Ulttyq muralarymyzdy dáripteý – urpaq paryzy. Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» attty qundy maqalasy jariialanǵannan beri ult rýhaniiaty qaita túlegendei boldy. Kóptegen mańyzdy jobalar qolǵa alynyp, tyń bastamalar kóterildi. Solardyń biri – Qazaqstan halqy Assambleiasynyń «Uly dala eliniń kieli muralary» atty respýblikalyq tarihi-ekologiialyq aktsiiasy.
Atylmysh aktsiia Elbasy maqalasynda kórsetilgen «Qazaqstannyń kieli jerleri geografiiasy» ideiasymen tamyrlasyp jatyr. Iaǵni, kieli muralarymyzǵa kóńil bólip, olardy qaita jańǵyrtý basty máselelerdiń biri bolmaq.
Aktsiianyń negizgi maqsaty – kieli muralar eskertkishterin saqtaý men dáripteý. Sonymen qatar is-shara aiasynda qoǵamdyq mańyzy bar jalpy mádeni ári rýhani qundylyqtar negizinde qazaqstandyq biregeilik pen otansúigishtikti nyǵaitý sharalary ótkiziledi.
«Uly dala eliniń kieli muralary» aktsiiasy úsh kezeń boiynsha ótkiziledi dep josparlanǵan bolatyn. Elimiz boiynsha oblys ortalyqtarynda, aýdandar men aýyldarda bir mezgilde bastalyp, óz jalǵasyn tapty.
«Qamqor aktsiiasy» dep atalatyn birinshi kezeń 5-9 mamyr aralyǵyn qamtydy. Shara aiasynda etnomádeni birlestikterdiń jastar qanaty ókilderin UOS ardagerlerine áleýmettik jáne ózge de kómek kórsetip, UOS taqyrybyna arnalǵan eskertkishter men monýmentterge kútim jasaityn eriktiler toptaryn uiymdastyrý kózdelgen.
«Taǵzym» atty aktsiianyń ekinshi kezeńi 2018 jylǵy 28-31mamyr aralyǵynda saiasi qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúnine arnalǵan is-sharalar legine orai uiymdastyryldy.
Qazirgi tańda aktsiianyń eki kezeńi aiaqtalyp, birqatar mańyzdy jumystar atqaryldy.
Al úshinshi kezeń maýsym aiynyń 14-shi juldyzynan bastaý alyp, óz jumysyn jalǵady. Bul kezeń «Uly dala eliniń kieli muralaryna» jatatyn jerler boiynsha óńirlik ekspeditsiialar men ekologiialyq senbilikter uiymdastyrýdy maqsat tutyp otyr.
Úshinshi kezeńniń alǵashqy is-sharasy Qabanbai batyrdyń memorialdyq kesheninde ulaǵatty is atqarýmen bastady.
«Uly Dala Eliniń kieli muralary» respýblikalyq tarihi-ekologiialyq aktsiiasynyń jańa kezeńi alty alashqa málim aibyndy batyrdyń memorialdyq kesheninen bastalýy da tegin emes.
Bul týraly respýblikalyq «Jańǵyrý joly» jastar qozǵalysynyń kóshbasshysy Maksim Spotkai da atap ótti. «Búgingi aktsiiany Qabanbai batyr memorialdyq kesheninen bastaýymyz kezdeisoqtyq emes. Qabanbai batyr – ult aibary, uly tarihi tulǵa. Urys dalasynda úlken erlikterimen tanylǵan eren er. Batyrlarymyzdyń rýhyna quran baǵyshtap, taǵzym jasaý bárimizge ortaq paryz», - deidi ol.
Maksim bastaǵan birneshe jas keshen ainalasyn tazartyp, abattandyrý jumystaryn júrgizdi.
Atalmysh is-sharaǵa Qazaqstan halqy Assambleiasy Tóraǵasynyń orynbasary – Hatshylyq meńgerýshisi Leonid Prokopenko, «Qasietti Qazaqstan» ǵylymi-zertteý ortalyǵynyń basshysy Berik Ábdiǵaliuly, QHA músheleri, memlekettik organdar, etnomádeni birlestikterdiń ókilderi, QHA «Jańǵyrý joly» respýblikalyq jastar qozǵalysynyń músheleri qatysty.
L. Prokopenko QHA men jastar qozǵalysynyń birlesýimen Qazaqstan boiynsha ótip jatqan qasietti eskertkishterge taǵzym etýdiń III kezeńi bastalǵanyn tilge tiek etip ótti.
Sondai-aq osy bastama barysynda eskertkish muralardy saqtaý jáne nasihattaý, koǵamda erekshe mándik orny bar áleýmettik jobalardy iske asyrýǵa jastardyń belsendi qatysýyna yqpal etý mańyzdy ekendigine toqtaldy.
«Qabanbai batyr» memorialdyq kesheniniń shyraqshysy Kámal Ábdirahman: «Batyr kóz jumǵanda Abylai han, Buqar jyraý bastaǵan qazaqtyń igi jaqsylary kelip, óz qoldarymen batyrdy jer qoinaýyna tapsyrǵan. Jánibek han, Bógenbai, Naýryzbai batyr, Úmbetei, Jiembet jyraýlardyń tabany tiip, at basyn burǵan jer. Sol sebepti bul jerdiń erekshe qasiettiligi bar», — deidi.
Keseneniń biiktigi 21,5 metr, ishki eni 8 metr, jalpy aýmaǵy 58 sharshy metr. Búginde «Qazaqstannyń qasietti jerleri» tizimine engizilgen keshenge batyrdyń rýhyna taǵzym etýge kelýshilerdiń qarasy kóbeigen.
Aita ketsek, «Uly Dala Eliniń kieli muralary» aktsiiasy áý basta Almaty qalasy, Qaraǵandy oblysynyń Ulytaý aýdany, Mańǵystaý oblystarynda bastaý alǵan bolatyn. Búgingi tańda josparlanǵan kezeńder boiynsha jalǵasyn tabýda.
Memleket basshysynyń «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasy aiasynda ótip jatqan aktsiiaǵa elimiz boiynsha 40 myńnan astam jastar qatysýda. Aktsiia kúzge deiin sozylady.
