قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن قر ٷكٸمەتٸنٸڭ كەزەكتٸ وتىرىسىندا 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ بارىسى جەنە 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان جوباسى قارالدى. مەملەكەتتٸك باعدارلامانىڭ ٸسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترٸ ب. اتامقۇلوۆ باياندادى.
مينيستر حابارلاعانداي, سوڭعى 5 جىلدا كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامۋىنا 5 ترلن 800 ملرد تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسييا تارتىلدى. ونىڭ 44%-ى نەمەسە 2 ترلن 540 ملرد تەڭگەسٸ مەملەكەتتٸك قاراجات بولسا, قالعان 56%-ى نەمەسە 3 ترلن 274 ملرد تەڭگەسٸ مەملەكەت-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك تەتٸگٸن قوسا العاندا, جەكە سەكتوردىڭ قاتىسۋىمەن قارجىلاندىرىلدى.
كٶلٸك سالالارى بويىنشا ينۆەستيتسييانىڭ باسىم بٶلٸگٸ اۆتوموبيل جولدارى جەنە تەمٸر جول جوبالارىنا تيەسٸلٸ – تيٸسٸنشە 37% جەنە 40%.
«وسىنداي اۋقىمدى ينۆەستيتسييانىڭ سالىنۋى نەتيجەسٸندە 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا جالپى ۇلتتىق ٶنٸمدە كٶلٸك سەكتورىنىڭ ٷلەسٸ 2018 جىلى 7,9%-دان 8,2%-عا ٶستٸ, ال بيىلعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 8,3%-عا جەتەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە, 400 مىڭنان اسا جۇمىس ورنى اشىلدى, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸ 1,7 ەسە ارتىپ, بٸر اداماعا شاققاندا 5 ميلليون 100 مىڭ تەڭگەدەن 8 ملن 700 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ», — دەدٸ ب.اتامقۇلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, جالپى كونتەينەرلەر ترانزيتٸ 3 ەسە ارتىپ, 271 مىڭنان 825 مىڭ جيىرما فۋتتىق بالامالى كونتەينەرگە (جفب) دەيٸن ٶستٸ, ترانزيتتەن كٸرٸس 4,3 ەسە ارتىپ, 180 ملرد-تان 782,4 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ. جٷك اۆتوتاسىمالدارىنىڭ ترانزيتٸ 1,5 ەسە ارتىپ, 1 ملن 300 مىڭنان 1 ملن 800 مىڭعا دەيٸن جەتتٸ. ترانزيتتٸك اۆياجولاۋشىلار سانى 4 ەسە ارتتى, بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن 1 ميلليونعا جەتكٸزۋ جوسپارلانعان.
جالپى, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 3 مىڭ شاقىرىم اۆتوجول سالىندى جەنە رەكونسترۋكتسييالاندى, ونىڭ ٸشٸندە تولىق اياقتالعان باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي حالىقارالىق كٶلٸك دەلٸزٸ, نۇر-سۇلتان - قاراعاندى, الماتى - تالدىقورعان, كٶكشەتاۋ - پەتروپاۆل, اقتاۋ - بەينەۋ, ورال - كامەنكا ۋچاسكەلەرٸ, قورداي اسۋىن اينالىپ ٶتۋ, بەينەۋ-اقجٸگٸت-ٶزبەكستان شەكاراسى جولدارى بار.
«1,4 مىڭ شاقىرىم جاڭا تەمٸر جول پايدالانۋعا بەرٸلدٸ: جەزقازعان - بەينەۋ (1040 كم), ارقالىق - شۇباركٶل (214 كم), بورجاقتى - ەرساي (14 كم) جەنە الماتى-شۋ (111 كم) ۋچاسكەسٸندەگٸ ەكٸنشٸ جول. ورال, پەتروپاۆل, الماتى, سەمەي, قوستاناي, بالقاش ەۋەجايلارىندا 6 ۇشۋ-قونۋ جولاعى جاڭعىرتىلدى. حالىقارالىق ەۋە باعىتتارىنىڭ سانى 99-عا جەتتٸ», — دەدٸ ب. اتامقۇلوۆ.
باعدارلامانىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنىڭ بٸرٸ - اۆتوموبيل جولدارىن دامىتۋ. ەگەر 2015 جىلعا دەيٸنگٸ الدىڭعى كەزەڭدە رەسپۋبليكالىق جەلٸدە نەگٸزگٸ جوبا باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي ترانزيتتٸك دەلٸزٸ بولسا جەنە جىلىنا ورتاشا العاندا رەكونسترۋكتسييالاۋ جۇمىستارىمەن 2 مىڭ شاقىرىم جول قامتىلسا, ال 2015-2019 جىلدار ارالىعىندا 6,8 مىڭ شاقىرىم جول قامتىلدى, سونداي-اق سوڭعى جىلى 4,4 مىڭ شاقىرىم جولدا جۇمىستار جٷرگٸزٸلدٸ. باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋ قورىتىندىسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 3 مىڭ شاقىرىم اۆتوجول سالىندى جەنە رەكونسترۋكتسييالاندى. 2020 جەنە 2021 جىلدار ارالىعىندا 3,8 مىڭ شاقىرىم جولدى اياقتاۋ كٶزدەلگەن. سونداي-اق, باعدارلاما شەڭبەرٸندە ٶتكەن كەزەڭدە رەسپۋبليكالىق جەلٸ بويىنشا 10 مىڭ شاقىرىم جٶندەلدٸ.
يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترٸ اتاپ ٶتكەندەي, ترانزيتتٸك ەلەۋەتتٸ ارتتىرۋ ماقساتىندا حالىقارالىق دەلٸزدەردٸ دامىتۋ بويىنشا جوسپارلى جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. جەرگٸلٸكتٸ اۆتوجولداردىڭ جەلٸسٸنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. ٶتكەن 5 جىلدا وبلىستىق جەنە اۋداندىق ماڭىزى بار اۆتوجولدارىن دامىتۋعا 590 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ جەنە 15 مىڭ كم جول جٶندەلدٸ.
2013 جىلى ۇزاقتىعى 211 شاقىرىم بولاتىن نۇر-سۇلتان – ششۋچينسك العاشقى اقىلى اۆتوجولى قولدانىسقا ەنگٸزٸلدٸ, جىلىنا 1 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات جينالادى, ول وسى ۋچاسكەنٸ كٷتٸپ ۇستاۋ شىعىنىنىڭ ورنىن تولتىرادى.
«قازٸرگٸ ۋاقىتتا, اقىلى جولداردىڭ ۇزاقتىعى 682 كم دەيٸن ارتتى (نۇر-سۇلتان – ششۋچينسك (211 كم), نۇر-سۇلتان – تەمٸرتاۋ (134 كم), الماتى – قاپشاعاي (42 كم), الماتى – قورعاس (295 كم) جەنە جىل سايىنعى جينالاتىن قاراجات 4 ملرد تەڭگەدەن استام, بۇل وسى اقىلى ۋچاسكەلەردٸ كٷتٸپ ۇستاۋدا بيۋدجەتتٸ ٷنەمدەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», — دەدٸ ب. اتامقۇلوۆ.
اۆتوجولدى پايدالانۋشىلارعا ساپالى جول بويىنداعى سەرۆيسپەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قولدانىستاعى 1822 نىساننىڭ 1 مىڭى ۇلتتىق ستاندارتقا سەيكەستەندٸرٸلدٸ. بيۋدجەت جەنە جەكە كاپيتال ەسەبٸنەن قوسىمشا 73 نىسان سالىندى. بۇل جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا ودان ەرٸ جٷرگٸزٸلەتٸن بولادى.
سوڭعى بەس جىلدا ترانزيتتٸك ەلەۋەتتٸ ارتتىرۋعا جەنە ٸشكٸ تاسىمالداردى وڭتايلاندىرۋعا باعىتتالعان 1 376 كم جاڭا تەمٸر جول پايدانۋعا بەرٸلدٸ. سونىمەن قاتار, «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ جىلدارىندا تەمٸرجول جىلجىمالى قۇرامدارىن جاڭارتۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارى پىسىقتالدى. ونىڭ شەڭبەرٸندە 1 ترلن 314 ملرد تەڭگە بيۋدجەتتٸك جەنە جەكە ينۆەستيتسييالار بٶلٸندٸ. 581 جولاۋشىلار جەنە 20 مىڭ بٸرلٸك جٷك ۆاگوندارى, شامامەن 130 بٸرلٸك (58 ەلەكتروۆوز جەنە 72 تەپلوۆوز) تارتۋ جىلجىمالى قۇرامدارى ساتىپ الىندى.
