قر ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلدٸڭ اتىنا جابىق ٷلگٸدەگٸ مەكەمەلەردە ادام قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋى تۋرالى شاعىمدار تٷسٸپ جاتىر, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق ورتالىقتىڭ مەلٸمەتتەرٸنە سەيكەس, 2021 جىلعى قاراشا ايىنداعى جاعداي بويىنشا قر-داعى ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل ەلۆيرا ەزٸموۆانىڭ اتىنا بارلىعى 1614 ٶتٸنٸش كەلٸپ تٷسكەن.
كٶبٸنەسە ازاماتتاردىڭ تيٸستٸ شاعىمدارى پروكۋراتۋرا مەن پوليتسيياداعى لاۋازىمدى تۇلعالارىنىڭ ٸس-ەرەكەتتەرٸ نەمەسە ەرەكەتسٸزدٸگٸ (298 ٶتٸنٸش), سونداي-اق سوت اكتٸلەرٸنە شاعىمدانۋ (215 ٶتٸنٸش) مەسەلەلەرٸنە قاتىستى بولدى.
ٶتٸنٸشتەردٸڭ ٶزگە دە كەڭ تارالعان تٷرلەرٸنٸڭ ٸشٸندە مىناداي ساناتتاردى اتاپ ٶتۋگە بولادى: «قىلمىستىق-اتقارۋ جٷيەسٸنٸڭ جالپى مەسەلەلەرٸ», «قىلمىستىق-پروتسەستٸك زاڭنامانىڭ جالپى مەسەلەلەرٸ», «تۇرعىن ٷي بەرۋ», «دەنساۋلىق ساقتاۋ, قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ مەسەلەلەرٸ», «ازاماتتىڭ كونستيتۋتسييالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى», «ەڭبەك قاتىناستارى» جەنە ت. ب.
163 ٶتٸنٸش قازاقستاننىڭ تٷزەۋ مەكەمەلەرٸندەگٸ ادام قۇقىقتارىن بۇزۋ, ونىڭ ٸشٸندە مەديتسينالىق قىزمەت كٶرسەتۋ, قىزمەت بابىن تەرٸس پايدالانۋ, كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق جاعدايلاردى بۇزۋ جەنە ازاپتاۋدى قولدانۋ مەسەلەلەرٸنە قاتىستى بولدى.
جابىق ٷلگٸدەگٸ مەكەمەلەردەگٸ ازاپتاۋ, قاتىگەز قارىم-قاتىناس جەنە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن ٶزگە دە بۇزۋ پروبلەماسى قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ دا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ دا كٶزقاراسى تۇرعىسىنان ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ بولىپ قالا بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتەمٸز.
جاڭارتىلعان دەرەكتەرگە سەيكەس, اعىمداعى جىلدىڭ 11 ايىندا قر قك 146-بابى («ازاپتاۋ») بويىنشا ٸس جٷرگٸزۋدە 655 قىلمىستىق ٸس بولعان.
قىلمىستىق ٸستەرٸ تارماقتار بويىنشا قىسقارتىلعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتار سانى 1), 2), 5), 6), 7), 8) قر قٸجك 35-بابىنىڭ 1-بٶلٸگٸ جوعارىدا كٶرسەتٸلگەن 655-تٸڭ 495-ٸن قۇرادى.
جالپى, بيىلعى جىلى «زاپتاۋ» بابى بويىنشا قر ٸٸم-نٸڭ 7 قىزمەتكەرٸ سوتتالدى (ونىڭ ٸشٸندە 1-ٸ قر ٸٸم قاجك قىزمەتكەرٸ).
ٶز مانداتىنا سەيكەس, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل پەنيتەنتسيارلىق جٷيە مەكەمەلەرٸندە جەنە قوعامنان ۋاقىتشا وقشاۋلاۋدى قامتاماسىز ەتەتٸن ٶزگە دە ارناۋلى مەكەمەلەردە ادام قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋ جاعدايلارىن انىقتاۋعا باعىتتالعان ازاپتاۋلارعا جەنە قاتىگەز قارىم-قاتىناسقا قارسى ۇلتتىق الدىن الۋ تەتٸگٸنٸڭ (ۇات) قىزمەتٸن ٷيلەستٸرەدٸ. ۇات قىزمەتٸ قر ٷكٸمەتٸنٸڭ, بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ جەنە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قولداۋىمەن جٷزەگە اسىرىلادى.
قازاقستاندا ۇات ينستيتۋتى 7 جىل بويى جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ جەنە دامىپ كەلەدٸ. ۇات قاتىسۋشىلارىنىڭ قۇرامىنا ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلدەن باسقا, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن, زاڭدى مٷددەلەرٸن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ قىزمەتتٸ جٷزەگە اسىراتىن قوعامدىق باقىلاۋ كوميسسييالارىنىڭ جەنە قوعامدىق بٸرلەستٸكتەردٸڭ قازاقستاندىق ازاماتتار اراسىندا ٸرٸكتەلەتٸن مٷشەلەرٸ, زاڭگەرلەر, ەلەۋمەتتٸك قىزمەتكەرلەر, دەرٸگەرلەر كٸرەدٸ.
ۇات جۇمىسىنا تارتىلعان ساراپشىلاردىڭ مٸندەتٸ – مەكەمەلەردٸڭ ەكٸمشٸلٸگٸ ٷشٸن تۇراقتى, كەنەتتەن بولاتىن جەنە ولارداعى ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ ساقتالۋىن مونيتورينگ جٷرگٸزۋ ماقساتىندا ادامداردى قوعامنان وقشاۋلاۋ ورىندارىنا جاسىرىن بارۋ.
ۇات قاتىسۋشىلارى جىل سايىن 500-گە جۋىق مەكەمەگە مونيتورينگ جٷرگٸزەدٸ. جالپى, قازٸرگٸ ۋاقىتتا ۇات-مەن قامتىلاتىن مەكەمەلەردٸڭ سانى بٷكٸل ەل بويىنشا 3000-نان اسادى.
مۇنداي مەكەمەلەردٸڭ قاتارىنا تٷرمەلەردەن باسقا تەرگەۋ يزولياتورلارى, پوليتسييا بٶلٸمشەلەرٸ, ناركولوگييالىق ديسپانسەرلەر, جەتٸم بالالارعا ارنالعان دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى, 1, 2 توپتاعى قارتتار مەن مٷگەدەكتەرگە ارنالعان ارناۋلى ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەر كٶرسەتۋ ورتالىقتارى جەنە ت.ب. كٸرەدٸ.
تيٸستٸ مونيتورينگ نەتيجەسٸندە ٶكٸلەتتٸ ورگانعا كەلٸپ تٷسكەن كٶپتەگەن ٶتٸنٸشتەر انىقتالىپ, قابىلداندى. مونيتورينگ بارىسىندا انىقتالعان بارلىق ٶتٸنٸشتەر مەن شاعىمداردىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا تەكسەرۋلەر جٷرگٸزٸلەدٸ, ۋەكٸلەتتٸ ورگانداردىڭ اتىنا حاتتار دايىندالىپ جاتىر.
جابىق ٷلگٸدەگٸ مەكەمەلەردە ۇستالعان ادامداردىڭ شاعىمدارى مەن ٶتٸنٸشتەرٸ بۇۇ-نىڭ ازاپتاۋلارعا جەنە باسقا دا قاتىگەز, ادامگەرشٸلٸككە جاتپايتىن نەمەسە ار-نامىستى قورلايتىن ٸس-ەرەكەتتەر مەن جازالاۋ تٷرلەرٸنە قارسى كونۆەنتسيياسىنىڭ ورىن الىپ وتىرعان بۇزۋشىلىقتارى تۋرالى سيگنال بەرەدٸ, ونى ساقتاۋعا قاتىسۋشى مەملەكەت بٸزدٸڭ ەل بولىپ تابىلادى.
