QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken QR Úkimetiniń kezekti otyrysynda 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan «Nurly jol» infraqurylymdyq damý memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý barysy jáne 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan jobasy qaraldy. Memlekettik baǵdarlamanyń iske asyrylý barysy týraly indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministri B. Atamqulov baiandady.
Ministr habarlaǵandai, sońǵy 5 jylda kólik infraqurylymynyń damýyna 5 trln 800 mlrd teńgege jýyq investitsiia tartyldy. Onyń 44%-y nemese 2 trln 540 mlrd teńgesi memlekettik qarajat bolsa, qalǵan 56%-y nemese 3 trln 274 mlrd teńgesi memleket-jekemenshik áriptestik tetigin qosa alǵanda, jeke sektordyń qatysýymen qarjylandyryldy.
Kólik salalary boiynsha investitsiianyń basym bóligi avtomobil joldary jáne temir jol jobalaryna tiesili – tiisinshe 37% jáne 40%.
«Osyndai aýqymdy investitsiianyń salynýy nátijesinde 2014 jylmen salystyrǵanda jalpy ulttyq ónimde kólik sektorynyń úlesi 2018 jyly 7,9%-dan 8,2%-ǵa ósti, al biylǵy jyldyń qorytyndysy boiynsha 8,3%-ǵa jetedi dep kútilýde, 400 myńnan asa jumys orny ashyldy, eńbek ónimdiligi 1,7 ese artyp, bir adamaǵa shaqqanda 5 million 100 myń teńgeden 8 mln 700 myń teńgege deiin ósti», — dedi B.Atamqulov.
Onyń aitýynsha, jalpy konteinerler tranziti 3 ese artyp, 271 myńnan 825 myń jiyrma fýttyq balamaly konteinerge (JFB) deiin ósti, tranzitten kiris 4,3 ese artyp, 180 mlrd-tan 782,4 mlrd teńgege deiin ósti. Júk avtotasymaldarynyń tranziti 1,5 ese artyp, 1 mln 300 myńnan 1 mln 800 myńǵa deiin jetti. Tranzittik aviajolaýshylar sany 4 ese artty, biylǵy jyldyń sońyna deiin 1 millionǵa jetkizý josparlanǵan.
Jalpy, respýblikalyq mańyzy bar 3 myń shaqyrym avtojol salyndy jáne rekonstrýktsiialandy, onyń ishinde tolyq aiaqtalǵan Batys Eýropa-Batys Qytai halyqaralyq kólik dálizi, Nur-Sultan - Qaraǵandy, Almaty - Taldyqorǵan, Kókshetaý - Petropavl, Aqtaý - Beineý, Oral - Kamenka ýchaskeleri, Qordai asýyn ainalyp ótý, Beineý-Aqjigit-Ózbekstan shekarasy joldary bar.
«1,4 myń shaqyrym jańa temir jol paidalanýǵa berildi: Jezqazǵan - Beineý (1040 km), Arqalyq - Shubarkól (214 km), Borjaqty - Ersai (14 km) jáne Almaty-Shý (111 km) ýchaskesindegi ekinshi jol. Oral, Petropavl, Almaty, Semei, Qostanai, Balqash áýejailarynda 6 ushý-qoný jolaǵy jańǵyrtyldy. Halyqaralyq áýe baǵyttarynyń sany 99-ǵa jetti», — dedi B. Atamqulov.
Baǵdarlamanyń negizgi baǵyttarynyń biri - avtomobil joldaryn damytý. Eger 2015 jylǵa deiingi aldyńǵy kezeńde respýblikalyq jelide negizgi joba Batys Eýropa – Batys Qytai tranzittik dálizi bolsa jáne jylyna ortasha alǵanda rekonstrýktsiialaý jumystarymen 2 myń shaqyrym jol qamtylsa, al 2015-2019 jyldar aralyǵynda 6,8 myń shaqyrym jol qamtyldy, sondai-aq sońǵy jyly 4,4 myń shaqyrym jolda jumystar júrgizildi. Baǵdarlamany iske asyrý qorytyndysy boiynsha respýblikalyq mańyzy bar 3 myń shaqyrym avtojol salyndy jáne rekonstrýktsiialandy. 2020 jáne 2021 jyldar aralyǵynda 3,8 myń shaqyrym joldy aiaqtaý kózdelgen. Sondai-aq, Baǵdarlama sheńberinde ótken kezeńde respýblikalyq jeli boiynsha 10 myń shaqyrym jóndeldi.
Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministri atap ótkendei, tranzittik áleýetti arttyrý maqsatynda halyqaralyq dálizderdi damytý boiynsha josparly jumystar júrgizilýde. Jergilikti avtojoldardyń jelisine erekshe nazar aýdaryldy. Ótken 5 jylda oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar avtojoldaryn damytýǵa 590 mlrd teńge bólindi jáne 15 myń km jol jóndeldi.
