«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا «جاڭا گۋمانيتارلىق بٸلٸم: قازاق تٸلٸندەگٸ 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى جٷزەگە اسىرىلعالى بەرٸ 2 جىلدىڭ جٷزٸ بولدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ەلەمدٸك دەڭگەيدە تانىمال 48 كٸتاپ قازاق وقىرمانىنا جول تارتتى.
بيىلدان باستاپ اتالعان جوبانىڭ ٷشٸنشٸ كەزەڭٸ جٷرٸپ جاتىر. وسى ورايدا اتالعان جوبانىڭ باسى-قاسىندا جٷرگەن بەلگٸلٸ جۋرناليست, فيلوسوفييا دوكتورى (PhD), ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ باس رەداكتورى مۇحتار سەڭگٸربايمەن سۇحباتتاسقان ەدٸك.
- ٷشٸنشٸ كەزەڭدەگٸ اۋدارما پروتسەسٸ قالاي جٷرٸپ جاتىر? قانداي وقۋلىقتار اۋدارىلادى? اۋدارما جۇمىستارى قاي كەزەڭگە كەلدٸ?
- ٶزدەرٸڭٸز بٸلەسٸزدەر بٸز «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا باستالعان «جاڭا گۋمانيتارلىق بٸلٸم: قازاق تٸلٸندەگٸ 100 وقۋلىق» جوباسىنىڭ ٷشٸنشٸ كەزەڭٸنە ٶتتٸك. كٸتاپتاردىڭ كٶبٸنٸڭ اۋدارماسى بٸتٸپ قالدى, بٸرشاماسىندا اۋدارمادان كەيٸنگٸ رەداكتسييالاۋ, تٷزەتۋ, بەتتەۋ جۇمىستارى جٷرٸپ جاتىر. بۇل كٸتاپتار جىل سوڭىندا, الداعى جىلدىڭ باسىندا جارىق كٶرۋٸ كەرەك. جارىققا شىققاندا تۇساۋكەسەرٸن ٶتكٸزەمٸز.
- قازاقستاندىق كٸتاپحانالار قانداي سالاداعى ەلەمدٸك بٸلٸم قازىناسىمەن تولىعاتىن بولادى?
- جاڭا 30 كٸتاپ انگليياداعى ازاماتتىق قۇقىق, كەلٸسٸمشارت قۇقىعى, زيياتكەرلٸك مەنشٸك قۇقىعى, جاھاندانۋ جەنە حالىقارالىق ساياسات, ساياسي فيلوسوفييا, پەداگوگيكا, ەتيكا, ەستەتيكا, ەلەم مۋزىكاسىنىڭ تاريحى, تەاتر تاريحى, كينو ٶنەرٸ, كينوستسەناريي جازۋ, تاريحي انتروپولوگييا, تاريحي ەتنولوگييا, جەكە قاراجات, ستاتيستيكا نەگٸزدەرٸ, زەرتتەۋ ەدٸستەرٸ, ماكرو جەنە ميكروەكونوميكا سيياقتى الۋان تٷرلٸ تاقىرىپتاردى قامتيدى. بۇل كٸتاپتار اعىلشىن, فرانتسۋز, ورىس تٸلدەرٸنەن اۋدارىلىپ جاتىر. كٶپشٸلٸگٸ ٶز سالاسىنىڭ اسا بەدەلدٸ عالىمدارىنىڭ ەلەمگە ەيگٸلٸ ەڭبەكتەرٸ. مەسەلەن, جيل دەلٶزدٸڭ «سينەما» كٸتابى ەكٸ توم بولىپ شىقپاقشى.
كٸتاپتاردىڭ اۋدارما, رەداكتسييالاۋ جۇمىستارىنا بەدەلدٸ ماماندار, عالىمدار, اۋدارماشىلار قاتىسىپ جاتىر. ولاردىڭ اراسىندا جامبىل ارتىقباەۆ, اقتولقىن قۇلساريەۆا, گٷلجاۋحار كٶكەباەۆا, گٷلجيحان نۇرىشەۆا, ەلييا بٶپەجانوۆا, ديدار امانتاي, تاناگٶز ٸليياسوۆا, قايرات مولداشەۆ, سەرٸك بەيسەمباەۆ سيياقتى ٶز سالاسىنىڭ عالىمدارى مەن ەدەبيەت مايتالماندارى بار.
