قازاق جازۋشىلارى مەن مۋزىكانتتارىن شەتەلدە تانىتۋ, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ جاڭا كەزەڭدەرٸ, اتالعان پروتسەسكە ٶزٸندٸك ٷلەسٸ مەن اۋقىمدى باعدارلامانى جٷزەگە اسىرۋ تۋرالى قازاقپارات تٸلشٸسٸنە قر پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ ٸشكٸ ساياسات بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ ايدا بالاەۆا ايتىپ بەردٸ.
- ايدا عالىمقىزى, وسىدان بٸراز بۇرىن سٸز فرانتسييا, ۇلىبريتانييا مەن يسپانييا ەلدەرٸندە بولىپ, سول جاقتاعى بەلدٸ باسپالاردىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسٸپ, وتاندىق اۆتورلاردىڭ كٸتابىن شىعارۋعا كەلٸسٸپ كەلدٸڭٸز. قول جەتكٸزٸلگەن كەلٸسٸم تۋرالى تولىعىراق ايتىپ بەرە الاسىز با?
- «جاھاندىق ەلەمدەگٸ زاماناۋي قازاقستاندىق مەدەنيەت» توبىنىڭ جۇمىس نەتيجەسٸ جايلى قىسقاشا ايتا كەتەيٸن. قازٸرگٸ تاڭدا جٷيەلٸ تٷردە بٸزدٸڭ ەدەبيەتتٸڭ, مۋزىكا مەن سۋرەتشٸلٸكتٸڭ, حورەوگرافييا, كينو مەن تەاتردىڭ جەتٸستٸكتەرٸن شەتەلدە ناسيحاتتاۋ جۇمىسى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. ەربٸر باعىت بويىنشا ناقتى نەتيجە بار. تارقاتا ايتقاندا, «ەدەبيەت» باعىتى بويىنشا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن بۇۇ-نىڭ التى تٸلٸنە اۋدارۋ ٷشٸن وتاندىق اۆتورلاردىڭ تۋىندىلارىنىڭ ٸرٸكتەۋٸن جٷرگٸزدٸك.
جۇمىستىڭ ەۋ باسىندا اۆتورلار مەن تۋىندىلاردىڭ كٶپ ەكەنٸن ەسكەرە وتىرىپ, بەلگٸلٸ جازۋشىلارمەن, سىنشىلار جەنە ەدەبيەتشٸلەرمەن اقىلداسا كەلە بٸز «قازٸرگٸ قازاقستاندىق ەدەبيەتتٸڭ انتولوگيياسى» تٷرٸندە پروزا مەن پوەزييا جانرى بويىنشا اۋدارما جاساۋدى جٶن دەپ تاپتىق. جوبانى تيٸمدٸ ەرٸ تولىعىمەن جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزٸپ, ەلەمدەگٸ جەتەكشٸ باسپالار جەنە اۋدارما ٷيلەرٸمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸمگە كەلدٸك.
ستراتەگييالىق ەرٸپتەستەرٸمٸزدٸڭ ٸشٸندە - «بريتان كەڭەسٸ» مەن كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتٸ, يسپانييا مەدەنيەت مينيسترلٸگٸ مەن «سەرۆانتەس ينستيتۋتى», فرانتسيياداعى ميشەل دە مول ۇلتتىق كٸتاپ جەنە باسپا ورتالىعى بار.
جۋىق ارادا رەسەيدەگٸ, قىتاي مەن اراب ەمٸرلٸكتەرٸندەگٸ ەرٸپتەستەرٸمٸزبەن دەل وسىنداي كەلٸسٸمدەرگە قول قويىلادى.
جوبا اياسىندا اۋدارىلعان كٸتاپتاردى اتالمىش تٶرت ەلدە عانا ەمەس, اۋدارما تٸلٸ قولدانىلاتىن باسقا جاقتاردا دا تاراتۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس كٷتٸپ تۇرعانىن ايتا كەتۋ كەرەك.
مەسەلەن, فرانتسۋز تٸلٸندەگٸ وقۋشى اۋديتورييانىڭ ٶزٸ ەرتٷرلٸ ەسەپتەردٸ الىپ قاراعاندا 220 ميلليون ادامعا دەيٸن جەتەدٸ. ال يسپان تٸلٸندە سٶيلەيتٸندەردٸڭ سانى تٸپتٸ 600 ميلليونعا دەيٸن بارادى.
