فوتو: Primeminister.kz
Primeminister.kz سايتىنىڭ رەداكتسيياسى قازاقستاننىڭ 2022 جىلعى دامۋ قورىتىندىلارى تۋرالى جارييالانىمدار سەريياسىن ۇسىندى.
كەز كەلگەن ەلدٸڭ ەكونوميكاسىنىڭ جاي-كٷيٸن باعالاۋعا بولاتىن ماڭىزدى كٶرسەتكٸشتەردٸڭ بٸرٸ – ٶنەركەسٸپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, مۇناي جەنە گاز ٶندٸرۋ, لوگيستيكا سيياقتى جەنە ت.ب. نەگٸزگٸ سالالاردا جاڭا ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى ٸسكە قوسۋ.
ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىقتى ارتتىرۋ ٷكٸمەتتٸڭ باستى مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ بولىپ قالادى: وتاندىق جەنە شەتەلدٸك ينۆەستورلار ٷشٸن قولايلى جاعدايلار جاسالادى, ەزٸرلەنٸپ جاتقان جوبالارعا مۇقييات مونيتورينگ جٷرگٸزٸلەدٸ, ەرتٷرلٸ باعىتتاردا مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارى ٸسكە اسىرىلادى, سالىقتىق ىنتالاندىرۋلار مەن پرەفەرەنتسييالار قولدانىلادى, شىنايى نارىقتىق بەسەكەلەستٸكتٸ كٷشەيتۋ جٶنٸندەگٸ شارالار كەشەنٸ ٸسكە اسىرىلادى, زاڭنامالىق جەنە سوت پراكتيكاسى جەتٸلدٸرٸلەدٸ.
ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن نىعايتۋ قوعامدىق ٶمٸردٸڭ باسقا دا سالالارىنا وڭ مۋلتيپليكاتيۆتٸ ەسەر بەرەدٸ, نەتيجەسٸندە بۇل جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا جەنە ازاماتتاردىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا ەكەلەدٸ.
ٶنەركەسٸپ
ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى سالالارىنىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلاتىن ٶنەركەسٸپ سالاسىنان باستاي وتىرىپ, جاڭا ٶندٸرٸستەردٸڭ اشىلۋىنا نازار اۋدارايىق.
مەسەلەن, وسى جىلى تاماق, جەڭٸل جەنە حيمييا ٶنەركەسٸبٸ, ماشينا جاساۋ, فارماتسەۆتيكا, مۇناي ٶڭدەۋ جەنە ت. ب. سەكتورلاردا كەسٸپورىندار ٶز جۇمىسىن باستادى.
جالپىۇلتتىق پۋل شەڭبەرٸندە بيىل قۇنى 2 ترلن تەڭگە بولاتىن 160 جوبا جٷزەگە اسىرىلدى جەنە 15,7 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلدى.
نەگٸزگٸ جوبالاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە اتىراۋ وبلىسىندا قۋاتتىلىعى جىلىنا 500 مىڭ توننا پوليپروپيلەن ٶندٸرەتٸن زاۋىتتى ەرەكشە اتاپ ٶتۋگە بولادى. ول بٸردەن وسى ٶنٸمدٸ ەلەمدٸك ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ەڭ وزىق توپ-10 ەندٸ.
ساران يندۋستريالدى ايماعىندا قۋاتتىلىعى جىل سايىن 3,5 ملن شينا شىعاراتىن العاشقى وتاندىق زاۋىت ٶز جۇمىسىن باستادى. وتاندىق اۆتوموبيل ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸن تولىعىمەن جابۋعا ونىڭ مٷمكٸندٸگٸ جەتەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە. جوباعا تارتىلعان ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ 171 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى.
