Dinara Satpaevanyń illiýstratsiiasy
Viktimbleiming zardap shegýshini kinálaý degen maǵyna bildiredi. Ásirese viktimbleimingke turmystyq zorlyq-zombylyq kórgen áielder jii ushyraidy. Sońǵy kezde mundai jaǵdailar qoǵamda ǵana emes, ishki ister organdarynda, memlekettik telearnalarda da kezdesti.
Búginde jábirlenýshige kiná taǵyp, aiyptaý ádetke ainalyp ketti. Ásirese zorlyq kórgen, ne bolmasa turmystyq zorlyq-zombylyqtyń qurbany bolǵan áielder viktimbleimingke jii ushyraidy. Aiypty adam emes, jábir kórgen áielder qoǵam talqysyna túsip, synǵa túsip jatady. Tipti buny qoldaityn áielder de bar.
“Viktimbleimingke shaldyqpaǵan qazaq áieli joq shyǵar. Ár úshinshi áiel turmystyq zorlyq-zombylyqqa shaldyqqan bolsa, árbir birinshi ne ekinshi áiel viktimbleimingti norma dep qabyldaidy”, – deidi QazUQPÝ Áleýmettik jáne genderlik zertteýler ortalyǵynyń zertteýshisi, fembelsendi Aigerim Qusaiynqyzy.
Onyń sózinshe, jábirleýshini emes, jábirlenýshini kináli etip kórsetý, patriarhal kózqarastaǵy erkekterdiń aýzynan qazaq áielderi kúnde estip, qulaq úirenip qalǵan jaǵdai bolǵandyqtan, qalypty nársege ainalǵan.
Viktimbleimingtiń kórinisi qarapaiym otbasynda ǵana emes, ishki ister ministirliginde, memlekettik telearnalarda, tikelei efirde, áleýmettik jelide tanymal adamdardyń qatysýymen oryn alǵan jaǵdailar da boldy.
Sonyń biri – áleýmettik jelide qyzý talqyǵa túsken «ORTA» podkasty. Tanymal adamdardyń qatysýymen bolǵan bul podkastta áieldiń qalai durys kiinýi kerek ekendigi aitylady. Ásirese, elge belgili ánshi Jah Khalib-tiń (Bahtiiar Mamedov) pikiri jeli qoldanýshylarynyń ashýyn týǵyzdy.
Ánshiniń aitýynsha, «áielderdi zorlaýdyń 85 paiyzy «durys emes jerde, durys emes kiimmen, durys emes ýaqytta» (85% iznasilovanii iavliaetsia «ne v tom meste, ne v toi odejde, ne v to vremia») júrgendikten bolady. Podkasttyń dál osy bóligi jelide tarap, ánshige Qazaqstanda óner kórsetýge tyiym salynýy kerek degen pikirler paida boldy. Osyndai rezonanstan keiin podkasttyń iýtýb arnasyndaǵy videosynyń bul tusy qiylyp tastaldy.
“Orta podkasy qyzý talqyǵa túsýi bul qoǵamdaǵy rezonansty jaǵdai Saltanat keisinen soń “tózimdilikke tózbeitin” qoǵamnyń oianýyna dóp kelgen kezde osyndai kánsil mádenietine ushyrady. Bundai podkastardy túgendesek, ár 4-5 podkasta seksisttik ne mizogen pikirler bar”, – deidi Aigerim Qusaiynqyzy.
Budan buryn tikelei efirde kórsetiletin Qoslike tok-shoýy viktimbleiming úshin synǵa túsken edi. Qyz ázildep, jigitin boiandyrmaq bolǵan kezde jigiti ony uryp jibergen. Jigittiń áreketin ózge er qatysýshylar qoldap, qyzdyń ózin aiyptap, kinálaidy.
Aigerim Qusaiynqyzynyń aitýynsha, otbasyda basshy erkek, saiasattaǵy basshylyq erkekterde bolsa, qoǵamda viktimbleiming “oryndy” sanalady. Oǵan ózge erkekter de qoldaý bildiredi.
Alaida bul másele tek tok-shoýlarmen shektelmeidi. Viktimbleiming tipti ishki ister organdarynda, prokýratýrada da oryn aldy.
Byltyr 8 qarashada Uljan esimdi jábirlenýshi zorlyq kórgenin, sonymen qatar, prokýratýra tarapynan qysym jasalǵanyn aityp, prezidentten ashyq túrde kómek surady.
Sózinshe, Almaty oblysynyń ishki ister bóliminen moraldi túrde qysym kórgen. Zorlaýshynyń ózinen pyshaq tabylyp, ekspertiza nátijesi zorlyq bolǵanyn aiǵaqtap tursa da, prokýratýra 2 ret ótinish qabyldaýdan bas tartqan.
“Zorlyq kórý eń jiirkenishti ári qorqynyshty jait. Ony eshkim ashyq aityp, kómek surai almaidy. Biraq Uljan óziniń oqiǵasyn ǵana bólisip qoimai, ashyq túrde esimin jariialady. Sebebi oǵan politsiia da, prokýratýra da senbedi. Olar jábirleýshige sendi”, – deidi advokat Janna Orazbahova jelidegi paraqshasynda.
Sózinshe, tergeý isi bastalǵannan óreskel qatelikter bolǵan. Uljan zorlyq kórgennen keiin tańǵy 6 shamasynda politsiiaǵa birden shaǵymdanǵan. Biraq politsiia qyzmetkerleri shaǵymdy bazaǵa tirkeýge asyqpaǵan.
Sonymen qatar, keiin olar sol kúni keshke Uljannyń úiine kelip, eshnárse dáleldei almaitynyn aityp, shaǵymyn qaitaryp alýdy suraǵan. Keiin bul oqiǵa úlken rezonans týdyryp, olar qyzmetten qýyldy.
Qazirgi ýaqytta zorlaýshyny qylmysker retinde tanyp, 8 jyl bas bostandyǵynan aiyrdy.
Zańger Lázzat Raqyshevanyń aitýynsha, kóp áiel ózderiniń quqyǵyn bilmeidi, jurttyń sózinen seskenip, kináli bolyp qalýdan qorqady. Ásirese, bala kezinde zorlyqqa ushyraǵan qyzdar, keiin turmysqa shyqqan kezde qorlyq kóp kóredi.
“21 jastaǵy jigit qyzyn zorlap, videoǵa túsirip alǵan. Politsiiaǵa aryz jazǵanda, óziń kinálisiń dep aitqan”, – deidi One-Stop-Service “Bir qadam” ortalyǵynyń koordinatory Lázzat Raqysheva.
Onyń pikirinshe, bul jemqorlyq pen tanys-tamyrdyń bolǵandyǵynyń kórinisi. Sonyń saldarynan qylmyskerler jazasyz qalady.
Sondai-aq Qyzylorda qalasynyń turǵyny eks-maior kúieýinen turmystyq zorlyq-zombylyq kórgen. Qyzmetinde maior atanǵanyn toilap, mas kúiinde úiine kelip, áielin soqqyǵa jyqqan. Saldarynan áieli 3 etajdan qulap, múgedek bolyp qalǵan.
“Ádiletti nátijege jete almai júrgenimizge 2 jyl boldy. Isti qaita-qaita jaýyp tastai beredi. Bulda jemqorlyqtyń saldarynan”, – deidi zańger.
Móldir Qabyken