- بٸر كٸتاپتى اۋدارۋ ٷشٸن قانشا ادام جۇمىلىپ جۇمىس ٸستەيدٸ? بٸر كٸتاپقا قانشا ۋاقىت كەتەدٸ?
- ەر كٸتاپتىڭ كٶلەمٸ مەن مازمۇنىنا, مەتٸنگە بايلانىستى اۋدارماعا قاتىساتىن ادام سانى ەركەلكٸ. ونىڭ ٷستٸنە كٸتاپتى ەزٸرلەۋ پروتسەسٸنٸڭ كەزەڭدەرٸندە وعان تٷرلٸ ماماندار قاتىسادى. الدىمەن اۋدارماشىلاردىڭ قولىنان ٶتكەن مەتٸن عىلىمي جەنە ەدەبي رەداكتورلارعا كەلٸپ تٷسەدٸ. بٸر كٸتاپتا 1-دەن 7-8 اۋدارماشى بولۋى مٷمكٸن. اۋدارماشىلارعا تٸلدٸ بٸلۋ, سالانىڭ تەرمينولوگيياسىن تٷسٸنۋ بويىنشا قاتاڭ تالاپتار قويىلادى. ەدەبي جەنە عىلىمي رەداكتۋرادان ٶتكەن سوڭ ونى «ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ» رەداكتورلارى مەن كوررەكتورلارى تاعى تەكسەرەدٸ, تٷپنۇسقامەن سەيكەستٸگٸنە كٶز جەتكٸزەدٸ. بيۋرودا ەر كٸتاپقا تاعايىندالعان جاۋاپتى شىعارۋشى وقۋلىق باسپاعا كەتكەنگە دەيٸنگٸ بارلىق پروتسەستٸ قاداعالايدى. اۋدارما - ٶتە كٷردەلٸ, ۇزاق پروتسەسس. وعان جارتى جىلدان 1-1,5 جىلعا دەيٸن ۋاقىت كەتەدٸ.
- بۇل جۇمىستار قازاقستانداعى اۋدارما ٸسٸنٸڭ دامۋىنا, جەتٸلۋٸنە سەپتٸگٸن تيگٸزٸپ جاتىر ما?
- قازاقستانداعى ەڭ اۋقىمدى عىلىمي ەدەبيەتپەن بٸر مەزەتتە جۇمىس ٸستەپ جاتقاندىقتان, قازٸر «قازاق تٸلٸندەگٸ 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى عىلىمي تەرمينولوگييانى قالىپتاستىرىپ, اۋدارما ٸسٸن جولعا قويۋدىڭ قايناعان قازانىنا اينالدى. تەرميندەردٸ اپروباتسييادان ٶتكٸزٸپ, عىلىمي اينالىمعا ەنگٸزۋ بويىنشا تٸل ساياساتى كوميتەتٸمەن, مەمتەرمينكوممەن تىعىز ىنتىماقتاسا جۇمىس ٸستەپ جاتىرمىز. «تٸل قازىنا» ورتالىعى ماماندارى بٸزدٸڭ اۋدارماشى, رەداكتورلارمەن بايلانىس ورناتىپ, مەسەلەلەردٸ تالقىلاپ وتىرادى.
باعدارلاما اياسىندا اۋدارىلىپ جاتقان وقۋلىقتاردىڭ كٶبٸ تيٸستٸ عىلىم سالاسىنداعى تەرمينولوگييانى قالىپتاستىرۋعا جول اشىپ جاتىر. سالا ماماندارى, بەدەلدٸ عالىمدار مەن بٸلٸكتٸ فيلولوگتار جاڭا تەرميندەردٸ قالىپتاستىرۋعا كٶپ كٷش سالىپ جاتىر. بۇل جوبا بٸراز كٸبٸرتٸكتەپ قالعان ۇلتتىق تەرمينجاسام پروتسەسٸنە قوزعاۋ سالا السا, بۇل دا – ۇلتتىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىنىڭ بٸر بەلگٸسٸ بولسا كەرەك.
