Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen Joǵary eýraziialyq ekonomikalyq keńestiń kezekti otyrysy beinebailanys rejiminde ótti, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordaǵa silteme jasap.
Jiyn barysynda Belarýs Prezidenti Aleksandr Lýkashenko, Armeniia Respýblikasynyń Premer-ministri Nikol Pashinian, Qyrǵyz Respýblikasynyń Prezidenti Sadyr Japarov, Resei Federatsiiasynyń Prezidenti Vladimir Pýtin, sondai-aq Eýraziialyq ekonomikalyq odaq janyndaǵy baqylaýshy memleketterdiń basshylary – Kýba Respýblikasynyń Prezidenti Migel Dias-Kanel Bermýdes pen Ózbekstan Prezidenti Shavkat Mirziioev jáne Eýraziialyq ekonomikalyq komissiia alqasynyń tóraǵasy Mihail Miasnikovich sóz sóiledi.
Memleket basshysy pandemiiaǵa qarsy kúreste aitarlyqtai jetistikterge qol jetkizilgenine qaramastan, Eýraziialyq ekonomikalyq odaqqa múshe elderdegi ahýal burynǵysha kúrdeli ekenin atap ótti. Onyń aitýynsha, koronavirýstyń jańa shtamdarynyń paida bolýy, halyqtyń tolyq vaktsina almaýy siiaqty túitkildi jaǵdailar áli de bar.
– Qazaqstan Resei Federatsiiasy siiaqty óz vaktsinasyn – QazVac ekpesin ázirlei aldy. Vaktsina Qazaqstanda jappai salynýda. Qazir ony Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynda tirkeý úderisi júrip jatyr. Qaraǵandy qalasynda reseilik Spýtnik-V vaktsinasyn óndirý jónindegi jobany pandemiia kezeńindegi integratsiialyq yntymaqtastyqtyń jarqyn úlgisi dep sanaimyn. Biz pandemiiany sátti eńserý úshin kúsh-jigerimizdi odan ári biriktire túsip, ǵylym men farmatsevtika salalaryndaǵy birlesken jobalardy ázirlegenimiz jón. Sondai-aq, qajet bolǵan jaǵdaida, sanitarlyq-epidemiologiialyq rejim ornatý jónindegi is-qimyldarymyzdy úilestirýimiz qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident Odaqqa múshe memleketterdiń ekonomikasy birtindep qaita qalpyna kele bastaǵanyn jetkizdi. Eýraziialyq ekonomikalyq komissiianyń málimetine sáikes, biylǵy birinshi jartyjyldyqta Eýraziialyq ekonomikalyq odaqqa múshe elderdegi ishki jalpy ónimniń ósimi 4,5 paiyz boldy. Ishki jalpy ónimniń jiyntyǵy shamamen 900 milliard dollarǵa jetti. Buǵan qaramastan, belgisiz syrtqy qaterler men faktorlardyń qaýpi joǵary. Osyndai jaǵdailarǵa bailanysty Qazaqstan Prezidenti birneshe mańyzdy baǵytqa nazar aýdarýdy usyndy. Eń aldymen, bul jahandyq deńgeide ózekti bolyp otyrǵan azyq-túlik qaýipsizdigi máselesine qatysty.
– Búginde jer sharynyń árbir onynshy turǵyny, iaǵni 700 millionnan astam adam azyq-túlik tapshylyǵynyń zardabyn tartyp otyr. Árine, bizdiń elderimizdegi ahýal aitarlyqtai jaqsy. Biraq naryǵymyz álemdik baǵanyń qymbattaýyna bailanysty týyndaǵan qysymdy qazirdiń ózinde sezinýde. Problemanyń ózektiligi jyldan jylǵa arta beredi. Buǵan jaýap retinde Eýraziialyq ekonomikalyq komissiia Odaqqa múshe eldermen birlesip, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń ortaq qaǵidattary men ádisterin ázirledi. Qujatta azyq-túlik taýarlarymen qamtamasyz etýge, tapshylyqtyń paida bolý qaýpin azaitýǵa, sondai-aq agroónerkásip kesheninde paidalanylatyn materialdyq-tehnikalyq resýrstardyń importyn almastyrýǵa baǵyttalǵan sharalar qamtylǵan. Atalǵan qujattyń mańyzdylyǵyn eskere otyryp, ony Keńestiń Almatyda ótetin otyrysynda bekitýdi usynamyn. Qujat júieli ári is-júzindegi yqpaldastyqqa jáne naqty áleýmettik-ekonomikalyq nátije shyǵarýǵa negizdelýi qajet, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń dástúrli túrde ónerkásiptik kooperatsiiaǵa erekshe mán beretinin jetkizdi. Bul bastama Qazaqstan tóraǵalyǵynyń basymdyǵy retinde jasaldy jáne elimiz ony belsendi ilgeriletedi.
