Túrmede jatqan 163 adam qorlyq kórgenin aityp ombýdsmenge shaǵymdanǵan

Túrmede jatqan 163 adam qorlyq kórgenin aityp ombýdsmenge shaǵymdanǵan


QR Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń atyna jabyq úlgidegi mekemelerde adam quqyqtarynyń buzylýy týraly shaǵymdar túsip jatyr, dep habarlaidy QazAqparat.

Adam quqyqtary jónindegi ulttyq ortalyqtyń málimetterine sáikes, 2021 jylǵy qarasha aiyndaǵy jaǵdai boiynsha QR-daǵy Adam quqyqtary jónindegi Ýákil Elvira Ázimovanyń atyna barlyǵy 1614 ótinish kelip túsken. 

Kóbinese azamattardyń tiisti shaǵymdary prokýratýra men politsiiadaǵy laýazymdy tulǵalarynyń is-áreketteri nemese áreketsizdigi (298 ótinish), sondai-aq sot aktilerine shaǵymdaný (215 ótinish) máselelerine qatysty boldy. 

Ótinishterdiń ózge de keń taralǵan túrleriniń ishinde mynadai sanattardy atap ótýge bolady: «qylmystyq-atqarý júiesiniń jalpy máseleleri», «Qylmystyq-protsestik zańnamanyń jalpy máseleleri», «turǵyn úi berý», «densaýlyq saqtaý, qoǵamdyq densaýlyq saqtaý máseleleri», «azamattyń konstitýtsiialyq quqyqtary men bostandyqtary», «eńbek qatynastary» jáne t. b. 

163 ótinish Qazaqstannyń túzeý mekemelerindegi adam quqyqtaryn buzý, onyń ishinde meditsinalyq qyzmet kórsetý, qyzmet babyn teris paidalaný, kommýnaldyq-turmystyq jaǵdailardy buzý jáne azaptaýdy qoldaný máselelerine qatysty boldy. 

Jabyq úlgidegi mekemelerdegi azaptaý, qatygez qarym-qatynas jáne azamattardyń quqyqtaryn ózge de buzý problemasy quqyq qorǵaýshylardyń da, quqyq qorǵaý organdarynyń da kózqarasy turǵysynan ózekti máselelerdiń biri bolyp qala beretinin atap ótemiz.

Jańartylǵan derekterge sáikes, aǵymdaǵy jyldyń 11 aiynda QR QK 146-baby («azaptaý») boiynsha is júrgizýde 655 qylmystyq is bolǵan. 

Qylmystyq isteri tarmaqtar boiynsha qysqartylǵan quqyq buzýshylyqtar sany 1), 2), 5), 6), 7), 8) QR QIJK 35-babynyń 1-bóligi joǵaryda kórsetilgen 655-tiń 495-in qurady.

Jalpy, biylǵy jyly «zaptaý» baby boiynsha QR IIM-niń 7 qyzmetkeri sottaldy (onyń ishinde 1-i QR IIM QAJK qyzmetkeri). 

Óz mandatyna sáikes, Qazaqstan Respýblikasyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi Ýákil penitentsiarlyq júie mekemelerinde jáne qoǵamnan ýaqytsha oqshaýlaýdy qamtamasyz etetin ózge de arnaýly mekemelerde adam quqyqtarynyń buzylý jaǵdailaryn anyqtaýǵa baǵyttalǵan azaptaýlarǵa jáne qatygez qarym-qatynasqa qarsy ulttyq aldyn alý tetiginiń (UAT) qyzmetin úilestiredi. UAT qyzmeti QR Úkimetiniń, BUU Damý baǵdarlamasynyń jáne basqa da halyqaralyq uiymdardyń qoldaýymen júzege asyrylady. 

Qazaqstanda UAT institýty 7 jyl boiy jumys istep keledi jáne damyp keledi. UAT qatysýshylarynyń quramyna Adam quqyqtary jónindegi Ýákilden basqa, azamattardyń quqyqtaryn, zańdy múddelerin qorǵaý jónindegi qyzmetti júzege asyratyn qoǵamdyq baqylaý komissiialarynyń jáne qoǵamdyq birlestikterdiń qazaqstandyq azamattar arasynda irikteletin músheleri, zańgerler, áleýmettik qyzmetkerler, dárigerler kiredi. 

UAT jumysyna tartylǵan sarapshylardyń mindeti – mekemelerdiń ákimshiligi úshin turaqty, kenetten bolatyn jáne olardaǵy adamdardyń quqyqtary men bostandyqtarynyń saqtalýyn monitoring júrgizý maqsatynda adamdardy qoǵamnan oqshaýlaý oryndaryna jasyryn barý.