بٸز بايقاعان تاعى بٸر جاڭالىعى – بۇل جوبا جالپى قازاق تٸلٸندەگٸ كٸتاپ يندۋستريياسىنا, عىلىمي-كٶپشٸلٸك اۋدارما ٸسٸنە سەرپٸن ەكەلٸپ جاتقان سيياقتى. قازٸردٸڭ ٶزٸندە تٷرلٸ عىلىمي, عىلىمي-كٶپشٸلٸك, ەدەبي جەنە موتيۆاتسييالىق كٸتاپتار شىعارۋعا بەت تٷزەگەن ۇيىمدار بوي كٶتەرٸپ جاتىر. بۇل دا بولاشاقتا تٸلدٸك ورتانىڭ ساپالى, مازمۇندى بولۋىنا, سول ارقىلى جالپى قازاق تٸلٸنٸڭ مەرتەبەسٸن كٶتەرۋگە سەپ بولادى دەپ ٷمٸتتەنەمٸز.
- ٷشٸنشٸ كەزەڭدە قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ التى تٸلدەگٸ انتولوگيياسى شىقتى, قاجەتتٸ 30 وقۋلىق اۋدارىلىپ بولدى. ودان بٶلەك قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر?
- ودان بٶلەك بٸزدە سٶزدٸكتەر جاسالىپ جاتىر. سٶزدٸكتەر جوباسى «رۋحاني جاڭعىرۋ: قازاق تٸلٸندەگٸ 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسىنىڭ اياسىنان تىس جاتقان بٶلەك جوبا, بۇل جۇمىسقا دا «ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى» جالپى باسشىلىق جاساپ وتىر. فيلولوگ مامانداردىڭ قاتىسۋىمەن وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتٸ باسپاسىمەن بٸرگە «ەلەۋمەتتٸك عىلىمدار سٶزدٸگٸ», «وكسفورد ەكونوميكا سٶزدٸگٸ», وكسفورد قازاق-اعىلشىن سٶزدٸگٸ ەزٸرلەنٸپ جاتىر. بۇعان قوسا بەلگٸلٸ عالىم, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور شەرۋباي قۇرمانبايۇلىنىڭ باسشىلىعىمەن «قازاق تٸلٸنٸڭ كٸرمە سٶزدەر سٶزدٸگٸ» دايىندالدى. بۇل كٸتاپتار وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن شىعادى دەپ جوسپارلانعان.
- وسى وقۋلىقتاردى قايدان الۋعا بولادى? ساتىلىمعا شىعارىلا ما? جٷكتەپ الۋعا بولا ما?
- وقۋلىقتار ون مىڭ دانامەن باسىلىپ, ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن كوللەدجدەرگە تاراتىلادى. open.kz سايتىندا كٸتاپتاردىڭ ەلەكتروندىق نۇسقالارىن وقۋعا بولادى. كەيبٸر كٸتاپتاردىڭ اۋديونۇسقالارى دا جاسالادى. كٸتاپتاردى جٷكتەپ الۋ ەزٸرگە مٷمكٸن ەمەس. كٸتاپ دٷكەندەرٸنە تەك وقىرمان اراسىنان كٶپ سۇرانىس تۋدىرعان كٸتاپتار از تيراجبەن شىعارىلادى. بۇل كوممەرتسييالىق جوبا بولماعاندىقتان, كٸتاپتار ٶزٸندٸك قۇنىمەن (كٸتاپ دٷكەنٸنٸڭ ٷستەمەسٸن قوسپاعاندا) ساتىلادى.
- ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت
سۇحباتتاسقان گٷلميرا عوسمانەلي
