەن دە سەرٸكتەستٸك ورناتقان. وسى ورايدا, قوعامدىق باستامالاردىڭ باسى-قاسىندا جٷرٸپ, ازاماتتارمەن جۇمىس جاساۋعا ايتارلىقتاي سەپ تيگٸزەتٸن كەسٸبي ماماندار ۇسىنىپ جٷرگەن «قر زاڭ كونسۋلتانتتارى پالاتالارىنىڭ قاۋىمداستىعى», «قر پسيحولوگتارى قاۋىمداستىعى», «قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى», سونىمەن قاتار ٶزگە دە ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ جەتەكشٸلەرٸنە العىس ايتامىن.
- بٶلٸم جۇمىسىنىڭ بيىلعى نەتيجەلەرٸ قانشالىقتى ٶستٸ, وسى ارالىقتا قانداي ناقتى ٶزگەرٸستەر ورىن الدى?
- بٸزدٸڭ بٶلٸمنٸڭ قۇرىلعانىنا ەكٸ جىلعا جۋىق ۋاقىت بولدى. مەملەكەت باسشىسى ونى جاساقتاۋ جٶنٸندەگٸ جارلىققا 2019 جىلدىڭ 22 شٸلدەسٸندە قول قويعان ەدٸ.
اي سايىن پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنە جەكە جەنە زاڭدى تۇلعالاردان ورتاشا ەسەپپەن 2 مىڭعا دەيٸن ٶتٸنٸش تٷسەدٸ. بۇل - بٸزگە دەگەن حالىق سەنٸمٸنٸڭ كٶرسەتكٸشٸ.
قوعامدىق قابىلداۋ بٶلٸمٸ بويىنشا ايتار بولساق, ٶتكەن جىلدىڭ دەل وسى ۋاقىتىنداعى كٶرسەتكٸشتەرمەن سالىستىرعاندا, جەكە قابىلدانعان ادامدار سانى ەكٸ ەسەگە ارتتى, ال ناقتى قابىلداۋ كٷندەرٸ جۇمىس جەتٸ-سەگٸز ەسە كٶبەيدٸ.
فرونت-وفيستەردە ٶتكەن 17 قابىلداۋدا 1,3 مىڭ ادام تىڭدالدى, ال ٶتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭٸندە پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ جەتەكشٸلەرٸ مەن ورىنباسارلارى, سونداي-اق بارلىق قۇرىلىمدىق بٶلٸمشە باسشىلارى جٷرگٸزگەن 59 قابىلداۋدا 600 ادام بولدى.
مۇنىڭ دا ەرتٷرلٸ سەبەبٸ بار. ولاردىڭ بٸرٸ – بٶلٸمنٸڭ حالىقتى قابىلداۋ فۋنكتسيياسىن باستى جۇمىسى رەتٸندە قاراۋىندا. قازٸر بارلىق قابىلداۋلاردى ٶزٸم ٶتكٸزەمٸن, يا مەنٸڭ ورىنباسارلارىم ٶتكٸزەدٸ. تيٸسٸنشە, بۇل – پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ باسشىلىق قۇرامىنىڭ جۇمىس ۋاقىتىن وڭتايلاندىرۋعا كٶمەكتەستٸ.
- ٶتٸنٸشتەردٸڭ كٷن ساناپ كٶبەيۋٸنە مەملەكەتكە دەگەن سەنٸمنٸڭ ارتۋىنان بٶلەك, تاعى قانداي سەبەپ بار?
