Prezident Qasym-Jomart Toqaev Úndistan Premer-Ministri Narendra Modi uiymdastyrǵan memleketter basshylarynyń «Ortalyq Aziia – Úndistan» atty alǵashqy sammitine beinebailanys rejiminde qatysty, dep habarlaidy Aqordanyń baspasóz qyzmeti.
Sonymen qatar onlain ótken kezdesýge Qyrǵyzstan Prezidenti Sadyr Japarov, Tájikstan Prezidenti Emomali Rahmon, Túrikmenstan Prezidenti Gýrbangýly Berdimuhamedov jáne Ózbekstan Prezidenti Shavkat Mirziioev qatysty.
Memleket basshysy, eń aldymen, sammit ótkizý jónindegi paidaly ári der kezinde kótergen bastamasy úshin Úndistan Premer-Ministrine rizashylyq bildirip, Narendra Modi men úndi halqyn Respýblika kúni merekesimen quttyqtady.
Qazaqstan Prezidenti ejelgi ári ózindik órkeniettiń jarqyn kórinisi sanalatyn Úndistannyń egemendik alǵaly beri ekonomikalyq damýda tańǵalarlyq tabystarǵa qol jetkizgenin atap ótti.
– Bul sammittiń Ortalyq Aziia elderi men Úndistan arasyndaǵy diplomatiialyq qarym-qatynastardyń 30 jyldyǵymen tuspa-tus kelýiniń simvoldyq máni zor. Osy jyldar ishinde biz syndarly saiasi dialog ornattyq ári kópqyrly ekonomikalyq jáne gýmanitarlyq bailanystarymyzdy udaiy keńeitip kelemiz. Keń baitaq Aziia aimaǵy orasan zor resýrstar men ziiatkerlik áleýetke ie. Munda mańyzdy kólik dálizderi men qarqyndy damyp kele jatqan naryqtar bar. Aziianyń álemdik ekonomikadaǵy róli aitarlyqtai artyp, investitsiia men kapital tartýdyń jahandyq jańa ortalyǵyna ainalyp keledi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń pikirinshe, bul ózara tiimdi yntymaqtastyqtyń qolaily múmkindikterin júzege asyrýǵa, eń aldymen, saýda-sattyqty jandandyrýǵa keń jol ashady. Atap aitqanda, Ortalyq Aziia elderi men Úndistan arasyndaǵy taýar ainalymy 2020 jyly 3 milliard dollarǵa jetken. Osy rette Qazaqstannyń úlesi 80 paiyzdy qurady.
– Biraq qazirgi kórsetkishter bizdiń ekonomikalyq áleýetimizdiń jiyntyǵyna áli de sai kelmeidi. Meniń oiymsha, «Ortalyq Aziia elderi – Úndistan» sammiti siiaqty dialog alańdary elderimizdiń qarqyndy damýyna, sondai-aq jańa syn-tegeýrinder men táýekel-qaterlerge laiyqty tótep berýge septigin tigizedi. Osyǵan bailanysty tabysty pikir almasýdyń biregei formaty memleketterimiz arasyndaǵy yntymaqtastyqty sapaly ári jańa deńgeige kóterýge yqpal etetine senimdimin, – dedi Prezident.
Memleket basshysy «Ortalyq Aziia elderi – Úndistan» dialogynyń mańyzdy baǵyttary boiynsha óz pikirin ortaǵa saldy. Osy rette Qasym-Jomart Toqaev saýda-ekonomikalyq yntymaqtastyqty odan ári damytý jáne kólik-tranzit qatynastaryn jolǵa qoiý máseleleri basty basymdyqqa ie bolýy kerek ekenin aitty.
Atap aitqanda, Prezident kólik-logistika salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaitýǵa basa mán berdi. Bul baǵyt boiynsha Ortalyq Aziianyń áleýeti zor.
Memleket basshysy Qazaqstan aýmaǵy arqyly 11 halyqaralyq kólik dálizi ótetinin, onyń beseýi temirjol jáne altaýy avtomobil baǵyttary ekenin atap ótti. Bul joldar Shyǵys – Batys, Soltústik – Ońtústik baǵyttaryndaǵy júk qozǵalystarynyń joǵary jyldamdyǵyn qamtamasyz etedi. Sonymen qatar Prezident Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń biryńǵai keden júiesi aiasynda Qazaqstannyń Aqtaý jáne Quryq porttary arqyly ótetin soltústik batys jáne ońtústik batys baǵytyndaǵy tranzittiń múmkindigine nazar aýdardy.
– Ortalyq jáne Ońtústik Aziia elderi arasyndaǵy qarym-qatynastar arhitektýrasynyń negizgi elementi senimdi, tiimdi ári qaýipsiz tranzitti infraqurylym qalyptastyratynyna senimdimin. Ol úshin aimaqaralyq kólik-logistikalyq konsortsiým qurý múmkindigin qarastyrýdy usynamyn. Bul qurylym Úndistan, Kaspii teńizi men Parsy shyǵanaǵy baǵyttaryndaǵy kólik baǵdarlarynyń tolyqqandy ári ózara tiimdi júktemesine qatysty ulttyq saiasattardy úilestirýge yqpal eter edi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan Prezidenti ózara taýar ainalymyn arttyrý maqsatymen kúsh biriktirýdi dialog aiasyndaǵy taǵy bir basymdyq retinde atady. Sondai-aq Úndistannyń syrtqy saýda ainalymyndaǵy Ortalyq Aziia elderiniń úlesi bir paiyzǵa jetpeitinin aitty. Osyǵan bailanysty Qasym-Jomart Toqaev Úndistan tarapynyń saýda jáne ónerkásip ministrleri deńgeiinde saýda-ekonomikalyq platforma qurý týraly bastamasyn qoldady.