– Taraptar Baǵdarlamalyq qujatty júzege asyrý jónindegi is-sharalar josparyn – 2025 jylǵa deiingi ónerkásiptik yntymaqtastyqtyń negizgi baǵyttaryn maquldady. Biz bul baǵytta Resei Federatsiiasymen júieli túrde yntymaqtasa jumys istep jatyrmyz. Tek sońǵy 2 jyldyń ishinde birqatar iri ónerkásiptik jobalardy júzege asyrdyq. Atap aitqanda, «Lýkoilmen» birlesip jaǵarmai materialdaryn shyǵaratyn zaýyt, «KAMAZ-ben» birlesip avtomobil bólshekterin shyǵaratyn eki joba, «Tatneftpen» birlesip dóńgelek shyǵaratyn zaýyt jáne basqa da birqatar joba júzege asyrylýda. Alaida, Odaqqa múshe ózge eldermen aradaǵy ónerkásiptik yntymaqtastyqtyń áleýeti áli paidalanylmai otyr. Iri ári ózekti investitsiialyq jobalardyń jetispeýshiligi baiqalady. Úkimetterge integratsiialyq yqpaldastyqtyń osy baǵytyn kúsheitýdi tapsyrǵan jón, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Memleket basshysy transshekaralyq kólik joldary men logistikalyq habtardyń áleýetin arttyrý mańyzdy dep sanaidy. Onyń pikirinshe, Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń «Bir beldeý, bir jol» bastamasyna ushtasýy jáne zamanaýi logistikalyq infraqurylymnyń qalyptasýy Odaqtyń álemdik taýar tasymalyna tigizetin ekonomikalyq áserin aitarlyqtai kúsheitedi.
– Odaqqa múshe memleketter infraqurylymdyq jáne kóliktik jobalardyń toptamasyn daiyndady. Olardyń júzege asyrylýyn jedeldetý ǵana emes, sondai-aq transshekaralyq taýarlardyń legine kórsetiletin qyzmetter úshin ońtaily tariftik baǵa jasaý da mańyzdy. Bizdiń kóliktik vedomstvolardy meilinshe tyǵyz yntymaqtastyq jasaýǵa taǵy da shaqyramyn. Budan bólek Komissiia taraptarmen birlesip, kólik dálizderine, kedergilerge, shekaradaǵy keptelisterge keshendi saraptama jasap, keleńsizdikterdi joiýdyń naqty sharalaryn usyna alar edi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Onyń aitýynsha, pandemiianyń saldaryn birtindep joiýdy eskere otyryp, úshinshi eldermen jáne odaqtarmen yntymaqtastyq ornatý asa mańyzdy bolmaq.
