TÚRKIIaNYŃ BAQYT JAǴALAÝY QONAQTARDY TYNYSh PEIZAJY MEN ATMOSFERASYMEN, DÁMDI ZÁITÚN MAIYMEN, ShARAP JASAÝ ÓNERINIŃ BAI MURASYMEN JÁNE KÓKÓNISTER QOSYLǴAN ASPAZDYQ MÁDENIETIMEN QARSY ALADY. BUL ASHANANYŃ EŃ TANYMAL TAǴAMDARY TÚRKIIaNYŃ QUNARLY JERLERINEN ALYNǴAN ShÓPTERDEN JASALǴAN EREKShE RETsEPT BOIYNShA USYNYLADY. BUL KEREMET ÓSIMDIKTER DÁRÝMENDER MEN MINERALDARDYŃ JOǴARY KONTsENTRATsIIaSYNA BAILANYSTY EMDEÝDIŃ BIREGEI QAINAR KÓZI RETINDE NAZAR AÝDARADY. OSY EREKShELIKTERGE BAILANYSTY ÁLEMDEGI JALǴYZ ÓSIMDIK FESTIVALIN OSY AIMAQTA ÓTKIZÝGE BOLADY.
Dárilik shópter: tabiǵattan dastarhanǵa deiin Jasyl qymyzdyq, «Cibes» shóbi, berekeli oshaǵan, samfir, askók, asqabaq gúli, odývanchika, qalaqai jáne malla… Bul shópter, olardyń kópshiligi erekshe ataýlarymen belgili, Egei jaǵalaýyndaǵy eń tanymal shópterdiń biri.Jasyl qymyzdyq (Kuzu Kulaği) túrik tilinde «qozy qulaǵy» dep ataldy, sebebi ol qozy qulaǵy siiaqty. Qyshqyl dámine bailanysty bul emdik shóp ádette salattarda, sorpalarda jáne nan pisirýde qoldanylady. Ony záitún maiynda da pisirýge bolady. A jáne S dárýmenderi, sondai-aq kaltsii, kalii, magnii jáne fosforǵa bai ótkir shóp – jasyl qymyzdyq deneni nyǵaita otyryp, kóptegen aýrýlardy emdeidi.
«Cibes» (Cibes otu) shóbi – qyryqqabat pen gúldi qyryqqabatty kesip, jinaǵannan keiin topyraqta qalǵan tamyrdan ósetin aimaqtaǵy eń tanymal shópterdiń biri. Kóbinese záitún maiy men limonmen pisirilgen jáne qyzmet etetin teńiz shópteri kez-kelgen balyq ústelinde mindetti bolyp tabylady. S dárýmeniniń jaqsy kózi bolyp tabylatyn teńiz shópteri as qorytý júiesiniń qalypty jumys isteýine kómektesedi.
Berekeli oshaǵan (Shevket-i Bostan) dárýmender men mineraldarǵa bai, eti aq tústi, japyraqtary men tikenekteri bar. Záitún maiyna qýyrýǵa bolatyn bul shóp dástúrli túrde qoi etimen jáne arnaiy dámdeýishtermen birge beriledi. Shóptiń ataýy arabtyń «tiken» degendi bildiretin «shevket» sózinen shyqqan degen boljam bar. Shóptiń ataýy túrik tilinen aýdarǵanda – «baqsha tikenegi».
Egei teńizinde kóp ósetin samfir (Deniz Börülcesi) aýyzǵa tuzdy jáne qyshqyl dám qaldyrady. Teńiz sýynda óskendikten ataýyn alǵan samfir Egei dastarhandarynda salat retinde beriledi. Shópti ystyq sýǵa qainatqannan keiin birden salqyn sýǵa salyp qoisa, jaqsy pisedi jáne balǵyn bolyp qalady. Samfirge ádette záitún maiy, sarymsaq jáne limon qosylady.
Askók (Arapsaçi) qatty anis hosh iisine ie jáne onyń butaly jáne rasta tárizdi kórinisine bailanysty túrik tilinde «shatasý» degen maǵyna beredi.Rimdikter keńinen paidalanǵan askók dámdeýishter men qoi etinen jasalǵan taǵamdardaǵy mańyzdy ingredient bolyp tabylady.
Askók ádette limon men záitún maiy qosylǵan salat retinde jeidi, biraq ony jumyrtqamen de pisirýge bolady. Jóteldi basý qabiletimen tanymal askók japyraqtaryn keptirip, shaiǵa qainatýǵa bolady. Asqabaq gúlderiniń dolmasy (Kabak Çiçeği Dolmasi) – túrki ashanasyna tán taǵamdardyń biri. Taǵamǵa atyn bergen asqabaq gúlderi tańerteń erte, tolyq ashylyp, kúnge kúiip ketpei jinalady. Olardy pisirerdiń aldynda tazartyp, ústelderge qoiady. Asqabaqtyń qyzǵylt sary-sary gúlderi A, S jáne V dárýmenderine bai.
Shaian men balyqtan jasalǵan taǵamǵa taptyrmas dám – baqbaqtyń orny bólek. Baqbaq quramynda A jáne S dárýmenderiniń, temirdiń, kaltsiidiń jáne kaliidiń kóp mólsheri bar jáne ony emshiler ejelden ishirtki retinde qoldanǵan. Baqbaq dástúrli túrde japyraqtardy qainatyp, limon men záitún maiymen birge daiyndaidy. Ony qainatyp, iogýrtpen aralastyryp berýge ne japyraqtaryn keptirip, shóp shaiyn jasaýǵa bolady.
Qalaqai (Isirgan Otu) Egei teńizinde eń kóp tutynylatyn shópterdiń biri jáne kóptegen emdik qasietteri bar. Bul shóp túrik tilinde «qalaqai» degen atpen belgili, óitkeni ol teriniń titirkenýin, qyshynýyn jáne qolyn tigizgende kúidiredi. Sondai-aq, rimdik sarbazdar denelerin qalaqai japyraqtarymen ysqylap, sýyqtan az zardap shekkeni belgili. Qalaqai kóbine konditerlik ónimder men sorpalarda tutynǵandy jón kóredi.
Malloý (Ebegümeci) – Egei aimaǵynda tabiǵi túrde ósetin ádettegi kóktemgi shóp. Ejelgi Grekiia men Rim dáýirinen beri tutynylatyn bul paidaly ósimdik qýyrylǵan kúide jeidi. S dárýmeni men antioksidanttarǵa bai malloý sýyq tiiýdi emdeý úshin shai retinde de qoldanylady.
