Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev BUU Bas Assambleiasy 77-sessiiasynyń jalpy debatynda sóz sóiledi, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
Memleket basshysynyń BUU Bas Assambleiasynyń 77-sessiiasy Jalpy debattaryna qatysýy Niý-Iorkke saparynyń basty oqiǵasy boldy.
Basty halyqaralyq minberde sóz alǵan Qazaqstan Prezidenti BUU-nyń shtab-páterindegi búgingi kezdesý álem geosaiasi teketirestiń jańa kezeńine qadam basqan adamzat úshin syndarly kezeńde ótip jatqanyn aitty.
– Tártip pen jaýapkershilikke negizdelgen ári buryn qalyptasqan halyqaralyq júieniń ornyn haos pen boljaýǵa kelmeitin jaǵdai basyp jatyr. Jahandyq tejeý men tepe-teńdik júiesi beibitshilik pen turaqtylyqty saqtai almady. Qaýipsizdik arhitektýrasy joiyla bastady. Álemdik derjavalar arasyndaǵy ózara senimsizdik jyldam artyp keledi. Álem áskeri qaqtyǵystardyń jańa tolqynynyń qurbanyna ainaldy. Biz birinshi ret eki býynnan keiin iadrolyq qarýdy qoldaný qaýpimen betpe-bet keldik, – dedi Prezident.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev jasandy kedergilerge jáne ekonomikalyq oqshaýlanýǵa bailanysty problemalardy atap ótti. Onyń aitýynsha, ekonomikalyq jáne saiasi sanktsiialar azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý tizbegin joiyp, milliondaǵan adamǵa, ásirese qoǵamnyń osal toptaryna qaýip tóndiretin «jańa normaǵa» ainaldy.
Qazaqstan Prezidenti óz sózinde 77 jyl buryn BUU-nyń negizin qalaýshy memleketter uiymnyń Jarǵysynda osy ýaqytqa deiin bizdiń qyzmetimizdi sátti rettep kelgenin halyqaralyq quqyqtyń qaǵidattary men normalaryn jazyp, bekitkenin eske saldy.
Qasym-Jomart Toqaev BUU negizinde jatqan irgeli postýlattardy saqtaýdyń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy. Atap aitqanda, ol memleketter egemendiginiń teńdigi, territoriialyq tutastyqty qurmetteý jáne memleketterdiń beibit qatar ómir súrýi siiaqty úsh negizgi qaǵidattyń ózara bailanysyn qaita qarastyrý qajettigine toqtaldy.
– Bul - úsh qaǵidat ózara bir-birine táýeldi. Osy qaǵidattardyń birin saqtaý qalǵan ekeýin ustanýdy bildiredi. Al olardyń birin buzý, basqa ekeýin buzǵan bolyp sanalady. Dástúrli jáne iadrolyq qarýsyzdanýdyń jahandyq júiesi álsiregen kezde atalǵan úsh qaǵidatqa qaýip tónedi. Kerisinshe, úsh qaǵidattyń túgel saqtalýy olardyń kúsheiýine yqpal etedi. Bul qaǵidattar birge keńeitilgen memleketaralyq yntymaqtastyqtyń kelesi úsh deńgeiine negiz bolady: sýbóńirlik, óńirlik jáne jahandyq. Bul adamzat úshin paidaly. BUU aiasynda bekitilgen qundylyqtar júiesi álemniń túkpir-túkpirindegi milliondaǵan adamǵa úmit sáýlesi bolyp qala beredi, – dep senim bildirdi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev yntymaqtastyq rýhyna negizdelgen BUU-ny basshylyqqa alyp, atalǵan qundylyqtardy batyl qorǵaýǵa shaqyrdy.