شىمكەنتتە «وڭتٷستٸك» يندۋسترييالىق ايماعى بازاسىندا اليۋمينيي بانكالار مەن سۋسىندارعا ارنالعان قاقپاق تٷرلەرٸن شىعاراتىن ورتالىق ازيياداعى ەڭ قۋاتتى زاۋىتتاردىڭ بٸرٸ (جىلىنا 500 ملن دانا, قر ٸشكٸ قاجەتتٸلٸگٸن 65%-عا جابادى), شىعىس قازاقستان وبلىسىندا – ماي ەكستراكتسييالىق زاۋىتى (جىلىنا 300 مىڭ توننا, 100% ەكسپورتقا جٸبەرٸلەدٸ, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا – سورعى شتانگالارى مەن مۋفتالار شىعاراتىن زاۋىت (جىلىنا 650 مىڭ دانا ٶنٸم شىعارىلادى, ٸشكٸ قاجەتتٸلٸكتٸ 78%-عا جابادى) اشىلدى, جامبىل وبلىسىندا – مينەرالدى تىڭايتقىشتار ٶندٸرٸسٸ كەڭەيتٸلدٸ (جىلىنا 1,5 ملن توننا, قازاقستاندا وسى ٶنٸم شىعارۋدى 2 ەسەگە ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ).
جالپى, 2022 جىلعى بارلىق جاڭا جوبالار جوبالىق قۋاتتىلىعىنا شىققان كەزدە ولاردىڭ جيىنتىق ٶندٸرٸس كٶلەمٸ شامامەن 1,7 ترلن تەڭگەنٸ قۇرايدى, ونىڭ ٸشٸندە ەكسپورت – 1,1 ترلن تەڭگە, يمپورتتى الماستىرۋ – 0,6 ترلن تەڭگە.
جىل بويى ٷكٸمەت قازاقستانعا بٸرقاتار ٸرٸ شەتەلدٸك كومپانييانى كٶشٸرۋ بويىنشا بەلسەندٸ جۇمىس جٷرگٸزدٸ. 62 كومپانييا بويىنشا ناقتى نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزدٸ: 21-ٸ رەلوكاتسييالاندى, 13-ٸ پىسىقتالۋدا, تاعى 28-ٸمەن بەلسەندٸ كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزٸلۋدە.
اتاپ ايتقاندا, Honeywell (اقش) كومپانيياسى اتىراۋدا گاز تالداۋىشتاردى, ال الماتىدا باسقارۋ شكافتارىن شىعارا باستادى. الداعى ۋاقىتتا ەسەپتەگٸشتەر مەن ەلەكتر قۇرىلعىلارىنىڭ ٶندٸرٸسٸن اشۋ مٷمكٸندٸگٸ قاراستىرىلىپ جاتىر.
پەتروپاۆلعا Ural Motorcycles (رف/اقش) اۋىر اربالى موتوتسيكلدەر ٶندٸرٸسٸ كٶشٸرٸلدٸ.
Weir Minerals (ۇلىبريتانييا) الماتىدا سورعى جابدىقتارىن, گيدروتسيكلوندار, بەكٸتۋ ارماتۋراسىن قۇراستىرۋ جەنە قالپىنا كەلتٸرۋ جٶنٸندەگٸ ٶندٸرٸستٸك ورتالىعىن اشتى.
قاراشا ايىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ الماتى قالاسىنداعى اۆتوموبيل شىعاراتىن Great Wall Motors (قحر) زاۋىتىنىڭ ٸرگەتاسىن قالاۋ رەسٸمٸنە قاتىستى.
سونداي-اق نيدەرلاندتىق Koppert كومپانيياسى بيوتىڭايتقىشتار مەن ٶسٸمدٸكتەردٸ قورعاۋ زاۋىتىن, ال Knauff نەمٸس كومپانيياسى گيپسوكارتون ٶندٸرەتٸن كەسٸپورىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىر.
سونىمەن قاتار بيىل ەلٸشٸلٸك قۇندىلىقتى جەنە ەكسپورتقا باعدارلانعان ٶندٸرٸستەردٸ دامىتۋدىڭ 2026 جىلعا دەيٸنگٸ باعدارلاماسى قابىلداندى. ونىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – ٸشكٸ نارىقتى كەيٸننەن ەكسپورتقا شىعارىلاتىن وتاندىق ٶندٸرٸستٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸ تاۋارلارىمەن قانىقتىرۋ. جالپى, باعدارلاما شەڭبەرٸندە 761 تاۋار شىعارۋدى جولعا قويۋ جوسپارلانۋدا, بۇل بولاشاقتا شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى شامامەن $15 ملرد-قا ۇلعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سونداي-اق 4% جەڭٸلدٸكپەن اۆتونەسيەلەۋ باعدارلاماسى جٷزەگە اسىرىلۋدا. بٷگٸنگٸ تاڭدا ونىڭ اياسىندا 97 ملرد تەڭگە يگەرٸلٸپ, 12,4 مىڭ اۆتوموبيل بەرٸلدٸ. 2023 جىلعى قاڭتاردا باعدارلامانى قايتارىمدى قاراجات ەسەبٸنەن قارجىلاندىرۋدى جالعاستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر, بۇل قىسقا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا قازاقستاندىقتارعا تاعى 1300-گە جۋىق اۆتوكٶلٸك ۇسىنۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
اۋىل شارۋاشىلىعى
2022 جىلدىڭ 11 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى ەڭ جوعارى ٶسۋ قارقىنىن كٶرسەتتٸ: جالپى ٶنٸم كٶلەمٸ 8,5%-عا ۇلعايىپ, 8,8 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى.