- ٶتە ٶزەكتٸ سۇراق, كٶپ دٷنيە ونىڭ جوسپارعا سەيكەس شەشٸلۋٸنە بايلانىستى, ول بٸزدٸڭ بٶلٸم جۇمىسىنىڭ ساپالى بولۋىنا دا ەسەر ەتەدٸ. جەلتوقساننىڭ ەكٸنشٸ كەزەڭٸندە قابىلداۋلار ٶتكٸزگەن جوقپىز. ٶيتكەنٸ, ەڭ الدىمەن, بٶلٸمدە جينالىپ قالعان ٶتٸنٸشتەردٸ قاراپ, ولاردىڭ شەشٸلۋٸ جولىندا جۇمىس اتقارۋدى ماقسات قىپ ۇستاندىق. ٶكٸنٸشكە وراي, ولاردىڭ كٶبٸ - تٷسٸندٸرمە جۇمىستارىمەن عانا شەكتەلەتٸن سۇراقتار.
ازاماتتار پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنە ەلٸ دە ٷيگە كەزەككە قويۋ, جەر تەلٸمٸن بٶلۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا جەنە سوت شەشٸمدەرٸنە قارسىلىقتارىن ايتىپ حات جازىپ جاتادى. وسىنداي ەر سۇراقتى زەردەلەۋ ۋاقىت الادى, ال ونىڭ نەتيجەسٸ كٶڭٸل كٶنشٸتەرلٸك بولماۋى دا ەبدەن مٷمكٸن.
مىسالى, الماتىنىڭ بەلگٸلٸ بٸر پاتسيەنتتەر ۇيىمىنىڭ مٷشەسٸ فوندتارىنىڭ وفيسٸ ٷشٸن ارنايى ورىن بٶلۋدٸ سۇرايدى. سٶيتە تۇرا, ول وسى سۇراق بويىنشا كٶمەك قولىن سوزۋعا دايار ەكٸمدٸگٸنە دە جٷگٸنبەگەن بولىپ شىعادى. نەتيجەسٸندە, وڭاي شەشٸلەتٸن سۇراققا بولا, ەلورداعا ۇشىپ كەلۋگە ٶز قاراجاتىن جۇمساپ, بٸزدٸڭ ۋاقىتىمىزدى الادى.
بولماسا بٸر كٶپبالالى انا ٷيگە كەزەككە تۇرۋعا كٶمەكتەسۋٸمٸزدٸ سۇرايدى. ال, وعان تەك قانا جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸككە قۇجات جيناپ بارۋ كەرەك. كٶردٸڭٸز بە, مۇنداي مىسال جەتٸپ ارتىلادى.
كٶپتەگەن ادام بٸزگە مەملەكەتتٸك ورگاندار دەڭگەيٸندە شەشٸلمەيتٸن مەسەلەلەر بويىنشا دا حات جازادى. مىسالى, سوتتىڭ بارلىق ساتىسىنان ٶتٸپ, قولدارىندا جوعارعى سوتتىڭ شەشٸمٸ بولا تۇرا, قاناعاتتانباي جاۋاپ ٸزدەيتٸندەر بار. بۇل جاعدايدا بٸز تەك نە ٷشٸن كٶمەكتەسە المايتىنىمىزدى تٷسٸندٸرەمٸز.
- مىسالى, پوليتسيياعا دا تٷسەتٸن ٶتٸنٸش پەن ارىز كٶپ دەلٸك. سونىڭ نەگٸزٸندە سٸز مەملەكەتتٸك جەنە اتقارۋشى ورگان باسشىلارىن جازالاۋعا ۇسىنىس جاساي الاسىز با?
- بۇل جەردە اتاپ ٶتەتٸن نەگٸزگٸ جەيت, بٶلٸمنٸڭ مٸندەتٸ جازالاۋ فۋنتسييالارىمەن سەيكەس كەلمەيدٸ. بٸزدٸڭ باستى ماقسات – كەلٸپ تٷسكەن ٶتٸنٸشتەر بويىنشا قاناعاتتانارلىق جاۋاپ بەرۋ. شەشٸمٸ تابىلماسا دا, ايتار سٶزٸمٸز دەلەلدٸ, ۋەجدٸ بولسا, سونىڭ ٶزٸ ساپالى تەكسەرٸس پەن پىسىقتاۋدان كەيٸنگٸ پايدالى جاۋاپ بولماق. سول ارقىلى ازامات سۇراقتىڭ نەلٸكتەن قابىلدانباعانىن تٷسٸنٸپ, ٶز ٶتٸنٸشٸنە قاتىستى جاۋاپقا قاناعاتتانۋى تيٸس.
