Prezident Qasym-Jomart Toqaev «Ortalyq Aziia – Qytai» atty memleket basshylarynyń sammitine qatysty, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
Qasym-Jomart Toqaev Ortalyq Aziia elderi men Qytai arasyndaǵy diplomatiialyq qatynastardyń 30 jyldyǵyna orai beinebailanys rejiminde «Ortalyq Aziia – Qytai» sammitine qatysty.
Is-sharaǵa Qazaqstan Prezidentinen bólek, QHR tóraǵasy Si Tszinpin, Qyrǵyzstan Prezidenti Sadyr Japarov, Tájikstan Prezidenti Emomali Rahmon, Túrikmenstan Prezidenti Gýrbangýly Berdimuhamedov jáne Ózbekstan Prezidenti Shavkat Mirziioev qatysty.
Qazaqstan Prezidenti sóilegen sózinde Qytai basshysynyń osyndai mańyzdy ári der kezinde qolǵa alynǵan is-sharany ótkizý týraly bastamasyna rizashylyǵyn bildirdi.
– Biz birneshe ǵasyrdan beri tarihi qarym-qatynas ornatyp kelemiz. Tatý kórshi bolǵanymyzdy jáne ózara tiimdi yntymaqtastyqtyń osyndai tabysty tájiribesin shyn júrekten baǵalaimyz. Qurmetti Tóraǵa Si Tszinpin, Sizdiń bedeldi jáne tiimdi basqarýyńyzben Qytai Halyq Respýblikasy óziniń damýynda tańǵalarlyq jetistikterge jetti. Qytai qazir órleýdiń barlyq negizgi kórsetkishteri boiynsha álemdik kóshbasshylar tobyna kirýge laiyq, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan-Qytai yntymaqtastyǵynyń zor qarqyndylyǵymen, joǵary senimge jáne shynaiy tatý kórshilikke negizdelýimen erekshelenetinin atap ótti.
– Búginde ekijaqty saýda jańa rekordtyq deńgeige jetip otyr. Ótken jyldyń 11 aiynyń qorytyndysy boiynsha bul kórsetkish 17 milliard dollarǵa deiin jetken. Qytaidyń Ortalyq Aziia elderine quiǵan 40 milliard dollar investitsiiasynyń jartysy Qazaqstanǵa tiesili. Sondyqtan bizdiń elimizdiń Qytaiǵa aimaqtaǵy eń iri saýda-investitsiialyq seriktes atanýy zańdy, – dedi Prezident.
Prezident sheteldik investorlardy, onyń ishinde qytailyq seriktesterin odan ári jan-jaqty qoldaýǵa múddeli ekenin jetkizdi.
– Qazirgi kezde Qazaqstan Úkimeti investorlarǵa barynsha qolaily jaǵdai jasaýǵa baǵyttalǵan jańa investitsiialyq saiasat ázirleýde. Mundai saiasat – Qazaqstannyń jańa ekonomikalyq baǵdarynyń ajyramas bóligi, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev energetika salasyndaǵy ózara yqpaldastyqtyń jáne infraqurylymdyq, onyń ishinde «Bir beldeý – bir jol» megajobasy aiasyndaǵy jobalardy iske asyrýdyń strategiialyq sipatyn atap ótti. Prezidenttiń aitýynsha, ótken 30 jyldyń ishinde Ortalyq Aziia memleketteri tatý kórshilikke jáne bir-birine turaqty qoldaý kórsetýge negizdelgen shynaiy yntymaqtastyq ornata aldy.
Memleket basshysy Qytaidyń BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty múshesi retinde eýraziialyq keńistikte beibitshilikti, qaýipsizdik pen ilgerileý isin nyǵaitýda mańyzdy ról atqaratynyn aitty. Bul, ásirese, terrorizm, ekstremizm jáne transulttyq qylmysqa qarsy kúreske bailanysty. Bul rette, Qasym-Jomart Toqaev biylǵy qańtar aiynyń basynda elimizge lańkesterdiń asqan qanypezerlikpen shabýyl jasany týraly aitty.
– Memleket, ult retinde bul qaiǵyly oqiǵadan sabaq aldyq jáne tez arada qalpymyzǵa keletinimiz sózsiz. Qazirgi kezde memlekettik basqarý isin, ulttyq qaýipsizdik júiesin jáne ekonomikalyq saiasatty qaita formattaý jáne reformalaý baǵytynda barynsha jumys júrgizilýde. Osylaisha jańa Qazaqstan qurý isine kirisip kettik, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Memleket basshysy Ortalyq Aziianyń zor áleýetin ashýǵa baǵyttalǵan jańa sheshimder men tetikterdi izdeý máselesine erekshe mán berdi. Prezidenttiń aitýynsha, sońǵy jyldary óńiraralyq yntymaqtastyq jańa ári sapaly deńgeige kóterildi jáne memleketterdiń qarqyndy jáne senimdi dialogy, onyń ishinde turaqty konsýltativti kezdesýler formatyndaǵy sharalar negizgi ról atqarady.
Sonymen qatar birlesken kásiporyndar sanynyń artqany, ónerkásip, energetika, mashina jasaý, aýyl sharýashylyǵy jáne basqa da sektorlardaǵy mańyzdy jobalardyń iske asyrylyp jatqany aityldy. Saýda kedergileri birtindep joiylýda. Zamanaýi ótkizý beketteri ashylyp, qosymsha áýe jáne temirjol baǵyttary iske qosylyp jatyr.