بيىل ەلەمدٸك ازىق-تٷلٸك نارىعىندا قالىپتاسقان قۇبىلمالى جاعدايعا بايلانىستى ىقتيمال تەۋەكەلدەردٸ ازايتۋ ٷشٸن كٶكتەمگٸ ەگٸس جەنە ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋ كٶلەمٸ 2 ەسەگە – 110 ملرد تەڭگەدەن 220 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايتىلدى. بۇدان باسقا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «جاسىل دامۋ» اق قاراجاتى ەسەبٸنەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ ليزينگٸنە تاعى 40 ملرد تەڭگە باعىتتالدى. بۇل فەرمەرلەر ٷشٸن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ەدەۋٸر ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ: 1068 بٸرلٸك تەحنيكا, ونىڭ ٸشٸندە 188 كومباين مەن 880 تراكتور ساتىپ الىندى.
بارلىق قابىلدانعان شارالاردىڭ نەتيجەسٸندە, اتاپ ايتقاندا, دەندٸ داقىلداردىڭ سوڭعى 10 جىلدا بولماعان ەڭ جوعارى ٶنٸمٸ الىندى. مەسەلەن, استىقتىڭ ورتاشا ٶنٸمدٸلٸگٸ 14,2 تس/گا بولىپ, بۋنكەرلٸك سالماقتا 22,8 ملن توننا استىق باستىرىلدى, بۇل ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 26%-عا ارتىق. جينالعان استىقتىڭ 80%-دان استامىنىڭ ساپاسى جوعارى.
سونىمەن قاتار اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندٸ سۋبسيدييالاۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. بٷگٸنگٸ كٷنٸ سىبايلاس جەمقورلىق تەۋەكەلدەرٸن بارىنشا ازايتۋعا, فەرمەرلٸك قوعامداستىقتىڭ پٸكٸرٸن بارىنشا ەسكەرۋگە جەنە اۋىلداعى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن سۋبسيدييالاۋ جٷيەسٸ ەزٸرلەندٸ.
مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ ارقاسىندا 2022 جىلى 214 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايتىن 227 ينۆەستيتسييالىق جوبا پايدالانۋعا بەرٸلدٸ, ال جىل سوڭىنا دەيٸن ولاردىڭ سانىن 237-گە جەتكٸزۋ جوسپارلانۋدا. مەملەكەت مەنشٸگٸنە 5,2 ملن گا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸ قايتارىلدى, 2023 جىلى تاعى 5 ملن گا قايتارۋ كٶزدەلگەن. سونداي-اق كٶكٶنٸس قويمالارىن سالۋ جەنە جاڭعىرتۋ جٶنٸندەگٸ كەشەندٸ جوسپار ودان ەرٸ ٸسكە اسىرىلدى, ونىڭ شەڭبەرٸندە 2021-2022 جىلدارى قۋاتى 201,1 مىڭ توننا بولاتىن قويمالار ٸسكە قوسىلدى (بۇل – جوسپاردىڭ 111%-ى).