ازاماتتىق اۆياتسييا سالاسىندا بەسجىلدىق قورىتىندىسى بويىنشا وتاندىق ەۋەجايلاردا قىزمەت كٶرسەتٸلگەن جولاۋشىلار سانى 16,2 ملن ادامعا دەيٸن ٶستٸ, 8,1 ملن جولاۋشى تاسىمالداندى, بۇل 2014 جىلعا قاراعاندا 47%-عا ارتىق. جالپى, وتاندىق اۆياكومپانييالاردىڭ ەۋە كەمەلەرٸ پاركٸنٸڭ ٶسۋٸ مەن جاڭارتىلۋى بايقالادى. ەۋە كەمەلەرٸنٸڭ مەملەكەتتٸك تٸزٸلٸمٸنە 78 بٸرلٸك ەنگٸزٸلدٸ, ال نەگٸزگٸ تاسىمالداۋشىلار پاركٸن 22 ۇشاققا تولىقتىردى. قازاقستاندىق ەۋەجايلاردىڭ جەرٷستٸ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا جۇمىستار جالعاسۋدا, وعان ينۆەستيتسييالاردىڭ جالپى كٶلەمٸ 128 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. سونداي-اق, بٸرٸنشٸ نۇرلى جول اياسىندا پەتروپاۆل, تاراز جەنە سەمەي ەۋەجايلارىنداعى تەرمينالدار قالپىنا كەلتٸرٸلدٸ. الماتى, پەتروپاۆل, تاراز, ورال جەنە سەمەي ەۋەجايلارىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاقتارىن قايتا جاڭارتۋ مەن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلدٸ.
مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, بيىل قوستاناي جەنە بالقاش ەۋەجايلارىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاقتارىن قايتا جاڭارتۋ اياقتالادى. حالىقارالىق ەۋە قاتىناستارىنىڭ سانىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە.
«بٷگٸنگٸ تاڭدا قازاقستان 26 مەملەكەتپەن 99 حالىقارالىق باعىت بويىنشا ەۋە قاتىناسىن ورناتقان. 2017 جىلدان باستاپ نۇر-سۇلتان قالاسىندا «اشىق اسپان» رەجيمٸ ەنگٸزٸلدٸ. 3 جىل ٸشٸندە قازاقستاندىق جەنە شەتەلدٸك اۆياتاسىمالداۋشىلار 19 جاڭا باعىت اشتى, ونىڭ ٸشٸندە توكيو, ۆارشاۆا, بۋداپەشت, حەلسينكي قالالارى بار. بۇرىننان بار لوندون, مەسكەۋ, پەكين, ىستامبۇل مارشرۋتتارىندا ۇشۋ جيٸلٸگٸ ۇلعايدى», — دەدٸ ب. اتامقۇلوۆ.
قازاقستاندىق تاسىمالداۋشىلار شانحاي (2020 ج.), سينگاپۋر (2020 ج.), نيۋ-يورك (2021 ج.) سيياقتى ٸرٸ قالالارعا رەيستەر اشۋدى جوسپارلاپ وتىر.
تەڭٸز كٶلٸگٸ سالاسىندا «نۇرلى جول» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ نەتيجەسٸندە اقتاۋ كٶلٸك تورابىنىڭ ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸ 17 ملن توننادان 27 ملن تونناعا جەتتٸ. كاسپيي تەڭٸزٸندەگٸ جالپى جٷك اينالىمىنداعى ٷلەس 21%-دان 30%-عا ارتتى. بۇل رەتتە 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا اقتاۋ جەنە قۇرىق تەڭٸز پورتتارى ارقىلى قۇرعاق جەنە پارومدىق جٷك تاسىمالداۋ كٶلەمٸ 3 ەسە ٶستٸ.
«نۇرلى جول» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى اياسىندا اقتاۋ پورتىندا قۋاتى 3 ميلليون توننالىق 3 جاڭا قۇرعاق جٷك تەرمينالى, قۇرىق پورتىندا قۋاتى 6 ميلليون توننالىق پارومدىق كەشەن سالىندى. سونداي-اق, وتاندىق ساۋدا فلوتى جٷك كٶتەرگٸشتٸگٸ 5 جەنە 7 مىڭ توننالىق 4 قۇرعاق جٷك كەمەسٸمەن تولىقتى», — دەدٸ مينيستر.
ٸشكٸ سۋ جولدارىمەن جٷك تاسىمالىنىڭ كٶلەمٸ 86%-عا ٶسٸپ, 750 مىڭ توننادان 1,4 ملن تونناعا جەتتٸ.
كٶلٸك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىم نىساندارىن دامىتۋعا جٷك اعىندارىن ديستريبۋتسييالاۋدىڭ نەگٸزگٸ نٷكتەلەرٸنە 329 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجى ينۆەستيتسييالاندى. 2014 جىلدان بەرٸ قازاقستان ارقىلى ترانزيتتٸك تاسىمالدار 17 ملن-نان 20 ملن تونناعا (2019 ج.), ياعني 12%-عا ارتقان.
قازاقستان ارقىلى كونتەينەرلٸك ترانزيت كٶلەمٸ وسى كەزەڭدە 271 مىڭنان 825 مىڭ كونتەينەرگە (2019 ج.) جەتٸپ, 3 ەسە ٶستٸ. ال ۆاگوندىق تەمٸر جول ترانزيتٸنٸڭ كٶلەمٸ 2014 جىلعى 16 ملن توننادان 2019 جىلى 18 ملن تونناعا جەتٸپ, 12%عا ٶستٸ.
