سول اعايىنعا بارىپ «سۋلى-نۋلى سولتٷستٸككە, شىعىسقا قاراي كٶشسەڭٸزدەرشٸ, بارلىق جاعداي جاسالادى» دەپ ٷگٸتتەپ كٶرٸڭٸزشٸ, «جارايدى» دەپ بٸردەن كەلٸسە كەتۋٸ ەكٸتالاي. مىڭ ويلانىپ, جٷز تولعانادى. «اعايىننىڭ ورتاسىندا وتىرمىز عوي, جىلى ورنىمىزدى سۋىتىپ قايتەمٸز, اعايىن-تۋىستان الىستاماي-اق قويايىق, ٶلسەك تۋعان جەردٸڭ توپىراعى بۇيىرسىن» دەپ قارسى ۋەج ايتاتىنداردىڭ دا از بولمايتىنى انىق.
نەگٸزٸ, قونىس اۋدارۋعا بايلانىستى, اقپارات از ەمەس. بٸراق, سول اقپارات اۋىلداعى اعايىنعا تولىق جەتپەي جاتقانداي ما, قالاي? وعان دەلەل – «كٶشٸپ بارساق ٶتەماقى تٶلەنە مە?» دەگەن وقىرماندار ساۋالى. بۇل تەك ٶتەماقىعا عانا قاتىستى. ولاردىڭ كٶش-قونعا بايلانىستى جاۋاپ السام دەگەن ساۋالدارى ٶتە كٶپ. دەمەك, سولتٷستٸك, شىعىس وبلىستارىنىڭ بيلٸك ٶكٸلدەرٸ ٶتكٸزگەن ٷش-تٶرت جەرمەڭكە كەزٸندە جۇرتتىڭ جٷز پايىز اقپارات الۋى مٷمكٸن ەمەس دەگەن وي كەلەدٸ. بٸرەۋ ەستٸدٸ, بٸرەۋ ەستٸمەدٸ. ەستٸگەن اعايىننىڭ ٶزٸ, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, بٸردەن قۇلاي بەرٸلۋٸ ەكٸتالاي. ونىمەن بٸر مەرتە ەمەس, بٸرنەشە رەت كەزدەسٸپ, ٷگٸت-ناسيحات جٷرگٸزۋگە تۋرا كەلەدٸ. وتاعاسىن قونىس اۋدارۋعا كٶندٸرگەن كٷننٸڭ ٶزٸندە وتباسى مٷشەلەرٸنٸڭ بٸرٸ بولماسا بٸرٸ دٷدەمال ويدا بولۋى ەبدەن مٷمكٸن. بەرٸ دە ادام بالاسى عوي, باسقا وبلىس, باسقا اۋىل, بەيتانىس ادامدار, اعايىن-تۋىس جوق. «ٷش-تٶرت ەڭبەك جەرمەڭكەسٸمەن شەكتەلمەۋ كەرەك» دەپ توپشىلاپ وتىرعانىمىزدىڭ مەنٸسٸ وسى. جەرگٸلٸكتٸ حالىقتىڭ مەنتاليتەتٸن ەسكەرۋ كەرەك. تٸپتٸ, ٷيدٸ-ٷيگە بارىپ جۇمىس جاساسا دا ارتىق بولماس. ەكٸمدٸك پەن ەلەۋمەتتٸك سالا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ەكەندٸگٸن تٷسٸنەمٸز. ٷي ارالاپ جٷرۋگە ولاردىڭ قولى قىسقا. جەنە دە بۇل جۇمىستى جەرگٸلٸكتٸ جەردٸڭ جاعدايىن, حالىقتىڭ پسيحولوگيياسىن جاقسى بٸلەتٸن جانداردىڭ جٷرگٸزگەنٸ دۇرىس. ولار جەرگٸلٸكتٸ حالىقتىڭ «تٸلٸن» بٸلەدٸ. سٶيلەسە الادى. سەندٸرە الادى. كٶپتٸڭ كٶزٸن جەتكٸزە الادى. سولتٷستٸكتەن بارعان دەلەگاتسييا مٷشەلەرٸنٸڭ بٸلٸكتٸ, بٸلٸمدٸ, جان-جاقتى ەكەنٸنە ەشقانداي تالاسىمىز دا, داۋىمىز دا جوق. بٸراق, ولاردىڭ ىقپالى جەرگٸلٸكتٸ «ٷگٸتشٸ-ناسيحاتشىلارداي» بولمايتىنىن ويلاۋ كەرەك. وسىنى دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋ مينيسترلٸگٸ مەن جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ەسكەرسە دەگەن ۇسىنىسىمىز بار. تٸپتٸ, جەرگٸلٸكتٸ جەردٸڭ جاعدايىن جاقسى بٸلەتٸن پاتريوتتار توپتاستىرىلعان ەرٸكتٸلەر جاساعىن قۇرسا دا ارتىق بولماس. ٶيتكەنٸ, سولتٷستٸك وبلىستاردان بارعان دەلەگاتسييالاردىڭ مٷشەلەرٸ ارى كەتكەندە تٶرت-بەس مەرتە تٶبە كٶرسەتەتٸن شىعار, ال جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ بەلسەندٸلەردەن جاسالعان جاساق كٷن سايىن ەل-جۇرتتىڭ ورتاسىندا جۇمىس جٷرگٸزەر ەدٸ. سونداي جاننىڭ بٸرٸ – ەرٸپتەسٸمٸز بەيسەنباي تەجٸباەۆ. ونىمەن ەڭگٸمەلەسكەندە كٶپ جايتقا كٶزٸمٸز جەتكەن ەدٸ. ول, تٸپتٸ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر ارقىلى «سولتٷستٸككە قونىس اۋداراتىن ادامدار بولسا حابارلاسىڭىزدار» دەپ ٷندەدٸ. بٸر ەمەس, بٸرنەشە رەت.
– سول ٷندەۋٸڭە ٷن قوسىپ, سولتٷستٸككە قونىس اۋدارۋعا قۇلىق بٸلدٸرگەندەر بولدى ما? – دەپ سۇرادىم.
– بولمادى.
– سەبەبٸ نەدە دەپ ويلايسىڭ?
–اۋىلداعى اعايىننىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸ قارايتىندارى نەكەن-ساياق-اۋ. كٶپ ٷيدە ينتەرنەت جوق. جاستاردىڭ بەرٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸگە بايلانعان عوي قازٸر. سوعان قاراماستان, حابارلاسقان ەشكٸم بولمادى. بٸراق, بٸر نەرسەنٸ سەنٸمدٸ ايتا الامىن, قونىستاندىرۋ جايلى باعدارلامانى جاقسى بٸلەتٸندەر از. ەلٸ دە بولسا اعايىنعا اقپارات جەتپەي جاتىر. جەتكەن كٷننٸڭ ٶزٸندە كٶزبە-كٶز, بەتپە-بەت وتىرىپ, كەڭ كٶسٸلٸپ تٷسٸندٸرگەندەي بولمايدى.
– مينيسترلٸكتٸڭ سايتىندا بارلىق اقپارات تۇر عوي, قاي وبلىسقا قانشا وتباسىنى قونىستاندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر, قانداي جۇمىس ورىندارى بار, قانداي جاعداي جاسالادى…
– سول اقپاراتتى اۋىلداعىلاردىڭ كٶرٸپ-بٸلٸپ وتىرعانىنا تالاسىم بار. مينيسترلٸك باسشىلارىمەن كەزدەسكەن كەزدە دە وسى ويدى ايتقان ەدٸم.
– ولار بۇل ويىڭدى قالاي قابىلدادى?
– جاقسى قابىلدادى. ٶزٸمنٸڭ ويلارىمدى, تۇجىرىمدارىمدى بٷكپەسٸز جايىپ سالدىم. ماماندىعىم جۋرناليست ەرٸ ٶزٸم وڭتٷستٸك ٶڭٸرٸنەن بولعاندىقتان, سونىمەن بٸرگە بۇل مەسەلەنٸ ەگجەي-تەگجەيلٸ سارالاپ جٷرگەندٸكتەن, بٸر نەرسەگە كٶزٸم انىق جەتتٸ. جەكەلەي وتباسى ەمەس, بٷكٸل اۋىلدى اعايىن-تۋىسىمەن, كٶرشٸ-قولاڭىمەن بٸرگە كٶشٸرۋدٸ قولعا الۋ كەرەك.
