قر ٷكٸمەتٸنٸڭ باسپاسٶز ورتالىعىندا ٶتكەن باسپاسٶز كونفەرەنتسيياسى كەزٸندە قر ەدٸلەت مينيسترٸ مارات بەكەتاەۆ زاڭداردى ەزٸرلەۋ جەنە قابىلداۋ شارالارىن جەتٸلدٸرۋ تۋرالى ايتىپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
م. بەكەتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازٸر قازاقستاندا قازاقستاندا 340 دەربەس زاڭ, ونىڭ ٸشٸندە 21 كودەكس بار. تيٸمدٸ قۇقىقتىق ورتانى قالىپتاستىرۋ پروتسەسٸ جالعاسۋدا, زاڭدار عانا ەمەس, ولاردى ەزٸرلەۋ مەن قابىلداۋ رەسٸمدەرٸ دە جەتٸلدٸرۋدٸ تالاپ ەتەدٸ.
«قۇقىقتىق ورتا حالىق ٷشٸن, بيزنەس ٷشٸن, سونىمەن بٸرگە شەتەلدٸك ينۆەستورلار ٷشٸن دە بەسەكەگە قابٸلەتتٸ جەنە تارتىمدى بولۋى تيٸس. زاڭنامانىڭ تۇراقتىلىعى ينۆەستورلارعا ينۆەستيتسييالار سالۋ ٷشٸن مەملەكەت تاڭداۋ كەزٸندە ماڭىزدى ٶلشەم بولىپ تابىلادى. ينۆەستورلار بٸزدە زاڭداردىڭ تۇراقتى ەكەنٸن, ال ولاردى ەزٸرلەۋ مەن قابىلداۋ تەرتٸبٸ ٷزدٸك شەتەلدٸك پراكتيكالارعا سەيكەس كەلەتٸنٸن بٸلۋٸ تيٸس», — دەدٸ ەدٸلەت مينيسترٸ.
م. بەكەتاەۆ اتاپ ٶتكەندەي, بۇل رەتتە حالىق زاڭ جوبالارىن قوعامدىق تالقىلاۋعا قاتىسۋى جەنە ۇسىنىلىپ وتىرعان باستامالار بويىنشا ٶز ۇستانىمدارىن بەلسەندٸ بٸلدٸرۋٸ كەرەك.
«وسىعان بايلانىستى, بٸز زاڭداردى ەزٸرلەۋ, قوعامدىق تالقىلاۋ جەنە قابىلداۋ بٶلٸگٸندەگٸ حالىقارالىق تەجٸريبەنٸ زەردەلەدٸك, سونداي-اق وتاندىق زاڭ شىعارۋدىڭ پروبلەمالىق مەسەلەلەرٸنە تالداۋ جٷرگٸزدٸك. جٷرگٸزٸلگەن جۇمىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا زاڭ نورمالارىن شىعارۋدى جەتٸلدٸرۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا زاڭنامالىق تٷزەتۋلەر توپتاماسىن ەزٸرلەندٸ», — دەدٸ ەدٸلەت مينيسترٸ.
بٸرٸنشٸ. ۇلىبريتانييانىڭ تەجٸريبەسٸ بويىنشا زاڭ نورمالارىن شىعارۋ پروتسەسٸنە «جاسىل» جەنە «اق» كٸتاپتىڭ جاڭا كەزەڭدەرٸن ەنگٸزۋ ۇسىنىلادى.
مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, بۇل قۇجاتتار بار مەسەلەلەردٸ شەشۋ ٷشٸن تالقىلاۋدى ەستۋ, ىنتالاندىرۋ جەنە قوعامدىق پٸكٸردٸ ەسكەرۋ ٷشٸن پايدالانىلادى.
«جاسىل» كٸتاپ دەگەنٸمٸز - ناقتى پروبلەمالار ەگجەي-تەگجەيلٸ قارالاتىن, سودان كەيٸن ساياسات پەن زاڭناما تۇرعىسىنان ٸس-قيمىلداردىڭ ىقتيمال باعىتتارى كٶرسەتٸلەتٸن ٷكٸمەتتٸك جارييالانىم, الدىن الا ەسەپ. جاسىل كٸتاپ قوعاممەن جەنە الداعى ٶزگەرٸستەرمەن مٷددەلەرٸنە ەسەر تيگٸزەتٸن نىسانالى توپتارمەن – ستەيكحولدەرلەرمەن مۇقييات تالقىلانادى», — دەپ تٷسٸندٸردٸ م. بەكەتاەۆ.
«جاسىل» كٸتاپتى تالقىلاۋ مەرزٸمٸ بەلگٸلەنبەيدٸ, وعان بٸر-ەكٸ اي, جارتى جىل نەمەسە بٸر جىل دا كەتۋٸ مٷمكٸن. بارلىعى مەسەلەنٸڭ سيپاتىنا بايلانىستى. الايدا, شەتەلدٸك پراكتيكا, نەتيجەلٸ تالقىلاۋلار ٷشٸن قاجەتتٸ مەرزٸم كەم دەگەندە ٷش اي ەكەندٸگٸن كٶرسەتەدٸ.
«جاسىل» كٸتاپ تالقىلاۋدى ىنتالاندىرۋ قۇرالى جەنە زاڭدى ٶزگەرتۋگە بٸرٸنشٸ قادام بولادى», — دەدٸ ەدٸلەت مينيسترٸ.
ەگەر «جاسىل» كٸتاپتى تالقىلاۋ بارىسىندا شەشٸم رەفورمالار قاجەتتٸلٸگٸ پايداسىنا شەشٸلسە, وندا تالقىلاۋ جاڭا ساتىعا – «اق» كٸتاپتى دايىنداۋعا ٶتەدٸ.