– Biz ortaq muramyz ben igiligimizge nuqsan keltiretin batylsyzdyqqa nemese birjaqty múddege jol berýge quqymyz joq. Kóp nársege táýekel etýge týra keledi. Osyǵan bailanysty Qazaqstan inkliýzivtilik, kópjaqtylyq jáne izgi niet jolynda tiisti sýbektilerdiń bárimen yntymaqtastyq ornatýǵa daiyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy zamanaýi syn-qaterlerdi tek ujymdyq kúsh-jigermen ǵana jeńýge bolatynyn aitty. Osyǵan bailanysty ol birqatar tásilderdi atap kórsetti.
– Ótken jyldardaǵy kóptegen jáne kóbine ózara bailanysty daǵdarystar jahandyq basqarýda aitarlyqtai kemshilikter bar ekenin kórsetti. Olar BUU-ny jańǵyrtý jáne reformalaý qajet ekenin aiqyndap berdi. BUU aldaǵy syn-qaterlerge jáne týyndaityn múmkindikterge daiyn bolýǵa tiis, – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezidenti BUU Bas hatshysynyń «Bizdiń ortaq máselemiz» atty baiandamasyndaǵy usynystaryn quptady. Onyń pikirinshe, bul BUU Jarǵysynyń erejelerin bekitý, kópjaqtylyqqa jańa serpin berý, qoldanystaǵy mindettemelerdi iske asyrýdy kúsheitý, jańa syn-qaterlerge naqty jaýaptardy kelisý jáne múshe memleketter arasyndaǵy senimdi qalpyna keltirý úshin zor múmkindik.
Qasym-Jomart Toqaev jahandyq syn-qaterler men daǵdarystarǵa jai ǵana jaýap berýden olardyń aldyn alýǵa jáne qalyptasyp kele jatqan úrdisterdi jaqsy boljaýǵa kóshý qajettigin málimdedi.
– Qazaqstan 30 jyl buryn dál osy maqsatpen Aziiadaǵy ózara is-qimyl jáne senim sharalary jóninde keńes (AÓSShK) qurýdy usyndy. Jańa syn-tegeýrinder men qaýip-qaterlerge bailanysty aldaǵy qazan aiynda araaǵaiyndyq pen bitimgerlikke atsalysý maqsatynda ótetin Sammitte AÓSShK tolyqqandy halyqaralyq uiymǵa ainalady dep úmittenemiz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Shyǵys pen Batys arasyndaǵy ashyq dialogty, sondai-aq ózara senim men kópjaqty yntymaqtastyq qaǵidattaryna negizdelgen jańa jahandyq qaýipsizdik paradigmasyn qurýǵa shaqyrdy.
Prezident iadrolyq derjavalardyń básekelestigi men teketiresiniń kúsheiýine, sondai-aq Iadrolyq qarýdy taratpaý týraly sharttyń sholý konferentsiialarynda jetistiktiń joqtyǵyna alańdaýshylyq bildirdi. Iadrolyq qarýsyzdaný Qazaqstannyń syrtqy saiasatynyń negizgi baǵyttarynyń biri ekenin aita kele, Memleket basshysy bizdiń elimizdiń iadrolyq qarýdan azat álem qurý úshin kúresin jalǵastyratynyn aitty.
Qasym-Jomart Toqaev biologiialyq qaýip-qaterlerdi azaitýǵa baǵyttalǵan shuǵyl sharalar qabyldaýdyń ózektiligin atap ótti. Osy oraida Qazaqstan Prezidenti Biologiialyq qaýipsizdik jónindegi halyqaralyq agenttik qurý týraly burynǵy bastamasyn taǵy da eske saldy.
Memleket basshysy klimattyń ózgerýine qarsy kúresti halyqaralyq yntymaqtastyqty keńeitýdi talap etetin taǵy bir basty mindet retinde atady.