– Qazaqstanda is júzinde birlesip júzege asyrý úshin qajettiniń bári bar. Atap aitqanda, biz 610 million dollar bolatyn 80 taýardyń tizimin jasadyq, ony jaqyn arada Úndistan tarapyna jibere alamyz. Úndistannyń Qazaqstanǵa shyǵaratyn eksportyn keńeitý múmkindigin de qarastyrýǵa daiynbyz. Osyǵan bailanysty men ár eldiń básekelestik artyqshylyqtaryn eskere otyryp, Saýda kólemin arttyrý jóninde jospar ázirleýdi usynamyn, – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar Prezident ózara investitsiialardyń kólemin arttyrý qajet ekenine toqtaldy. Bul turǵyda Memleket basshysy Qazaqstannyń aldaǵy ýaqytta barlyq investitsiialyq mindettemelerdi múltiksiz jáne tolyq oryndaitynyna sendirdi. Investitsiialyq ahýaldyń jaqsarýy Jańa Qazaqstan tujyrymdamasynyń negizi sanalatyn ekonomikalyq saiasattyń quramdas bólikteriniń biri ekenin basa aitty.
– Biz taý-ken metallýrgiia kesheni, aýyl sharýashylyǵy, jasyl energetika, densaýlyq saqtaý jáne farmatsevtika siiaqty perspektivti salalarǵa investitsiia tartýǵa múddelimiz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy azyq-túlik naryqtarynyń turaqtylyqtyǵyn qamtamasyz etý máselesin ózekti dep sanaidy. Onyń pikirinshe, dialog aiasynda agrotehnikalyq jáne ǵylymi-innovatsiialyq yqpaldastyqty nyǵaitý sharalaryn ázirleý, sondai-aq aýyl sharýashylyǵy ministrleriniń konsýltatsiialaryn turaqty túrde ótkizý mańyzdy.
Budan bólek, Prezident ekonomikany tsifrlandyrý máselesine de toqtaldy. Memleket basshysy elimizdiń osy saladaǵy áleýeti týraly aita kele, jasandy intellektini engizý, Big Data, internet zattar, onlain-kommertsiia jáne kiber qaýipsizdik, sondai-aq elimizde telekommýnikatsiialar jáne elektrondy ónerkásip, elektrondy tehnikalardyń jiyntyq bólshekterin shyǵarý salasyndaǵy zerthanalardy ashý siiaqty birqatar mańyzdy baǵytty atap ótti.
Qasym-Jomart Toqaev atalǵan baǵyttar boiynsha ózara tiimdi yntymaqtastyq ornatýǵa ázir ekenin rastap, úndistandyq seriktesterdi Qazaqstan naryǵyna shaqyrdy.
– Qazaqstan halqyna Joldaýymda 2025 jylǵa qarai keminde 100 myń joǵary bilikti IT-mamandaryn daiarlaý mindetin júktedim. Osyǵan bailanysty, Úndistannyń IT jáne injenerlik kadrlardy daiarlaýdaǵy tájiribeleri qyzyǵýshylyq týdyrady. Sózden iske kóshý maqsatymen Halyqaralyq Astana Hub IT-startaptar tehnoparkiniń bazasynda Bagmane Tehnologiialyq parkimen jáne Úndistannyń basqa da IT salasyndaǵy alpaýyttarymen birlese otyryp, Ortalyq Aziiaǵa arnalǵan injenerlik keńse men aqparattyq tehnologiialar mektebin ashýdy usynamyz, – dedi Prezident.
Memleket basshysy qaýipsizdik máselelerine arnaiy toqtaldy. Prezident álemde bolyp jatqan oqiǵalar terrorizmniń, ekstremizm jáne transulttyq qylmystardyń qater tóndirip otyrǵanyn aitty. Bul jaǵdaida Aziiadaǵy ózara is-qimyl jáne senim sharalary jónindegi keńes qyzmetiniń ózektiligi arta túsedi.
– Keńestiń áleýeti men mártebesin nyǵaitýda Úndistannyń róli zor. Biyl Aziiadaǵa ózara is-qimyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń mereitoilyq sammiti ótedi. Modi myrza, Sizdi, Qazaqstannyń elordasynda kóremin dep úmittenemin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident aldaǵy sammittiń kún tártibindegi ózekti máselelerdiń qataryna aýǵan problemasy da engiziletinin aitty.
Memleket basshysy sózin qorytyndylai kele, joǵary deńgeidegi kezdesýlerdiń osyndai formaty aimaqtyq kún tártibindegi mańyzdy máselelerdi sheshý úshin tiimdi alańǵa ainalatynyna senim bildirdi.
Jiyn qorytyndysy boiynsha memleketter basshylary «Ortalyq Aziia – Úndistan» atty alǵashqy sammittiń Deklaratsiiasyn qabyldady.