– Biz shekaradaǵy kedendik tártipti retke keltirý úshin zańsyz áreket etip, bizneske túrli kedergi jasaǵan teris piǵyldy kásipkerlermen kúres júrgize bastadyq. Zańǵa qaishy mundai árekettermen kúrestiń nátijesin jaqyn arada kóretinimizge senimdimin. Qazaqstanǵa keletin importtarǵa jáne úshinshi elderge jasalatyn tranzitke ziian kelmeidi. Úkimetke jáne quqyq qorǵaý organdaryna tiisti tapsyrmalar berdim, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan Prezidenti «Ortalyq Aziia – Qytai» ózara is-qimyl formatynyń úlken múmkindikterin tiimdi paidalaný qajettigine basa mán berdi. Osyǵan bailanysty Memleket basshysy ortaq múddelerdi eskere otyryp, mynadai mindetterdi sheshýdi nazarǵa alý qajettigin atap ótti.
Eń aldymen, Memleket basshysy saýda-ekonomikalyq yntymaqtastyqty odan ári nyǵaitý úshin barynsha kúsh salý kerek ekenin aitty. Onyń pikirinshe, bul saýda ainalymy qurylymyn ártaraptandyrýdy, kedergilerdi joiýdy, keden isin retke keltirýdi jáne innovatsiialyq sheshimder engizýdi kózdeidi.
– Qazaqstan Qytaiǵa eksporttalatyn taýar túrlerin 135-ke jetkizýge ázir, onyń ishinde aýyl sharýashylyǵy jáne azyq-túlik ónimderiniń aqshalai kólemi bir milliard dollardan asady. Osyǵan bailanysty saýda jáne kólik boiynsha ózara birlesken tásilderdi ázirleý úshin ministrlikter deńgeiinde «Ortalyq Aziia – Qytai» konsýltatsiialar mehanizmin iske qosýdy usynamyn, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev «Bir beldeý – bir jol» jobasyn odan ári ilgeriletýdi, onyń ishinde joǵary qosymsha qun salyǵy bar iri jobalardy iske asyrý arqyly birlesken jumystardy jandandyrýdy ekinshi mindet retinde atady.
– Eń aldymen, bul tsifrlandyrý, jasyl tehnologiialar jáne innovatsiialar salalaryna qatysty. Sebebi Qytaidyń bul salalardaǵy tabysy aiqyn, – dedi Prezident.
Memleket basshysy kólik-tranzit baǵyttaryn ártaraptandyrýdy jáne integratsiialanǵan logistikalyq sheshimderdi, sonyń ishinde jańa qurlyqtyq dálizderdi iske qosý arqyly engizý máselesin kelesi basym mindet retinde belgilep berdi. Onyń aitýynsha, Qazaqstan osy maqsatqa 2025 jylǵa deiin 20 milliard dollar investitsiia salýdy josparlap otyr. Bunyń Qytaidan keletin tranzit aǵynyn keńeitýge jáne aimaqtaǵy elderdiń artyp kele jatqan suranystaryn qanaǵattandyrýǵa yqpal etetini sózsiz.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev ornyqty damýdyń jańa modelin engizýdiń, atap aitqanda 2060 jylǵa qarai ekonomikany dekarbonizatsiialaýdyń jáne kómirteginen beitaraptyqqa qol jetkizýdiń ózektiligin atap ótip, osy saladaǵy tyǵyz yqpaldastyqty jolǵa qoiýdy jáne ozyq tájiribelerdi almasýdy usyndy.
Prezident aimaqtaǵy qaýipsizdikti qamtamasyz etý máselesine arnaiy toqtaldy. Osy rette Memleket basshysy Aziiadaǵy ózara is-qimyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń aitarlyqtai múmkindigine nazar aýdardy. Memleket basshysynyń aitýynsha, AÓSShK-ti transformatsiialaý isi qazirgi syn-qaterler men qaýipterge qarsy is-qimyl jónindegi ujymdyq kúsh-jigerdi sapaly ári jańa deńgeige shyǵarýǵa múmkindik beredi.
Búgingi sammit barysynda aitylǵan bastamalardy júzege asyrý úshin Qasym-Jomart Toqaev syrtqy saiasi vedomstvolardyń basshylaryna tiisti is-qimyldar josparyn qabyldaýdy jáne onyń sapaly oryndalýyn qamtamasyz etýge tapsyrma berýdi usyndy.
Memleket basshysy sóziniń sońynda QHR Tóraǵasy Si Tszinpindi jáne búkil qytai halqyn ai kúntizbesi boiynsha kele jatqan Jańa jylmen quttyqtap, Beijińde ótetin aldaǵy XXIV Qysqy Olimpiada oiyndarynyń tabysty bolýyna tilektestik bildirdi.
– Olimpiadanyń «Ortaq bolashaq úshin birge!» atty urany Ortalyq Aziia memleketteri men Qytaidyń ornyqty damýy úshin qolaily jaǵdai jasaý isine temirqazyqtai jol siltesin, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Qasym-Jomart Toqaevtyń sózin tyńdaǵan Si Tszinpin Qazaqstannyń táýelsizdigin, egemendigin jáne qaýipsizdigin qorǵaý jónindegi kúsh-jigerine Qytai tarapynan jan-jaqty qoldaý kórsetiletinin málimdedi.
– Sizdiń senimdi basshylyǵyńyzben barlyq keleńsizdiktiń eńseriletinine, al Qazaqstannyń qýaty artyp, ornyqtylyǵy kúsheie túsetinine senimdimin, – dedi QHR Tóraǵasy.
Sammit qorytyndysy boiynsha diplomatiialyq qatynastardyń 30 jyldyǵyna orai Birlesken málimdeme qabyldandy.