2013 jyly uzaqtyǵy 211 shaqyrym bolatyn Nur-Sultan – Shýchinsk alǵashqy aqyly avtojoly qoldanysqa engizildi, jylyna 1 mlrd teńgeden astam qarajat jinalady, ol osy ýchaskeni kútip ustaý shyǵynynyń ornyn toltyrady.
«Qazirgi ýaqytta, aqyly joldardyń uzaqtyǵy 682 km deiin artty (Nur-Sultan – Shýchinsk (211 km), Nur-Sultan – Temirtaý (134 km), Almaty – Qapshaǵai (42 km), Almaty – Qorǵas (295 km) jáne jyl saiynǵy jinalatyn qarajat 4 mlrd teńgeden astam, bul osy aqyly ýchaskelerdi kútip ustaýda biýdjetti únemdeýge múmkindik beredi», — dedi B. Atamqulov.
Avtojoldy paidalanýshylarǵa sapaly jol boiyndaǵy servispen qamtamasyz etý maqsatynda qoldanystaǵy 1822 nysannyń 1 myńy Ulttyq standartqa sáikestendirildi. Biýdjet jáne jeke kapital esebinen qosymsha 73 nysan salyndy. Bul jumystar aldaǵy ýaqytta odan ári júrgiziletin bolady.
Sońǵy bes jylda tranzittik áleýetti arttyrýǵa jáne ishki tasymaldardy ońtailandyrýǵa baǵyttalǵan 1 376 km jańa temir jol paidanýǵa berildi. Sonymen qatar, «Nurly jol» baǵdarlamasyn iske asyrý jyldarynda temirjol jyljymaly quramdaryn jańartý úshin memlekettik qoldaý sharalary pysyqtaldy. Onyń sheńberinde 1 trln 314 mlrd teńge biýdjettik jáne jeke investitsiialar bólindi. 581 jolaýshylar jáne 20 myń birlik júk vagondary, shamamen 130 birlik (58 elektrovoz jáne 72 teplovoz) tartý jyljymaly quramdary satyp alyndy.
Azamattyq aviatsiia salasynda besjyldyq qorytyndysy boiynsha otandyq áýejailarda qyzmet kórsetilgen jolaýshylar sany 16,2 mln adamǵa deiin ósti, 8,1 mln jolaýshy tasymaldandy, bul 2014 jylǵa qaraǵanda 47%-ǵa artyq. Jalpy, otandyq aviakompaniialardyń áýe kemeleri parkiniń ósýi men jańartylýy baiqalady. Áýe kemeleriniń memlekettik tizilimine 78 birlik engizildi, al negizgi tasymaldaýshylar parkin 22 ushaqqa tolyqtyrdy. Qazaqstandyq áýejailardyń jerústi infraqurylymyn damytý boiynsha jumystar jalǵasýda, oǵan investitsiialardyń jalpy kólemi 128 mlrd teńgeni qurady. Sondai-aq, birinshi Nurly jol aiasynda Petropavl, Taraz jáne Semei áýejailaryndaǵy terminaldar qalpyna keltirildi. Almaty, Petropavl, Taraz, Oral jáne Semei áýejailarynyń ushý-qoný jolaqtaryn qaita jańartý men jańǵyrtý jumystary júrgizildi.
Ministrdiń aitýynsha, biyl Qostanai jáne Balqash áýejailarynyń ushý-qoný jolaqtaryn qaita jańartý aiaqtalady. Halyqaralyq áýe qatynastarynyń sanyn arttyrý boiynsha jumystar júrgizilýde.
«Búgingi tańda Qazaqstan 26 memleketpen 99 halyqaralyq baǵyt boiynsha áýe qatynasyn ornatqan. 2017 jyldan bastap Nur-Sultan qalasynda «ashyq aspan» rejimi engizildi. 3 jyl ishinde qazaqstandyq jáne sheteldik aviatasymaldaýshylar 19 jańa baǵyt ashty, onyń ishinde Tokio, Varshava, Býdapesht, Helsinki qalalary bar. Burynnan bar London, Máskeý, Pekin, Ystambul marshrýttarynda ushý jiiligi ulǵaidy», — dedi B. Atamqulov.
Qazaqstandyq tasymaldaýshylar Shanhai (2020 j.), Singapýr (2020 j.), Niý-Iork (2021 j.) siiaqty iri qalalarǵa reister ashýdy josparlap otyr.
Teńiz kóligi salasynda «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý nátijesinde Aqtaý kólik torabynyń ótkizý qabileti 17 mln tonnadan 27 mln tonnaǵa jetti. Kaspii teńizindegi jalpy júk ainalymyndaǵy úles 21%-dan 30%-ǵa artty. Bul rette 2014 jylmen salystyrǵanda Aqtaý jáne Quryq teńiz porttary arqyly qurǵaq jáne paromdyq júk tasymaldaý kólemi 3 ese ósti.
«Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy aiasynda Aqtaý portynda qýaty 3 million tonnalyq 3 jańa qurǵaq júk terminaly, Quryq portynda qýaty 6 million tonnalyq paromdyq keshen salyndy. Sondai-aq, otandyq saýda floty júk kótergishtigi 5 jáne 7 myń tonnalyq 4 qurǵaq júk kemesimen tolyqty», — dedi ministr.
Ishki sý joldarymen júk tasymalynyń kólemi 86%-ǵa ósip, 750 myń tonnadan 1,4 mln tonnaǵa jetti.
Kólik-logistikalyq infraqurylym nysandaryn damytýǵa júk aǵyndaryn distribýtsiialaýdyń negizgi núktelerine 329 mlrd teńgege jýyq qarjy investitsiialandy. 2014 jyldan beri Qazaqstan arqyly tranzittik tasymaldar 17 mln-nan 20 mln tonnaǵa (2019 j.), iaǵni 12%-ǵa artqan.
Qazaqstan arqyly konteinerlik tranzit kólemi osy kezeńde 271 myńnan 825 myń konteinerge (2019 j.) jetip, 3 ese ósti. Al vagondyq temir jol tranzitiniń kólemi 2014 jylǵy 16 mln tonnadan 2019 jyly 18 mln tonnaǵa jetip, 12%ǵa ósti.
Jylýmen, sýmen jabdyqtaý jáne sý burý júielerin jańǵyrtý salasynda biýdjettik kreditteý jáne sýbsidiialaý mehanizmderi iske asyrylýda. 2015-2018 jyldar kezeńinde 399 jobany iske asyrý úshin 3367 myń km jylý, sýmen jabdyqtaý jáne sý burý jelilerin, 24 qazandyq pen 77 birlik basqa obektilerdi salýǵa jáne rekonstrýktsiialaýǵa 229 mlrd teńge bólindi. Qabyldanǵan sharalardyń nátijesinde 2015 jyldan jelilerdiń tozýy 67%-dan 57%-ǵa deiin tómendedi. 2019 jyly 18 jobany iske asyrýǵa 37,9 mlrd teńge bólindi. 127 km injenerlik jelini qaita qurý jáne salý josparlanǵan.
B. Atamqulovtyń aitýynsha, jańa memlekettik baǵdarlama utqyrlyqty, eńbek ónimdiligin jáne ómir sapasyn arttyrady. Jańa memlekettik baǵdarlama aiasynda 2025 jylǵa deiin jalpy kólemi 6 trln 598 mlrd teńge qarjy qarastyrylǵan.
Avtojol infraqurylymyn damytý sheńberinde respýblikalyq jeliniń 10 myń shaqyrymyn qaita jańartý, 11 myńyn jóndeý, al jergilikti jeliniń 27 myń shaqyrymyn jóndeý josparlanýda.
Temir jol salasynda Dostyq-Moiynty ýchaskesin respýblikalyq biýdjetten jańǵyrtý jáne Moiynty-Aqtoǵai ýchaskesin elektrlendirý josparlanýda. Shaǵyn áýe jelilerin damytý maqsatynda 16 áýe ailaǵyn salý josparlanýda. Sý kóligin damytý úshin 48 kemeni, onyń ishinde altaýyn saýda floty úshin satyp alý, shliýzderge kúrdeli jóndeý júrgizý josparlanýda.
Avtomobil kóligi salasynda ulttyq standartqa sáikestendirý úshin 133 avtostantsiia/avtovokzal jáne jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý pýnktterin salý men qaita jańartý josparlanýda.
«Jańa «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý nátijesinde 551 myń jumys orny ashylyp, onyń 48 jarym myńy turaqty, 502 myńnan astamy ýaqytsha jumys orny bolady eńbek ónimdiligi 2019 jylǵy deńgeige qaraǵanda 20%-ǵa ósip, adam basyna shaqqanda 8, 7 mln-nan 10,4 mln teńgege artady. Tranzitten túsetin tabys jylyna 61%-ǵa ósip, $2,4 mlrd-tan $4,2 mlrd-qa artady», — dep túiindedi B. Atamqulov.
Óz kezeginde QR Premer-Ministriniń orynbasary R. Skliar jańa «Nurly jol» baǵdarlamasy kólik-logistika salasynyń odan ári damýynyń barlyq aspektilerin qamtitynyn aitty. Baǵdarlama Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáikes júzege asyrylýda jáne turǵyndar úshin qolaily ári qoljetimdi bolatyn kólik infraqurylymyn qurýǵa baǵyttalady.