ٶكٸنٸشكە وراي, كەي جاعدايدا بەلگٸلٸ بٸر قىزمەتكەرلەردٸ تۇراقتى, ياكي سانالى تٷردە جٸبەرەتٸن قاتەلٸكتەرٸ ٷشٸن جازالاۋعا ۇسىنىس بٸلدٸرۋگە تۋرا كەلەدٸ. بايقاعانىڭىزداي, پوليتسيياعا كٶڭٸلٸ تولماعان ازاماتتاردان جيٸ ارىز تٷسٸپ جاتادى. ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ وسىنداي ٶتٸنٸشتەرگە زاڭ جٷزٸندە دۇرىس قارايتىنى ۇنايدى. 2019 جىلدىڭ ٶزٸندە پولتسەيلەردٸڭ ەرەكەتسٸزدٸگٸنە قاتىستى تٷسكەن شاعىمداردان سوڭ, ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارىنىڭ 13 قىزمەتكەرٸ, سونداي-اق 8 باسشى تەرتٸپتٸك جازاعا تارتىلعان.
- سٸزدٸڭ بٶلٸمنٸڭ باستاماسىمەن 21 قاراشا ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق وبلىسىندا جالپىمەملەكەتتٸك بٸرىڭعاي قوعامدىق قابىلداۋ كٷنٸ ٶتتٸ. نەتيجەلەر قانداي?
- مەنٸڭ ويىمشا, ەڭ الدىمەن بۇل شارا بيلٸك پەن قوعام اراسىنداعى ديالوگتىڭ نىعايۋىنا سەپتٸگٸن تيگٸزدٸ. سول كٷنٸ ەلٸمٸز بويىنشا 14 مىڭ ادام قابىلداندى. 10 مىڭنان اسا ازاماتقا قر-نىڭ قولدانىستاعى زاڭنامالارىنا سەيكەس جان-جاقتى, تولىققاندى جاۋاپ بەرٸلدٸ. ٶزەكتٸ ساۋالدارعا قاتىستى تيٸستٸ ورىندارعا تاپسىرمالار بەرٸلدٸ.
ال, جٷگٸنگەن حالىقتىڭ بٸر بٶلٸگٸ سول كٷنٸ-اق ٶز مەسەلەلەرٸنٸڭ شەشٸمٸن تاپتى. ول – 1,6 مىڭ ٶتٸنٸش يەسٸ دەگەن سٶز. كەيبٸر ادام ٶز ەلدٸ مەكەندەرٸنٸڭ ينفروقۇرىلىمىنا قاتىستى ساۋالدارىنا جاۋاپ الدى. رەسپۋبليكا ەلدٸ مەكەندەرٸنٸڭ 40-تان اسا كٶشەسٸن جارىقتاندىرۋ بويىنشا شۇعىل شارالار قابىلداندى. 16 اۋىلدىڭ مەكتەپتەرٸندە وقۋشىلار مەن زەينەتكەرلەر ٷشٸن كەشكٸ سپورتتىق ٸس-شارالار جٷرگٸزٸلدٸ.
ودان بٶلەك, ەلوردامىزداعى, وبلىستار مەن شەتەلدەگٸ مەديتسينالىق مەكەمەلەردە ەم قابىلداۋعا كٶمەك كٶرسەتۋ جۇمىسى بويىنشا 23 ٶتٸنٸش قاناعاتتاندىرىلدى. جالپى, بٸرىڭعاي قوعامدىق قابىلداۋ كٷنٸ - جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار نەتيجەلٸ جۇمىس جاساسا, قوعامدىق قابىلداۋدىڭ فرونت-وفيسٸنە جٷكتەلەر مٸندەتتٸڭ ازايارىن كٶرسەتتٸ.