اۋدارىلعان كٸتاپتاردىڭ تاراتىلۋى كوممەرتسييالىق نەگٸزدە دە, عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالارىندا دا جٷزەگە اسىرىلادى.
سوندىقتان كەڭ اۋقىمداعى وقۋشى اۋديتورييانى تارتۋدى كٶزدەگەن جوبانىڭ كەلەشەگٸ زور.
- قازاق تٸلٸندەگٸ ەدەبي كٸتاپتاردىڭ ەلەمنٸڭ باسقا تٸلدەرٸنە اۋدارۋ جۇمىسى قالاي جٷرگٸزٸلەدٸ? وسىناۋ ماڭىزدى جۇمىستى اتقارا الارلىقتاي بٸلٸكتٸ ماماندار بار ما?
- ەدەبي اۋدارما – بۇل كٷردەلٸ شىعارماشىلىق پروتسەسس. قاجەتتٸ اۋدارماشىلىق بازا بٸزدە قۇرىلىپ تا قويعان.
بٸزدٸڭ حالىقارالىق جوبانىڭ كٶزقاراسى بويىنشا ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ مٸندەتٸ – ساپالى جولما-جول اۋدارمانى دايىنداۋ. سونىڭ نەگٸزٸندە بٸزدٸڭ ەرٸپتەستەر ەدەبي مەتٸندەردٸ ەزٸرلەيدٸ.
بۇل رەتتە بٸز تۋىندىلاردى تەك مەملەكەتتٸك تٸلدەن اۋداراتىنىمىزدى ايتا كەتكٸم كەلەدٸ.
شىعارماشىلىق ەرەكشەلٸكتٸ دەلمە-دەل وقىرمانعا جەتكٸزە بٸلۋ ماقساتىندا بٸز اۆتورلارىمىز بەن شەتەلدٸك اۋدارماشىلاردىڭ, باسپاگەرلەردٸڭ كەزدەسۋٸن ۇيىمداستىرعالى وتىرمىز. بۇل ٶز كەزەگٸندە مەدەني ديالوگتى بٸر جولعا قويىپ, شەت مەملەكەتتەرمەن مەدەني بايلانىستى نىعايتۋعا جول اشادى.
- كٸتاپتاردى ەلەمدٸك تٸلدەرگە اۋدارۋدان باسقا «قازٸرگٸ قازاقستاندىق مەدەنيەتتٸ شەتەلدە ناسيحاتتاۋ» اياسىندا تاعى قانداي جوبالار قولعا الىنعالى جاتىر?
- جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان باعىتتاردىڭ ەربٸرٸ بويىنشا بٸزدە ناقتى نەتيجە بار.
تولىعىراق ايتار بولساق, كٶركەم ٶنەر سالاسىندا قر مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ جەلٸسٸ بويىنشا قر ۇلتتىق مۋزەيٸنٸڭ, ە.قاستەەۆ اتىنداعى ٶنەر مۇراجايىنىڭ شەتەلدٸك ەكسپوزيتسييالىق جوبالارىن جٷزەگە اسىرۋ جۇمىسى جالعاسىن تاباتىن بولادى. جىل باسىنان بەرٸ «التىن ادامنىڭ ەلەم مۋزەيلەرٸنە ساپارى», «ەۋرازييا كٶشپەندٸلەرٸ», «ازييا مەن ەۋروپانىڭ توعىسىندا» اتتى كٶشپەلٸ كٶرمەلەر اقش, بريتانييا, قىتاي, بەلارۋس, ەزەربايجان مەن ٶزگە دە مەملەكەتتەردٸڭ جەتەكشٸ الاڭدارىندا بولىپ ٶتتٸ.
بۇل رەتتە ايماقتىق مۋزەيلەردٸڭ جۇمىسىنىڭ بەلسەندٸلٸگٸن ەرەكشە اتاپ ٶتۋ كەرەك. ولار ٶزدەرٸنٸڭ ەڭ ٷزدٸك قورىن ەل ٸشٸ مەن شەتەلدەردەگٸ كٶرمە ٷشٸن دايىنداپ وتىرادى.
مۋزەي ەكسپوناتتارىن تسيفرلاندىرۋ جۇمىسى دا جالعاسۋدا. ە.قاستەەۆ اتىنداعى ٶنەر مۇراجايىمەن 14 مىڭ دانا, ال 3D مودەلٸ بويىنشا 100 دانا مٷسٸن تسيفرلاندىرىلدى. قر ورتالىق مەملەكەتتٸك مۋزەي قورىندا ساقتاۋدا تۇرعانداردىڭ سانى 40 مىڭعا تارتا داناعا جەتەدٸ.