UAT qatysýshylary jyl saiyn 500-ge jýyq mekemege monitoring júrgizedi. Jalpy, qazirgi ýaqytta UAT-men qamtylatyn mekemelerdiń sany búkil el boiynsha 3000-nan asady

Mundai mekemelerdiń qataryna túrmelerden basqa tergeý izoliatorlary, politsiia bólimsheleri, narkologiialyq dispanserler, jetim balalarǵa arnalǵan Densaýlyq saqtaý uiymdary, 1, 2 toptaǵy qarttar men múgedekterge arnalǵan arnaýly áleýmettik qyzmetter kórsetý ortalyqtary jáne t.b. kiredi. 

Tiisti monitoring nátijesinde ókiletti organǵa kelip túsken kóptegen ótinishter anyqtalyp, qabyldandy. Monitoring barysynda anyqtalǵan barlyq ótinishter men shaǵymdardyń qorytyndylary boiynsha tekserýler júrgiziledi, ýákiletti organdardyń atyna hattar daiyndalyp jatyr. 

Jabyq úlgidegi mekemelerde ustalǵan adamdardyń shaǵymdary men ótinishteri BUU-nyń Azaptaýlarǵa jáne basqa da qatygez, adamgershilikke jatpaityn nemese ar-namysty qorlaityn is-áreketter men jazalaý túrlerine qarsy konventsiiasynyń oryn alyp otyrǵan buzýshylyqtary týraly signal beredi, ony saqtaýǵa qatysýshy memleket bizdiń el bolyp tabylady.

UAT qatysýshylarynyń 2019-2020 jyldardaǵy jinaqtalǵan baiandamasynyń derekterine sáikes 1012 monitoringtik, onyń ishinde 479 merzimdi459 aralyqjáne 74 arnaiy sapar boldy. 

Koronavirýs pandemiiasy jaǵdaiynda kóptegen memleketter jabyq mekemelerdegi adamdarǵa barýǵa shekteýler qoidy, osyǵan bailanysty zorlyq-zombylyqtyń qosymsha qaýipteri paida boldy. 

Aita keteiik, Qazaqstanda tótenshe jaǵdai kezinde UAT qatysýshylary óz jumysyn toqtatqan joq. Karantin kezeńinde ǵana 159 aldyn ala barýlar júzege asyryldy, UAT qatysýshylarynyń jabyq mekemelerdegi adamdarmen 43 beine qońyraý (onlain-suhbat) telefon arqyly 58 konsýltatsiia berildi. 

Osylaisha, barlyq el aýmaǵynda ótken jyly aldyn ala barýlar sany 517-ge deiin ósti, bul 2019 jylǵy kórsetkishterden 22 barýlarǵa artyq. 

Jańartylǵan málimetterge sáikes, 2021 jylǵy qarasha aiyndaǵy jaǵdai boiynsha UAT qatysýshylary jabyq úlgidegi mekemelerge 507 ret bardy. 

2021 jyly aldyn ala bolý qorytyndylary boiynsha UAT qatysýshylary bergen usynymdardyń jalpy sany 3667 qurady. 

Memlekettik organdar boiynsha usynystar QAJK, IIM, BǴM, Densaýlyq saqtaý ministrligi, Eńbek ministrligi, Qorǵanys ministrligi jáne QR UQK-ǵa jiberildi. 

Usynymdar adamdardy ustaý (turý) jaǵdailaryna da, olarǵa meditsinalyq qyzmet kórsetýge, tamaqtanýǵa, bilim alýǵa, qajetti zattai rizyqpen jáne bos ýaqytyn qamtamasyz etýge de qatysty.

Alaida, barlyq usynymdar ýákiletti memlekettik organdardyń qoldaýyna ie bola bermeidi. Mysaly, QR IIM-niń 1201 usynymynyń 240-y oryndaldy926 usynym oryndalý satysynda, al 35 usynym osy vedomstvoda qabyldanbaǵan. 

QR Densaýlyq saqtaý ministrligi UAT qatysýshylarynyń 623 usynysynyń 122-in oryndady492 usynym oryndaý satysynda tur, al 9 usynym qabyldanǵan joq. 

Aita keteiik, 10 jeltoqsanda álemdik qaýymdastyq adam quqyqtary kúnin atap ótedi - dál osy kúni 1948 jyly BUU Bas Assambleiasynyń adam quqyqtarynyń jalpyǵa birdei Deklaratsiiasy qabyldandy.