جىلۋمەن, سۋمەن جابدىقتاۋ جەنە سۋ بۇرۋ جٷيەلەرٸن جاڭعىرتۋ سالاسىندا بيۋدجەتتٸك كرەديتتەۋ جەنە سۋبسيدييالاۋ مەحانيزمدەرٸ ٸسكە اسىرىلۋدا. 2015-2018 جىلدار كەزەڭٸندە 399 جوبانى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن 3367 مىڭ كم جىلۋ, سۋمەن جابدىقتاۋ جەنە سۋ بۇرۋ جەلٸلەرٸن, 24 قازاندىق پەن 77 بٸرلٸك باسقا وبەكتٸلەردٸ سالۋعا جەنە رەكونسترۋكتسييالاۋعا 229 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ. قابىلدانعان شارالاردىڭ نەتيجەسٸندە 2015 جىلدان جەلٸلەردٸڭ توزۋى 67%-دان 57%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ. 2019 جىلى 18 جوبانى ٸسكە اسىرۋعا 37,9 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ. 127 كم ينجەنەرلٸك جەلٸنٸ قايتا قۇرۋ جەنە سالۋ جوسپارلانعان.
ب. اتامقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا مەملەكەتتٸك باعدارلاما ۇتقىرلىقتى, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن جەنە ٶمٸر ساپاسىن ارتتىرادى. جاڭا مەملەكەتتٸك باعدارلاما اياسىندا 2025 جىلعا دەيٸن جالپى كٶلەمٸ 6 ترلن 598 ملرد تەڭگە قارجى قاراستىرىلعان.
اۆتوجول ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ شەڭبەرٸندە رەسپۋبليكالىق جەلٸنٸڭ 10 مىڭ شاقىرىمىن قايتا جاڭارتۋ, 11 مىڭىن جٶندەۋ, ال جەرگٸلٸكتٸ جەلٸنٸڭ 27 مىڭ شاقىرىمىن جٶندەۋ جوسپارلانۋدا.
تەمٸر جول سالاسىندا دوستىق-مويىنتى ۋچاسكەسٸن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جاڭعىرتۋ جەنە مويىنتى-اقتوعاي ۋچاسكەسٸن ەلەكترلەندٸرۋ جوسپارلانۋدا. شاعىن ەۋە جەلٸلەرٸن دامىتۋ ماقساتىندا 16 ەۋە ايلاعىن سالۋ جوسپارلانۋدا. سۋ كٶلٸگٸن دامىتۋ ٷشٸن 48 كەمەنٸ, ونىڭ ٸشٸندە التاۋىن ساۋدا فلوتى ٷشٸن ساتىپ الۋ, شليۋزدەرگە كٷردەلٸ جٶندەۋ جٷرگٸزۋ جوسپارلانۋدا.
اۆتوموبيل كٶلٸگٸ سالاسىندا ۇلتتىق ستاندارتقا سەيكەستەندٸرۋ ٷشٸن 133 اۆتوستانتسييا/اۆتوۆوكزال جەنە جولاۋشىلارعا قىزمەت كٶرسەتۋ پۋنكتتەرٸن سالۋ مەن قايتا جاڭارتۋ جوسپارلانۋدا.
«جاڭا «نۇرلى جول» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ نەتيجەسٸندە 551 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلىپ, ونىڭ 48 جارىم مىڭى تۇراقتى, 502 مىڭنان استامى ۋاقىتشا جۇمىس ورنى بولادى ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸ 2019 جىلعى دەڭگەيگە قاراعاندا 20%-عا ٶسٸپ, ادام باسىنا شاققاندا 8, 7 ملن-نان 10,4 ملن تەڭگەگە ارتادى. ترانزيتتەن تٷسەتٸن تابىس جىلىنا 61%-عا ٶسٸپ, $2,4 ملرد-تان $4,2 ملرد-قا ارتادى», — دەپ تٷيٸندەدٸ ب. اتامقۇلوۆ.
ٶز كەزەگٸندە قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى ر. سكليار جاڭا «نۇرلى جول» باعدارلاماسى كٶلٸك-لوگيستيكا سالاسىنىڭ ودان ەرٸ دامۋىنىڭ بارلىق اسپەكتٸلەرٸن قامتيتىنىن ايتتى. باعدارلاما مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس جٷزەگە اسىرىلۋدا جەنە تۇرعىندار ٷشٸن قولايلى ەرٸ قولجەتٸمدٸ بولاتىن كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋعا باعىتتالادى.