تسيفرلاندىرۋ تۇرعىسىنان ايماقتاردا دا جۇمىس جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. تارقاتا ايتقاندا, قوستاناي, اقتٶبە, اتىراۋ جەنە ٶزگە دە وبلىستاردا مۋزەي قورلارىنىڭ 20 پايىزى تسيفرلاندىرىلىپ قويعان.
دەستٷرلٸ جەنە كلاسسيكالىق مۋزىكا باعىتى بويىنشا شىعارماشىلىق ۇجىمداردىڭ گاسترولدٸك جۇمىسى دا جالعاسىن تابۋدا. يتالييا, رەسەي, ۇلىبريتانييا ەلدەرٸندە ايماقتىق تەاترلار ٶنەرٸن پاش ەتتٸ. «I am a singer قازاقستان» حالىقارالىق تەلەجوباسىنىڭ ەكٸنشٸ ماۋسىمى باستالىپ كەتتٸ.
استانا مەن الماتى قالالارىندا دەستٷرلٸ تٷردە ەلەمنٸڭ 15 ەلٸنٸڭ قاتىسۋىمەن «استانا داۋىسى», «Star of Asia» اتتى مۋزىكالىق فەستيۆالدەرٸ ۇيىمداستىرىلدى.
تەاتر ٶنەرٸنٸڭ جەتٸستٸكتەرٸن ارى قاراي جالعاستىرۋ ٷشٸن «قىز جٸبەك», «بٸرجان-سارا» ۇلتتىق وپەرالارىن رەسەي, يتالييا, فرانتسييا, تٷركييا, قىتاي, جاپونييا, كورەيا رەسپۋبليكاسى, گرۋزييا مەن ٶزگە دە مەملەكەتتەردە قويۋ جوسپارلانعان.
كينو ٶنەرٸ سالاسىنداعى ايتۋلى وقيعا رەتٸندە 71-شٸ كانن فەستيۆالٸندە قازاقستاندىق پاۆيلوننىڭ اشىلۋىن ايتا كەتۋگە بولادى. 2018 جىلدىڭ باسىنان بەرٸ قازاقستاندىق 18 فيلم 14 حالىقارالىق كينوفەستيۆالگە قاتىستى. 11 جٷلدەگە قول جەتكٸزٸلدٸ.
وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا يتالييادا جەنە ەستونييادا قازاقستان كينولارى كٷنٸ بولىپ ٶتتٸ. جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن دەل وسىنداي ايتۋلى شارالاردى تايلاند كورولدٸگٸندە, چەحييادا, سلوۆاكييادا, رۋمىنييا مەن ٶزگە دە مەملەكەتتەردە ٶتكٸزۋ كٶزدەلگەن.
جالپى مەدەنيەت پەن ٶنەردٸڭ بارلىق باعىتى بويىنشا بٸزدٸڭ مەملەكەت ٶزٸن ەلەمنٸڭ جەتەكشٸ الاڭدارىندا پاش ەتتٸ. بٸزدٸڭ ستراتەگييالىق ماقسات - جاھاندىق مەدەني كەڭٸستٸككە ينتەگراتسييالانۋ.
- سٸز «جاھاندىق ەلەمگە قازٸرگٸ قازاقستاندىق مەدەنيەتتٸ ناسيحاتتاۋ» باعىتىنىڭ كۋراتورىسىز. شىعارماشىلىق ادامعا, جازۋشى نەمەسە مۋزىكانتقا, سۋرەتشٸگە اتالمىش باعىتتا ەڭبەگٸن پاش ەتۋ ٷشٸن نە ٸستەۋٸ كەرەك? ٶنەر ادامدارى ٶزدەرٸن قالاي كٶرسەتە الادى?