م. بەكەتاەۆ حابارلاعانداي, «اق» كٸتاپتاردى مەملەكەتتٸك ورگاندار الداعى رەتتەۋ ساياساتىنىڭ رەسمي مەلٸمدەمەسٸ رەتٸندە شىعارادى, وندا زاڭنامالىق ٶزگەرٸستەر نەمەسە جاڭا زاڭدار قابىلداۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار بەلگٸلەنەدٸ.
«اق» كٸتاپتار زاڭ جوبالاۋ قىزمەتٸ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ ۆەدومستۆوارالىق كوميسسييانىڭ وتىرىسىندا تالقىلاناتىن بولادى. اتالعان كوميسسييامەن ماقۇلدانعان «اق» كٸتاپتار زاڭ جوبالارىن ەزٸرلەۋ ٷشٸن نەگٸز بولادى», — دەدٸ مينيستر.
«جاسىل» جەنە «اق» كٸتاپتار زاڭ جوباسىن زاڭ شىعارۋ پروتسەسٸنٸڭ بارلىق ساتىلارىن, تٸپتٸ پرەزيدەنت قول قويعانعا دەيٸن سٷيەمەلدەيتٸنٸن جەنە زاڭ قابىلدانعاننان كەيٸن دە مٸندەتتٸ قوسىمشالارعا اينالاتىنىن ايتا كەتكەن جٶن.
ەكٸنشٸ. زاڭ جوبالارى مەن قولدانىستاعى زاڭداردى باعالاۋ رەسٸمدەرٸن جاقسارتۋ ۇسىنىلادى.
ول ٷشٸن «اق» كٸتاپ ساتىسىندا ەزٸرلەۋشٸ ورگان ۇسىنىلعان زاڭنامالىق ٶزگەرٸستەردٸ ەنگٸزگەننەن كەيٸن قول جەتكٸزۋگە نيەتتٸ ناقتى ينديكاتورلاردى انىقتاۋى تيٸس.
ٷشٸنشٸ. زاڭ جوبالارىنا عىلىمي قۇقىقتىق ساراپتامانى جٷرگٸزۋ تەرتٸبٸن قايتا قاراۋ ۇسىنىلادى.
«زاڭ جوبالارىنا عىلىمي ساراپتاما جٷرگٸزۋدٸڭ قولدانىستاعى تەرتٸبٸ قولدا بار عىلىمي ەلەۋەتتٸ تولىق كٶلەمدە پايدالانبايدى. سوندىقتان عىلىمي ساراپتاما دايىنداۋعا قازٸرگٸدەي بٸر عىلىمي ۇيىمنىڭ قاتىسۋىنىڭ ورنىنا, ٷلكەن ساراپشىلاردىڭ تٸزٸمٸن قالىپتاستىرۋ ۇسىنىلادى», — دەدٸ م. بەكەتاەۆ.
تٶرتٸنشٸ. بيزنەسكە جەنە ازاماتتارعا قوسىمشا مٸندەتتەر جٷكتەيتٸن نورمالارعا قاتىستى «ٶتپەلٸ كەزەڭ» پراكتيكاسىن زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەلگٸلەۋ ۇسىنىلادى.
قابىلدانعان زاڭدار شەڭبەرٸندە بولاتىن الداعى ٶزگەرٸستەر تۋرالى قوعامعا تيٸسٸنشە تٷسٸندٸرۋ جۇمىسىن جٷرگٸزبەۋٸ جەنە قوعامنىڭ ولارعا دايىن بولماۋى, جاڭا زاڭدارداعى نورمالاردىڭ دۇرىس قابىلدانباۋىنا ەكەلەدٸ. وسى رەتتە مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ بيزنەس پەن ازاماتتاردىڭ دايىندىعىن ەسكەرە وتىرىپ, جاڭا رەتتەۋدٸ قولدانىسقا ەنگٸزۋ مەرزٸمٸن بەلگٸلەۋٸ ۇسىنىلادى.
بەسٸنشٸ. الداعى زاڭنامالىق ٶزگەرٸستەر تۋرالى حالىققا جەنە بيزنەسكە اقپارات بەرۋ جەنە تٷسٸنٸكتەمە بەرۋ تەتٸكتەرٸن كٷشەيتۋ ۇسىنىلادى. بۇل ٷشٸن ەربٸر زاڭ جوباسىنا جەنە قابىلدانعان زاڭعا اقپاراتتىق سٷيەمەلدەۋ باعدارلاماسى قوسا بەرٸلەتٸن بولادى.
التىنشى. زاڭ نورمالارىن شىعارۋ پروتسەسٸنە جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرٸن, سونداي-اق دەرەكتەردٸڭ ٷلكەن كٶلەمٸمەن جۇمىس ٸستەۋگە ارنالعان تالداۋ قۇرالدارىن ەنگٸزۋ ۇسىنىلادى.
م. بەكەتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, «ە-زاڭناما» اقپاراتتىق جٷيەسٸ اياسىندا جٷرگٸزٸلەدٸ. زاڭ شىعارۋ پروتسەسٸنە قاتىسۋشىلاردى وسى جٷيەگە قوسۋ مەسەلەسٸ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە, سونىمەن بٸرگە باسقا جٷيەلەرمەن ينتەگراتسييالاۋ مەسەلەلەرٸ پىسىقتالۋدا.
سٶزٸن اياقتاعان ەدٸلەت مينيسترٸ ايتىلعان تەسٸلدەردٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار قولداعانىن, ولار بويىنشا جۇرتشىلىق پەن بيزنەس قوعامداستىقتىڭ ۇسىنىستارى الىنعانىن جەتكٸزدٸ. زاڭ جوباسى قازٸرگٸ ۋاقىتتا ٷكٸمەتتٸڭ قاراۋىندا.