ايتا كەتەيٸك, نەگٸزگٸ ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىمەن ٶزٸن-ٶزٸ تولىق قامتاماسىز ەتۋ جٶنٸندەگٸ ينديكاتورلارعا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن وسى جىلى ەلدٸڭ ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ 2024 جىلعا دەيٸنگٸ جوسپارى جەنە قانت سالاسىن دامىتۋدىڭ بەس جىلدىق كەزەڭگە ارنالعان كەشەندٸ جوسپارى قابىلداندى. نەتيجەسٸندە رەسپۋبليكادا ازىق-تٷلٸك ٶندٸرٸسٸ 4,2%-عا, ونىڭ ٸشٸندە ٶسٸمدٸك مايى 51%-عا, قانت 46%-عا, جارما 18%-عا, بالىق (جاڭا اۋلانعان, سالقىنداتىلعان جەنە مۇزداتىلعان) 18%-عا, ۇن 11%-عا, ٶڭدەلگەن كٷرٸش 5,5%-عا, شۇجىق ٶنٸمدەرٸ 5,4%-عا, ماكارون 4,5%-عا ٶستٸ.
كٶلٸك-لوگيستيكا سالاسى
قازاقستاننىڭ نەگٸزگٸ ەكونوميكالىق ارتىقشىلىقتارىنىڭ بٸرٸ جوعارى كٶلٸك-لوگيستيكالىق ەلەۋەت بولىپ تابىلادى. ونى ودان ەرٸ دامىتۋ ٷشٸن 2030 جىلعا دەيٸنگٸ تيٸستٸ تۇجىرىمداما ەزٸرلەندٸ. قۇجات اياسىندا جولاۋشىلار مەن جٷك جەتكٸزۋ جىلدامدىعىن ارتتىرۋ, تسيفرلاندىرۋ مەن زيياتكەرلٸك باسقارۋ جٷيەلەرٸن ەنگٸزۋ, ەكونوميكالىق جاعىنان بەلسەندٸ ورتالىقتار مەن ەلدٸ مەكەندەر اراسىنداعى كٶلٸك قاتىناستارىن دامىتۋ, حالىقارالىق ترانزيتتٸك-كٶلٸك دەلٸزدەرٸنٸڭ, لوگيستيكالىق تەرمينالداردىڭ جەنە ت. ب. ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸن ارتتىرۋ جٶنٸندەگٸ شارالار قاراستىرىلعان.
كٷزدە ۇزىندىعى 836 كم دوستىق – مويىنتى تەمٸرجول ۋچاسكەسٸنٸڭ ەكٸنشٸ تورابىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى, بۇل – تەمٸرجول ينفراقۇرىلىمى سالاسىنداعى ەڭ ٸرٸ جوبا. بۇدان باسقا, بٸرقاتار جوبالار ەزٸرلەنۋدە: داربازا – ماقتاارال (106 كم, 2024-2025 جىلدار), باقتى – اياگٶز (270 كم, 2024-2025 جىلدار), الماتى اينالمالى جولى (73 كم, 2023-2024 جىلدار).
ٸرٸ ينفراقۇرىلىمدىق باستامالارمەن قاتار ماگيسترالدىق تەمٸرجول جەلٸسٸن جەنە كٸرمە جولداردى جاڭعىرتۋ بويىنشا جوسپار جاسالدى. الداعى ٷش جىلدا 2 مىڭ شاقىرىمنان استام تەمٸر جولدى كٷردەلٸ جٶندەۋ جٷرگٸزۋ جوسپارلانۋدا.
حالىقارالىق كٶلٸك باعىتتارىن دامىتۋ شەڭبەرٸندە قازاقستان ەزەربايجان, تٷركييا جەنە گرۋزييا ەلدەرٸمەن 2022-2027 جىلدارعا ارنالعان «تار» دەلٸزدەردٸ سينحروندى جويۋ جەنە ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتىن نىعايتۋ جٶنٸندەگٸ بٸرلەسكەن جول كارتاسىنا قول قويدى. بۇل تۇرعىدا مەملەكەت اقتاۋ جەنە قۇرىق پورتتارىنىڭ ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸن ارتتىرۋدى, «كونتەينەرلٸك حاب» سالۋدى, سونداي-اق ساۋدا فلوتىن 10 جاڭا پاروممەن تولىقتىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. وسىعان ۇقساس شارالار باسقا قول قويۋشى ەلدەر تاراپىنان قابىلدانادى دەپ كٷتٸلۋدە.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «قازاقستان تەمٸر جولىن» ۇلتتىق كٶلٸك-لوگيستيكالىق كومپانيياعا ترانسفورماتسييالاۋ پروتسەسٸ باستالدى. بٷگٸنگٸ تاڭدا قتج جانىنان قۇزىرەتتٸلٸك ورتالىعى قۇرىلدى, ونىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتٸ جاڭا لوگيستيكالىق ٶنٸمدەردٸ ۇيىمداستىرۋ جەنە ترانزيتتٸك جٷك اعىندارىن ترانسقازاقستاندىق مارشرۋتتارعا قايتا باعدارلاۋ بولىپ تابىلادى.