- بٶلٸمگە جٷگٸنگەندەردٸڭ اراسىندا قانداي تاقىرىپتار ٶزەكتٸ?
- جوعارىدا اتاپ ٶتكەنٸمدەي, ازاماتتاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ سوت تٶرەلٸگٸ مەن قۇقىقتىق جٷيەگە قاتىستى ارىزدانىپ جاتادى. تۇرعىن ٷي, جەر مەسەلەلەرٸ, سونداي-اق جۇمىسقا ورنالاسۋ, جالاقى, زەينەتاقى, جەردەماقى, قارجىلاي كٶمەك, نەسيلٸك قارىز مەسەلەلەرٸ بويىنشا سۇراق قويعاندار دا كٶپ.
- كەلەر جىلعا قانداي ماقسات قويدىڭىز? مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ٶتٸنٸشتەرٸ بويىنشا جٷرگٸزٸلەر جۇمىستىڭ ساپاسىنا وڭ ەسەرٸن تيگٸزەتٸن باسىم جوبالار بار ما?
- 2020 جىلدىڭ باستى جوبالارىنىڭ بٸرٸ – «ە-ٶتٸنٸش» جٷيەسٸن ەنگٸزۋ. IT-قۇرىلىمعا قاتىستى جۇمىستاردى باس پروكۋراتۋرامەن بٸرلەسٸپ جٷرگٸزٸپ جاتىرمىز. بۇل بٸرىڭعاي تۇعىرناما - مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ٶتٸنٸشتەرمەن, ارىز بەرۋشٸلەر بازاسىمەن, سونداي-اق كەلٸپ تٷسكەن بارلىق سۇراقتىڭ تاريحىمەن جۇمىس جاساۋعا ارنالعان.
قۇرىلىم ٶتٸنٸشتەر باعىتىنىڭ ىڭعايلىسىن تاڭداۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەك. ٶز كەزەگٸندە, ول جاۋاپتى ورگاندى انىقتاۋ كەزٸندە قاتەلٸكتەر جٸبەرمەۋگە پايداسىن تيگٸزەرٸ انىق.
تۇعىرناما جوباسى ٸلكٸ رەجٸمدە 2020 جىلى ٸسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. تولىق قوسىلعان سوڭ, ەلٸمٸزدٸڭ ەر تۇرعىنى ٷيدەن شىقپاستان مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ قاي-قايسىسىنا دا حات جازىپ, ٶتٸنٸش قالدىرىپ, ولاردىڭ تەكسەرٸس ۋاقىتى مەن كەزەڭدەرٸن باقىلاي الادى. ٶمٸر بولعان سوڭ ەر ازامات ٶمٸرٸندە بٸر رەت بولسىن تٷسٸنٸكتەمە الۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك ورگاندارعا جٷگٸنگەنٸ تٷسٸنٸكتٸ.
سول ٶتٸنٸشتەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸنەن ادامنىڭ ٸشكٸ ٷمٸتٸ مەن سەنٸمٸ, ودان بٶلەك شىندىق پەن ەدٸلەتكە دەگەن ۇمتىلىسىن انىق بايقاۋعا بولادى.
وسى ورايدا, "جاڭا جىلدا قازاقستاندىقتاردىڭ مەملەكەتتٸك ورگاندارعا ٶتٸنٸش-تالاپپەن جٷگٸنەتٸن سەبەپتەرٸ از بولىپ, تۋىنداعان مەسەلەلەر وڭ شەشٸمٸن تاپسىن" دەگەن تٸلەگٸم بار.
سۇحباتتاسقان ەمٸر جانۇزاقوۆ, 365info.kz,
ورىس تٸلٸنەن اۋدارعان "ۇلت پورتالى"