وڭتٷستٸكتە ٷلكەندٸ تىڭدايدى, ٷلكەننٸڭ بەتۋالى سٶزٸنە قۇلاق اسادى. قازٸر اۋىلداردا بي بار. بي – ەلگە ەڭبەگٸ سٸڭگەن, قادٸرلٸ, ابىرويلى ادام. كٶپشٸلٸك ونىڭ سٶزٸنە قۇلاق تٷرەدٸ. اۋىل بيلەرٸ, اۋىل اقساقالدارى ارقىلى جۇمىس جٷرگٸزٸلسە, بٸز ەڭگٸمە ەتٸپ وتىرعان مەسەلەنٸ وڭتايلى شەشۋگە ەبدەن بولادى.
شىنىندا دا, قۇلاققا كٸرەتٸن, دەن قوياتىن ۇسىنىس. ەگەر تۇتاس اعايىن-تۋىس, كٶرشٸ-قولاڭ بٸر اۋىلعا قونىستانسا, اعايىننان الىسقا كەتٸپ قالدىم دەپ ۋايىمداماس ەدٸ, جاڭا ورتاعا تەزٸرەك كٶندٸگەر ەدٸ. جوعارىدا تٸلگە تيەك ەتكەنٸمٸزدەي, قازاقى بولمىس-بٸتٸم قانىمىزدا بار. «ٶمٸر بار جەردە ٶلٸم بار, تويعا بارماساڭ بارما, قازادان قالما» دەپ جاتامىز. «بٸلمەيتٸن جەردٸڭ وي-شۇڭقىرى كٶپ, الدا-جالدا قايعىلى جاعداي بولا قالسا, توپىراق سالۋعا كەلە الماي جاتسام اعايىندىققا سىن» دەپ جاتادى. «تۋعان جەردٸڭ توپىراعى بۇيىرسىن, سٷيەگٸم باسقا جەردە قالعاننان ساقتاسىن» دەپ جاتادى.
جاڭالىق اشىپ وتىرعانىمىز جوق, شىنىندا دا وسىلاي عوي. بۇل ٷشٸن اعايىندى سٶگە جامانداۋعا بولماس. ەگەر بٷكٸل اۋىل بولىپ سولتٷستٸككە قونىس اۋدارىپ جاتسا, قازاقي بولمىس-بٸتٸمٸمٸزگە تەن وسىنداي تٷيتكٸلدەردٸڭ تٷيٸنٸ شەشٸلەر ەدٸ-اۋ.
قونىستاندىرۋ كٶشٸپ-قونۋ عانا ەمەس, بۇل – سولتٷستٸك, شىعىس وبلىستاردى قازاقىلاندىرۋ. مەكتەپتەرٸ مەن بالاباقشالارى, باسقا دا ەلەۋمەتتٸك نىساندارى تۇرعىنداردىڭ ازدىعىنان جابىلۋعا شاق تۇرعان اۋىلداردىڭ تٸرشٸلٸگٸن تٷزەۋ. قونىس اۋدارۋشىلار كەلگەن سوڭ بالاباقشاداعى, مەكتەپتەردەگٸ بالا دا كٶبەيەدٸ, جۇمىس كٷشٸنە تاپشى بولىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتاردىڭ دا جاعدايى تٷزەلەدٸ, تٸلدٸك ورتا قالىپتاسادى. ياعني, بٸر-بٸرٸمەن جٸپسٸز بايلانعان ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ تٷيٸنٸ تارقاتىلار ەدٸ. مەسەلەن, پاۆلودار وبلىسىندا جەرگٸلٸكتٸ ۇلتتىڭ ٷلەسٸ ەلٸ دە از. سونى كٶبەيتۋ كەرەك, قازاقىلاندىرۋ كەرەك. كەڭ-بايتاق, ۇلان-عايىر قازاق جەرٸن يگەرۋٸمٸز كەرەك. ەستەرٸڭٸزدە بار شىعار, ٶتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنىڭ سوڭىندا ەلوردامىز «استانانى قازاقىلاندىرۋ» دٷبٸرلٸ اكتسيياسى باستالعان ەدٸ عوي. سونىڭ نەتيجەسٸندە اينالدىرعان ون-ون بەس جىلدا استانا قازاقى ەلورداعا اينالدى. بۇل – جەرشٸلدٸك ەمەس, ۇلتشىلدىق ەمەس. بۇل – ۇلتجاندىلىق.
قالاي, اعايىن, كٶشۋگە دايىنسىز با?
بەرەكەلدٸ, كٶش كٶلٸكتٸ بولسىن!
عالىم ومارحان,
«ەگەمەن قازاقستان»