جول قۇرىلىسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قازاقستاننىڭ كليماتتىق جاعدايلارىنا ساي كەلەتٸن وزىق تەحنولوگييالار مەن جاڭا وتاندىق ماتەريالداردى ەنگٸزۋگە باعىتتالعان اۆتوجول سالاسىن رەفورمالاۋ بويىنشا جۇمىستار قولعا الىندى. جالپى قولدانىستاعى اۆتوجول جەلٸسٸنٸڭ جالپى ۇزىندىعى 2022 جىلدىڭ باسىندا 96 مىڭ كم قۇرادى, ونىڭ ٸشٸندە 24,9 مىڭ كم – رەسپۋبليكالىق جەلٸ جەنە 71 مىڭ كم – وبلىستىق جەنە اۋداندىق ماڭىزى بار جولدار. وسى جىلى 7 مىڭ شاقىرىم جولدا قۇرىلىس جۇمىستارى جٷردٸ. جالپى 2025 جىلعا قاراي رەسپۋبليكالىق جولداردىڭ 100%-ىن جەنە جەرگٸلٸكتٸ جولدارىنىڭ 95%-ىن نورماتيۆتٸك جاعدايعا كەلتٸرۋ, سونداي-اق 52 اۆتوموبيل ٶتكٸزۋ پۋنكتٸن جاڭعىرتۋ جوسپارلانۋدا.
مۇناي-گاز سالاسى
2022 جىلى ەكونوميكانىڭ ەڭ دامىعان سالالارىنىڭ بٸرٸندە اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. مەسەلەن, قاشاعاندا قۋاتتىلىعى 1,1 ملرد تەكشە مەتر بولاتىن گاز ٶڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى, تەڭٸز كەن ورنىندا ساعالىق قىسىمدى باسقارۋ جوباسى بويىنشا قارقىندى جۇمىس جٷرگٸزٸلدٸ, ونى 2023 جىلى اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر, قاراشىعاناقتا قوسىمشا 3 ملرد تەكشە مەتر گازدى ٶڭدەۋ بويىنشا جوبا پىسىقتالۋدا.
جەر قويناۋىن پايدالانۋداعى كٷردەلٸ جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن بيىل بٸرقاتار فيسكالدىق جەنە رەتتەۋشٸلٸك پرەفەرەنتسييالاردى كٶزدەيتٸن جاقسارتىلعان مودەلدٸك كەلٸسٸمشارت ەنگٸزٸلدٸ. اتاپ ايتقاندا, بۇل 2023 جىلى قالامقاس-حازار جەنە قاراتون كەن ورىندارى بويىنشا $9 ملرد قۇرايتىن ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى باستاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سونىمەن قاتار اتىراۋدا قۋاتتىلىعى 1,2 ملن توننا پوليەتيلەن ٶندٸرۋ جوباسى ەزٸرلەنٸپ جاتىر. 2023 جىلى اتىراۋ وبلىسىندا جالپى ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ $1 ملرد بولاتىن بۋتاديەن جەنە باتىس قازاقستان وبلىسىندا مەتانول ٶندٸرەتٸن زاۋىتتاردىڭ قۇرىلىسىنا دايىندىق جٷرگٸزٸلدٸ.
تاعى بٸر ماڭىزدى باستاما – Kaznedra اقپاراتتىق جٷيەسٸن ەنگٸزۋدٸ كٶزدەيتٸن گەولوگييالىق سالانى دامىتۋدىڭ 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىن قابىلداۋ. بٷگٸنگٸ تاڭدا پلاتفورما پيلوتتىق رەجيمدە ٸسكە قوسىلدى. وندا قازاقستاندا جەر قويناۋى پايدالانۋعا بەرٸلەتٸن بارلىق ۋچاسكەلەر تۋرالى اقپارات ۇسىنىلادى.