- قازٸرگٸ قازاقستاندىق مەدەنيەت تۋرالى ايتىپ وتىرعانىمىزدىقتان, بٸزدٸڭ باستى مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ – تەۋەلسٸزدٸك جەتٸستٸگٸن تانىتا وتىرىپ, بٸزدٸڭ ەل ٸشٸندەگٸ تالانتتاردى قولداۋ. شىعارماشىلىق بٸرلەستٸكتەرمەن جٷرگٸزٸلەتٸن بارلىق جۇمىس ٶنەر ٶكٸلدەرٸ ٶزدەرٸ قويعان ناقتى تالاپتاردىڭ نەگٸزٸندە ەزٸرلەنەدٸ. مٸنە, سوندىقتان جوباعا كەز كەلگەن شىعارماشىلىق ادامىنىڭ قاتىسۋعا مٷمكٸندٸگٸ بار. بۇل تەك سەتتٸك ەمەس, ۇزاق مەرزٸمدٸ پروتسەسس ەكەنٸن ايتا كەتسەم دەيمٸن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنىڭ ارقاسىندا مەدەنيەت پەن ٶنەردٸڭ ٶكٸلدەرٸ ٶز ٶنەرلەرٸن ەلەمدٸك دەڭگەيگە شىعارۋعا مٷمكٸندٸك الىپ وتىر.
- وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا سٸز ٶڭٸرلەردەگٸ جاس جازۋشىلاردى جٸگەرلەندٸرۋدٸ ماقسات تۇتقان «ەدەبي بەلدەۋ» جوباسىنىڭ باستالعانىن جارييا ەتتٸڭٸز. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ول جوبا قالاي جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر?
- «ەدەبي بەلدەۋ» ەل ٶڭٸرلەرٸ تۋرالى تٷرلٸ مەلٸمەتتەردٸ جٷيەلەندٸرٸپ, ايماقتىڭ ەرەكشەلٸگٸن پاش ەتٸپ جٷرگەن, تاريحي ٶزگەشەلٸگٸن جىر ەتكەن دارىندى ەرٸ تالاپتى جازۋشىلاردى بٸرٸكتٸرۋدٸ ماقسات تۇتادى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا ەلۋگە تارتا زامانداس جازۋشىلاردان قۇرىلعان كٶشپەلٸ توپ جاساقتالدى. ولار ەلٸمٸزدٸڭ ەرتٷرلٸ ايماقتارىن باعىت الاتىن بولادى.
جەرگٸلٸكتٸ ەدەبي بٸرلەستٸكتەرمەن بٸرلەسە وتىرىپ, جازۋشىلار ايماقتارداعى تاريحي فاكتتەردٸ, كيەلٸ گەوگرافييانى جەنە ٶڭٸردٸڭ ٶزگە دە بٸرەگەي ەرەكشەلٸكتەرٸن زەرتتەيتٸن بولادى.
«ەدەبي بەلدەۋ» ەلٸمٸزدٸڭ مەدەني استاناسى – الماتىدان باستاۋ الىپ, جىل سوڭىنا دەيٸن ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق وبلىسىن قامتيدى. اۆتورلاردىڭ ەڭبەكتەرٸ «تۋعان جەر» ەنتسيكلوپەديياسىندا جيناقتالادى. بۇل ٶز كەزەگٸندە اتقارىلعان جۇمىستى جٷيەلەندٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
- سٸز سونىمەن بٸرگە «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ جوبالىق كەڭسەسٸنە جەتەكشٸلٸك ەتەسٸز. قازٸرگٸ تاڭدا اتالمىش قۇرىلىم قانداي جۇمىستاردى اتقارىپ جاتىر? قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن جٷرگٸزۋ باعىتىندا قانداي دا بٸر جەتٸستٸكتەر تۋرالى نە ايتار ەدٸڭٸز?
- جوبالىق كەڭسە – «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ نەگٸزگٸ ٷيلەستٸرۋشٸسٸ. جوبالىق ەدٸس بارلىق ايماقتار مەن مٷددەلٸ مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ جۇمىسىنا ناقتى الگوريتم بەرۋگە جول اشتى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا قوعامدىق دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ قىزمەتٸنٸڭ اۋقىمى كەڭەيٸپ بارا جاتقانىنا بايلانىستى كەڭسە بەلسەندٸ ترانفسورماتسييادان ٶتٸپ جاتىر.
بٸزدٸڭ جۇمىستىڭ باستى نەتيجەسٸ – ناقتى جوبالار مەن باق-تىڭ بارلىق تٷرٸ بويىنشا ٶتە اۋقىمدى اقپاراتتىق قولداۋ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان باعدارلامانىڭ بارلىق باعىتى حالىقتىڭ زور قولداۋىنا يە بولدى.
مٸنە, قازٸرگٸ تاڭدا بٸز ورتاق جۇمىسىمىزدىڭ ناقتى نەتيجەلەرٸن كٶرٸپ وتىرمىز. بۇل باعىتتا پاش ەتەرلٸك جوبالاردىڭ بٸرٸ – «تۋعان جەر».