– Izrail, Egipet, Úndistan elderimen erkin saýda-sattyq týraly kelisim jasaý jóninde kelissózderdiń júrgizilip jatqanyna 5-6 jyl boldy, al Mońǵoliia men Indoneziia naryqtary eki jyldan astam ýaqyttan beri zerttelýde. Komissiia kelissózder úderisin jyldamdatyp, ózge eldermen saýda-sattyq jóninde yntymaqtastyq ornatý úshin usynystar daiyndaǵany jón bolar edi dep oilaimyn. Bul jumystardyń birshama kesheýildeýi pandemiiaǵa bailanysty ekeni túsinikti. Biraq osy kúrdeli jaǵdaidan birtindep shyǵyp, kelissózderdi tezdetýge bolar edi. Shanhai yntymaqtastyq uiymymen aradaǵy yqpaldastyqty da arttyrý mańyzdy. Bul baǵytta alǵashqy jáne asa mańyzdy qadam jasaldy. Biylǵy qyrkúiekte Eýraziialyq ekonomikalyq odaq pen Shanhai yntymaqtastyq uiymy arasynda ózara túsinistik pen yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoiyldy. Endigi jumystar naqty iske asyrylatyn baǵytta júrgizilýi kerek. Jańa saýda birlestigi – Jan-jaqty qamtylǵan óńirlik ekonomikalyq seriktestikpen ózara is-qimyldardyń joldaryn pysyqtaǵan jón bolar edi, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń klimatqa qatysty kún tártibi oǵan múshe memleketterdiń ekologiialyq qaýipsizdik pen kómirtegine beitarap damý baǵytyna kóshýdiń jahandyq maqsattaryna beiildi ekenin kórsetedi dep sanaidy. Búginde Qazaqstan parniktik gazdardyń qaldyǵyn azaitýǵa arnalǵan uzaqmerzimdi strategiiany ázirleý salasyndaǵy Parij kelisiminiń mindettemelerin oryndaý úshin belsendi jumys júrgize bastady. 2060 jylǵa qarai Qazaqstannyń kómirteginen beitaraptyqqa qol jetkizý Doktrinasynyń jobasy ázirlendi. Bul baǵyt boiynsha Prezident Eýraziialyq ekonomikalyq odaqqa múshe elder ekonomikasynyń ereksheligi men qurylymyn eskere otyryp, kún tártibindegi «jasyl» ekonomika maqsattaryna qol jetkizý úshin úkimetter arasyndaǵy tájiribe almasý men yqpaldastyqty jolǵa qoiýdy usyndy.
Memleket basshysy is-sharaǵa qatysýshylarǵa Qazaqstannyń Odaq aiasyndaǵy ózara tiimdi ekonomikalyq integratsiianyń áleýetin iske asyrý úshin bar kúsh-jigerin jumsaitynyn aitty.
Otyrys qorytyndysy boiynsha Odaqqa múshe memleketterdiń basshylary Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń munai men munai ónimderiniń ortaq naryǵyn qalyptastyrýdyń ekinshi kezeńine kóshý týraly sheshimdi bekitti. Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń munai men munai ónimderiniń ortaq naryǵyn qalyptastyrýdyń uiymdastyrýshylyq jáne ádistemelik negizin jasaýǵa baǵyttalǵan birinshi kezeńniń is-sharalary tabysty oryndaldy.
Odaqtyń munai men munai ónimderiniń ortaq naryǵyn qalyptastyrý týraly halyqaralyq sharttyń jobasyn ázirleý ekinshi kezeńniń negizgi nátijeleri bolýǵa tiis.
Sonymen qatar memleketter basshylarynyń Klimat máselesi jónindegi málimdemesi maquldandy. Onda Odaqqa múshe elderdiń ekologiialyq qaýipsizdik pen kómirtegine beitarap damý baǵytyna kóshýdiń jahandyq maqsattaryna jáne agroónerkásip kesheni, ónerkásip, energetika, kólik salalary boiynsha ekonomikalyq yntymaqtastyqty nyǵaitýǵa beiildi ekeni kórsetilgen.
Sonymen qatar mańyzdy taýarlardyń tizimin Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń syrtqy ekonomikalyq qyzmeti Biryńǵai taýar nomenklatýrasynyń jańartylǵan nusqasymen sáikestendirý týraly sheshim qabyldandy. Ol 2022 jylǵy 1 qańtardan bastap kúshine enedi.
Memleketter basshylary Joǵary Eýraziialyq ekonomikalyq keńestiń kelesi otyrysyn, sondai-aq «Jahandyq ózgerister kezeńindegi ekonomikalyq integratsiia» atty Birinshi Eýraziialyq ekonomikalyq forýmdy biyl 10 jeltoqsanda Almaty qalasynda ótkizýge ýaǵdalasty.