ەنەرگەتيكا
2022 جىلى اقتٶبە جەو-دا قۋاتى 57 مۆت گاز تۋربينالىق قوندىرعى ٸسكە قوسىلدى, 385 مۆت-قا 12 جەك جوباسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى, 1200 مۆت-قا مانەۆرلٸك قۋاتتاردى ٸسكە قوسۋ جەنە جيىنتىق قۋاتى 440 مۆت جەك جوبالارىن ٸرٸكتەۋ بويىنشا اۋكتسيوندىق ساۋدا-ساتتىق ٶتكٸزٸلدٸ.
ەنەرگييا ٶندٸرۋشٸ ۇيىمداردىڭ قولدانىستاعى اكتيۆتەرٸن, سونداي-اق ەلدٸ مەكەندەردٸڭ ينجەنەرلٸك جەلٸلەرٸن رەكونسترۋكتسييالاۋعا, جاڭعىرتۋعا جەنە كەڭەيتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن «تاريفتٸ ينۆەستيتسيياعا ايىرباستاۋ» باعدارلاماسى ەزٸرلەندٸ. اتاپ ايتقاندا, باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋ نەتيجەسٸندە سالاعا جىل سايىن 400 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ينۆەستيتسييا تارتۋ, 2035 جىلعا قاراي ٶندٸرۋشٸ قۋاتتاردىڭ توزۋ دەڭگەيٸن 15%-عا تٶمەندەتۋ, اپاتتاردى ازايتۋ جەنە ازاماتتارعا تۇراقتى قىزمەت كٶرسەتۋ بٶلٸگٸندە نارىق قاتىسۋشىلارىنىڭ قارسى مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداۋدى قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانۋدا.
سۋتەگٸ ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ شەڭبەرٸندە 27 قازاندا قر ٷكٸمەتٸ مەن Svevind كومپانيياسى اراسىندا قۋاتتىلىعى كٷنٸنە 50 مىڭ تەكشە مەتر بولاتىن سۋ تۇششىتۋ زاۋىتىن, 40 گۆت دەيٸنگٸ جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸ ستانتسيياسىن جەنە ٶندٸرٸستٸك قۋاتتىلىعى جىلىنا 2 ملن توننا سۋتەگٸ قوندىرعىلارىن سالۋ جٶنٸندە كەلٸسٸمگە قول قويىلدى.
8 قاراشادا قر ٷكٸمەتٸ مەن Fortescue كومپانيياسى اراسىندا جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸ جوبالارىن ٸسكە اسىرۋ جەنە قازاقستاندا «جاسىل» سۋتەگٸ ٶندٸرۋ تۋرالى كەلٸسٸم بەكٸتٸلدٸ.
30 قاراشادا مەملەكەت باسشىسىنىڭ فرانتسيياعا ساپارى اياسىندا كليماتتى ساقتاۋ سالاسىندا ارنايى كەلٸسٸمگە قول قويىلدى, ونىڭ شەڭبەرٸندە قۋاتى 1 گۆت گيبريدتٸ ەلەكتر ستانتسيياسىن جەنە جامبىل وبلىسىندا ميرنىي كەنتٸنٸڭ ماڭىندا ەنەرگييا جيناقتاۋ جٷيەسٸن سالۋ جوسپارلانۋدا.
بٷگٸندە قازاقستاندا ينۆەستيتسييالار تارتۋ جەنە كەسٸپكەرلٸككە قولايلى جاعدايلار جاساۋ باعىتىندا دەيەكتٸ جۇمىس جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. نەتيجەسٸندە ٶنەركەسٸپ وبەكتٸلەرٸنٸڭ سانى ۇلعايىپ, ينفراقۇرىلىمدى بٸرتٸندەپ جاڭعىرتۋ ٸسٸ العا جىلجۋدا, سونداي-اق ەكونوميكانىڭ نەگٸزگٸ سالالارىندا جاڭا جۇمىس ورىندارى قۇرىلىپ جاتىر. الداعى جىلدارى دا باسىم سەكتورلاردا ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق تيٸمدٸلٸگٸ مەن بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن بٸرقاتار «زەكٸرلٸك» جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ كٶزدەلٸپ وتىر.
