37 ەلدٸڭ ٶكٸلٸ بۇۇ-نا بٸرٸگٸپ حات جازىپ, پەكيننٸڭ شىڭجاڭداعى ساياساتىن قولدايتىنىن مەلٸمدەگەن. حاتقا قول قويعاندار اراسىندا رەسەي, ساۋد ارابيياسى دا بار. بۇل اقپاراتتى 12 شٸلدەدە حاتتىڭ كٶشٸرمەسٸن كٶرگەن Reuters اگەنتتٸگٸ حابارلادى. دەل وسىنىڭ الدىندا 22 ەلدٸڭ ەلشٸسٸ بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىعى جٶنٸندەگٸ كەڭەسٸنە حات جولداپ, قىتايدىڭ از ۇلتتارعا ونىڭ ٸشٸندە ۇيعىر, قازاق, قىرعىز جەنە ٶزگە ەتنيكالىق توپتارعا جاساپ وتىرعانىن قىسىمىن ايىپتاعان ەدٸ.
پەكين ساياساتىن قولدايتىنىن جەتكٸزگەن حات اۆتورلارى قىتايدىڭ "ادام قۇقىعى سالاسىنداعى جەتٸستٸكتەرٸن" ماقتاعان.
"تەرروريزم جەنە ەكسترەميزم سيياقتى ٸرٸ قاۋٸپ-قاتەرگە كەزٸككەن قىتاي شىڭجاڭداعى تەرروريزم مەن راديكاليزممەن كٷرەسۋ ٷشٸن بٸرقاتار شارا قولداندى, كەسٸبي بٸلٸم بەرۋ جەنە وقىتۋ ورتالىقتارىن اشتى" دەلٸنگەن حاتتا.
وعان 37 ەلدٸڭ ٶكٸلٸ قول قويعان. حاتتا سونىمەن بٸرگە شىڭجاڭدا بارلىق ەتنيكالىق توپتاردىڭ نەگٸزگٸ قۇقىقتارى ساقتالاتىنى, پەكين ەرەكەتٸنٸڭ ارقاسىندا "ايماقتاعى جاعدايدىڭ قاۋٸپسٸز بولا باستاعانى", سوڭعى ٷش جىلدا مۇندا تەرروريستٸك شابۋىل بولماعانى ايتىلادى. حات اۆتورلارى بۇعان قوسا شىڭجاڭ تۇرعىندارىنىڭ "باقىتتى ەرٸ تاتۋ-تەتتٸ ٶمٸر سٷرٸپ جاتقانىن" اتاپ ٶتكەن.
حاتقا قول قويعان ەلدەر اراسىندا ساۋد ارابيياسى, رەسەي, سولتٷستٸك كورەيا, ۆەنەسۋەلا, كۋبا, بەلارۋس, ميانما, فيليپپين, ميانما, سيرييا, پەكٸستان, ومان, كۋۆەيت, كاتار, بٸرٸككەن اراب ەمٸرلٸكتەرٸ, باحرەين بار.
پەكين ايماقتا ادام قۇقىعى بۇزىلىپ جاتىر دەگەن دەرەكتٸڭ بەرٸن جوققا شىعارۋمەن كەلەدٸ. بۇۇ جانىنداعى قىتايدىڭ تۇراقتى ٶكٸلٸ سيۋي چەن جۇما, 12 شٸلدەدە بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىعى بويىنشا قورىتىندى جيىنىندا قىتاي بيلٸگٸ مۇنداي قولداۋدى "قاتتى باعالايدى" دەدٸ.
شىڭجاڭ ايماعىنداعى لاگەرلەر جايلى العاش رەت 2017 جىلدىڭ كٶكتەمٸندە ايتىلا باستاعان. بۇۇ شىڭجاڭداعى "ساياسي تەربيەلەۋ ورتالىقتارىندا" ميلليونعا جۋىق ادام "ەركٸنەن تىس" قاماۋدا وتىرعانىن, ولاردىڭ اراسىندا ۇيعىرلار مەن قازاقتار بارىن مەلٸمدەگەن.
قازاقستاننىڭ بٸرنەشە قالاسىندا ازاماتتار جينالىپ, "شىڭجاڭدا جاقىندارىمىز قىسىم كٶرٸپ جاتىر, لاگەردە وتىر, قازاقستانعا ٶتە المايدى" دەگەن. ولار قازاقستان بيلٸگٸنەن, حالىقارالىق ۇيىمداردان كٶمەك سۇراعان. قازاقستان سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ «شىڭجاڭداعى لاگەرلەر قىتايدىڭ ٸشكٸ مەسەلەسٸ, وندا قاماۋدا وتىرعان قازاقتار قىتاي ازاماتى» دەگەن. كەيٸن مينيسترلٸك پەكينمەن كەلٸسسٶز جٷرگٸزٸپ, شىڭجاڭنان بەرگٸ بەتكە ٶتە الماي قالعان قازاقتاردىڭ مەسەلەسٸ شەشٸلٸپ جاتقانىن ايتقان.
قىتاي ٷكٸمەتٸ باسىندا ساياسي تەربيەلەۋ ورتالىقتارىنىڭ بارىن جوققا شىعارىپ كەلدٸ. كەيٸن پەكين شىڭجاڭداعى ساياساتىن "ەكسترەميزمگە قارسى شارا" دەپ اتاپ, ادامدار ەركٸنەن تىس وتىرعان لاگەرلەردٸ "تٸل ٷيرەنٸپ, كەسٸپكە باۋليتىن " ورتالىقتار دەپ تٷسٸندٸرگەن ەدٸ.