جوبا جٷزەگە اسا باستاعالى بەرٸ دەمەۋشٸلەر مەن مەتسەناتتاردىڭ كٶمەگٸ ارقىلى 17 مەكتەپ, 62 بالاباقشا, 36 مەدەنيەت, 23 دەنساۋلىق ساقتاۋ, 169 سپورتتىق نىسان, 32 بالالار الاڭى سالىندى. بۇل جەتٸستٸك, جەكە باستامالاردى ايتپاعاندا, ٸسكە اسىرىلعان شارۋا. ودان بٶلەك, دەمەۋشٸلەردٸڭ ارقاسىندا سىنىپتاردى كومپيۋتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ, اۋلالالاردى اباتتاندىرۋ سەكٸلدٸ قانشاما جۇمىس اتقارىلدى. مۇنداي يگٸ جەتٸستٸكتەر ەلبەتتە كەلەشەكتەگٸ جاڭا جوبالار بويىنشا كٶڭٸلگە قۋانىش پەن جٸگەر ۇيالاتادى.
- ال سٸز جەكە ٶزٸڭٸز «تۋعان جەر» باعدارلاماسىنا قاتىستىڭىز با? تۋعان جەرٸڭٸزدٸ قولداۋ باعىتىندا قولعا العان شارۋالارىڭىز بار بولار?
- قوعامدىق ماڭىزى بار جوبالاردىڭ بەرٸندە جەكە قاتىسۋدىڭ ماڭىزى ٶتە ەرەكشە.
قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسى بۇل رەتتە جەكە باستامالارعا ەرەكشە الاڭ اشىپ بەرەدٸ. ٶزٸمٸز كٶرٸپ وتىرعانداي, جوعارىدا اتالعان جوبالاردىڭ قاي-قايسىسى بٷكٸلحالىقتىق قولداۋعا يە بولىپ وتىر.
جەكە ٶزٸمنٸڭ ٷلەسٸم رەتٸندە بالالارعا ارنالعان «قىزىر قونعان قۇت مەكەن» اتتى عىلىمي-تانىمدىق كٸتاپتىڭ جارىق كٶرۋٸن اتاپ ٶتۋٸمە بولادى. بۇل كٸتاپ مەنٸڭ تۋعان جەرٸمنٸڭ تاريحى تۋرالى جازىلعان. ول ارقىلى بالالار الماتى وبلىسى جامبىل اۋدانىنىڭ بارلىق تۇرعىلىقتى مەكەنٸنٸڭ تاريحىن بٸلە الادى.
ەڭ بٸرٸنشٸ كەزەكتە بۇل كٸتاپ ٶسٸپ كەلە جاتقان جاس بۋىنعا ارنالعان. بالالار ٶز تۋعان جەرٸنٸڭ تاريحى, ونىڭ كيەلٸ ورىندارى مەن ۇلى ادامدارى تۋرالى بٸلۋٸ كەرەك. كٸتاپتا ٶزەندەر مەن تاۋلاردىڭ, تۇرعىلىقتى جەرلەردٸڭ اتاۋلارى قايدان شىققانى تۋرالى جازىلعان. كٸتاپتا ٶزەندەر مەن تاۋلاردىڭ, تۇرعىلىقتى جەرلەردٸڭ اتاۋلارى قايدان شىققانى تۋرالى جازىلعان. كٸتاپتا جينالعان ماتەريالدار جاس ٶلكەتانۋشىلاردىڭ زەرتتەۋ جۇمىستارىنا جاقسى سەرپٸن بەرەر دەگەن سەنٸمدەمٸن.
مەملەكەت باسشىسى اتاپ ٶتكەندەي, ٶز تۋعان جەرٸڭنٸڭ تاريحى ارقىلى مەنٸڭ جەرلەستەرٸم جالپى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگٸ وقيعالاردى تەرەڭ زەردەلەي الادى.
وسىعان وراي قوعامدىق سانانىڭ جاڭعىرۋىنىڭ تابىسى ەربٸر قازاقستاندىققا بايلانىستى ەكەنٸن تٷيسٸنە بٸلۋٸمٸز كەرەك.
سوندىقتان, «رۋحاني جاڭعىرۋ» – بۇل جەكە جوبا ەمەس, جىل سايىن جاڭا يدەيالارمەن جەنە جوبالارمەن تولىعا تٷسەتٸن ۇزاق مەرزٸمدٸ باعدارلاما.
- سۇحباتىڭىزعا راقمەت.