ۇات قاتىسۋشىلارىنىڭ 2019-2020 جىلدارداعى جيناقتالعان بايانداماسىنىڭ دەرەكتەرٸنە سەيكەس 1012 مونيتورينگتٸك, ونىڭ ٸشٸندە 479 مەرزٸمدٸ, 459 ارالىقجەنە 74 ارنايى ساپار بولدى.
كوروناۆيرۋس پاندەميياسى جاعدايىندا كٶپتەگەن مەملەكەتتەر جابىق مەكەمەلەردەگٸ ادامدارعا بارۋعا شەكتەۋلەر قويدى, وسىعان بايلانىستى زورلىق-زومبىلىقتىڭ قوسىمشا قاۋٸپتەرٸ پايدا بولدى.
ايتا كەتەيٸك, قازاقستاندا تٶتەنشە جاعداي كەزٸندە ۇات قاتىسۋشىلارى ٶز جۇمىسىن توقتاتقان جوق. كارانتين كەزەڭٸندە عانا 159 الدىن الا بارۋلار جٷزەگە اسىرىلدى, ۇات قاتىسۋشىلارىنىڭ جابىق مەكەمەلەردەگٸ ادامدارمەن 43 بەينە قوڭىراۋ (ونلاين-سۇحبات) تەلەفون ارقىلى 58 كونسۋلتاتسييا بەرٸلدٸ.
وسىلايشا, بارلىق ەل اۋماعىندا ٶتكەن جىلى الدىن الا بارۋلار سانى 517-گە دەيٸن ٶستٸ, بۇل 2019 جىلعى كٶرسەتكٸشتەردەن 22 بارۋلارعا ارتىق.
جاڭارتىلعان مەلٸمەتتەرگە سەيكەس, 2021 جىلعى قاراشا ايىنداعى جاعداي بويىنشا ۇات قاتىسۋشىلارى جابىق ٷلگٸدەگٸ مەكەمەلەرگە 507 رەت باردى.
2021 جىلى الدىن الا بولۋ قورىتىندىلارى بويىنشا ۇات قاتىسۋشىلارى بەرگەن ۇسىنىمداردىڭ جالپى سانى 3667 قۇرادى.
مەملەكەتتٸك ورگاندار بويىنشا ۇسىنىستار قاجك, ٸٸم, بعم, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ, ەڭبەك مينيسترلٸگٸ, قورعانىس مينيسترلٸگٸ جەنە قر ۇقك-عا جٸبەرٸلدٸ.
ۇسىنىمدار ادامداردى ۇستاۋ (تۇرۋ) جاعدايلارىنا دا, ولارعا مەديتسينالىق قىزمەت كٶرسەتۋگە, تاماقتانۋعا, بٸلٸم الۋعا, قاجەتتٸ زاتتاي ريزىقپەن جەنە بوس ۋاقىتىن قامتاماسىز ەتۋگە دە قاتىستى.
الايدا, بارلىق ۇسىنىمدار ۋەكٸلەتتٸ مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ قولداۋىنا يە بولا بەرمەيدٸ. مىسالى, قر ٸٸم-نٸڭ 1201 ۇسىنىمىنىڭ 240-ى ورىندالدى, 926 ۇسىنىم ورىندالۋ ساتىسىندا, ال 35 ۇسىنىم وسى ۆەدومستۆودا قابىلدانباعان.
قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ ۇات قاتىسۋشىلارىنىڭ 623 ۇسىنىسىنىڭ 122-ٸن ورىندادى, 492 ۇسىنىم ورىنداۋ ساتىسىندا تۇر, ال 9 ۇسىنىم قابىلدانعان جوق.
ايتا كەتەيٸك, 10 جەلتوقساندا ەلەمدٸك قاۋىمداستىق ادام قۇقىقتارى كٷنٸن اتاپ ٶتەدٸ - دەل وسى كٷنٸ 1948 جىلى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ ادام قۇقىقتارىنىڭ جالپىعا بٸردەي دەكلاراتسيياسى قابىلداندى.