– Eger jaǵdaidy jaqsartqymyz kelse, jyldam iske kóshýimiz qajet. Kópshiligimiz qazirdiń ózinde bul baǵytta batyl qadamdar jasadyq. Qazaqstan 2060 jylǵa qarai elimizdiń energetika sektorynyń munai men gazǵa táýeldiliginen kómirteginen beitarap ekonomikaǵa tolyq kóshirý mindetin aldy. Ǵalamsharymyzdy qutqarý úshin buryn-sońdy bolmaǵan kólemde investitsiia qajet. Biraq klimattyń ózgerýine qarsy kúres damý nemese jańǵyrý protsesiniń esebinen júrgizilmeýi kerek. Sondyqtan osy jyly ótetin COP27 klimattyq konferentsiiasynda Uiymǵa múshe memleketter, sondai-aq jahandyq biznes-qoǵamdastyq klimatqa qatysty qarjylandyrý jónindegi óz mindettemelerin taǵy da ulǵaita túsýi kerek, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev klimattyq kún tártibi jahandyq azyq-túlik qaýipsizdigi daǵdarysymen tikelei bailanysty ekenin atap ótti. Ol jahandyq azyq-túlik qaýipsizdigimen kúresý úshin Qazaqstannyń orasan zor aýyl sharýashylyǵy áleýetin paidalaný týraly sheshim qabyldaǵanyn málimdedi.
– Qazaqstan aldaǵy ýaqytta da astyq pen basqa da áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ónimderiniń senimdi jetkizýshisi bolyp qala beredi. Sondai-aq biz Qazaqstanda ornalasqan Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi Islam uiymymen, sondai-aq BUU agenttikterimen yntymaqtastyqty nyǵaitýǵa niettimiz. Bul turǵyda azyq-túlik pen tyńaitqyshtardy barlyq sanktsiialar men shekteýlerden bosatý asa mańyzdy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sondai-aq Memleket basshysy senimdi, ártaraptandyrylǵan jahandyq tranzittik jáne kóliktik infraqurylymnyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Osy turǵyda Prezident Qazaqstannyń Aziiadan Eýropaǵa deiingi mańyzdy qurlyq dálizi retindegi ósip kele jatqan róline toqtaldy.
– Transkaspii halyqaralyq kólik baǵytyna nemese «Orta dálizge» tyń serpin berildi. Aldaǵy jyldary biz Qazaqstan arqyly júk tasymalynyń aitarlyqtai arta túsetinine senimdimiz. Biz Kaspii teńiziniń beibitshilik pen jańa múmkindikter teńizi retindegi pozitsiiasyn qamtamasyz etýimiz kerek. Aldaǵy ailarda Qazaqstan saýda jáne jetkizý tizbeginiń isten shyǵýy saldarynan týyndaityn energiiaǵa jáne mańyzdy shikizatqa qoljetimdiliktiń shektelýin azaitýǵa kómektesedi. Uzaq merzimdi perspektivada biz jasyl sýtegi men jańartylatyn energiia kózderine erekshe nazar aýdara otyryp, energiia kózderin ártaraptandyrýǵa umtylamyz, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev Ortalyq Aziia elderiniń saiasi jáne ekonomikalyq ózara is-áreketin nyǵaitýǵa nietti ekenin erekshe atap ótti.
Qazaqstan Prezidenti óńirdiń halyqaralyq yntymaqtastyq, onyń ishinde tabiǵi jáne aýyl sharýashylyq resýrstary, adami kapitaly men tranzittik áleýeti arqyly zor múmkindikterge ie ekenin atap ótti.
Memleket basshysy óz sózinde Ádiletti Qazaqstandy qurýǵa baǵyttalǵan elimizdegi aýqymdy saiasi jáne ekonomikalyq reformalarǵa da toqtaldy. Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstandaǵy ishki saiasi oqiǵalarǵa, atap aitqanda prezident merziminiń qaita qarastyrylyp jatqanyn atap ótti.
– Bul - Qazaqstanda demokratiiany damytýdaǵy tyń serpilis. Biz «kúshti Prezident – bedeldi Parlament – esep beretin Úkimet» formýlasyn qatań ustana beremiz. Bul formýla Qazaqstannyń ulttyq múddelerine tolyq sáikes keletinine senimdimin, – dedi Memleket basshysy.
