Ult portaly oqyrman nazaryna Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Ujymdyq qaýipsizdik shart uiymynyń kezekten tys sessiiasynda sóilegen sózin usynady.
***
Qurmetti áriptester!
Sammitimizdiń kezekten tys ótkizilýi tótenshe jaǵdailarǵa bailanysty bolyp otyr. Qańtardyń birneshe kúni ishinde Qazaqstan aýqymdy daǵdarysty bastan ótkerdi. Bul – Táýelsizdiktiń 30 jyldyq tarihynda bolǵan eń aýyr oqiǵa. Mundai deńgeidegi zor qaýip-qatermen bizdiń uiym buryn-sońdy betpe-bet kelmegen.
Qajetti qujattardy kelisý jónindegi shuǵyl jumysy úshin Tóraǵamyz Nikol Vovaevich Pashinianǵa alǵys aitamyn.
Resei Federatsiiasynyń Prezidenti Vladimir Vladimirovich Pýtinge túsinistik tanytyp, UQShU-nyń bitimgerlik kúshterin Qazaqstanǵa jiberý máselesi boiynsha jyldam sheshim qabyldaǵany úshin erekshe alǵys bildiremin.
Qurmetti Vladimir Vladimirovich, elimizge lańkestik shabýyl jasalǵan sátten beri Sizben turaqty bailanys jasap otyrmyz.
Aleksandr Grigorevich Lýkashenkoǵa, Sadyr Nurǵojoevich Japarovqa, Emomali Sharipovich Rahmonǵa kórsetken saiasi jáne áskeri baýyrlastyǵy úshin alǵys aitamyn.
Búgin - Qazaqstandaǵy qaiǵyly kúnderi qaza bolǵan azamattardy Jalpyulttyq aza tutý kúni. Barshańyzǵa shynaiy kóńil aitqandaryńyz úshin alǵys aitamyn.
UQShU Bas hatshysy Stanislav Vasilevich Zasqa, Hatshylyq pen Uiymnyń birikken shtabynyń judyryqtai jumylǵan barlyq ujymyna rizashylyǵymdy bildiremin.
Shyn máninde, UQShU-ǵa múshe memleketterdiń biriniń qaýipsizdigin, turaqtylyǵy men tutastyǵyn qamtamasyz etý úshin Uiymnyń bitimgerlik kúshterin aýqymdy túrde jumyldyrý jaǵdaiy birinshi ret bolyp otyr.
Biz úshin UQShU boiynsha áriptesterimizdiń áskeri ǵana emes, moraldyq qoldaý kórsetýi de asa mańyzdy.
Uiymǵa múshe memleketterdiń bári birtutas maidan bolyp, Qazaqstannyń úndeýin biraýyzdan qoldady.
* * *
Endi elimizdegi qazirgi jaǵdai men ótken kúnderi bolǵan oqiǵalar týraly málimet berip óteiin.
Oqiǵalar jelisi týraly aqparattardy tolyq ekshei otyryp, biylǵy jyl basynan bergi oqiǵanyń bári bir shynjyrdyń tizbegi ekenin nyq senimmen aita alamyn.
Olar jymysqy oimen uzaq ýaqyt boiy daiyndalǵan. Daiyndyqtyń qansha ýaqyt – bir jyl, eki nemese úsh jyl júrgizilgenin tergeý anyqtaidy.
Destrýktivti kúshter turaqtylyqty buzýǵa, tártipsizdikke jol ashýǵa birneshe ret tyrysty. Memlekettiń turaqtylyǵy men beriktigin synap kórýge baǵyttalǵan siiaqty boldy. Olardyń barlyq áreketteriniń joly kesildi.
Biraq uiymdastyrýshylar óz josparynan bas tartpai, qarýly qaqtyǵysqa daiyndalýǵa kóshti. Búlikshiler avtomobil gazy baǵasynyń kóterilýine bailanysty birqatar óńirdegi halyqtyń narazylyǵyn syltaý retinde paidalandy.
Mitingiler ótti. Oǵan qatysýshylar áleýmettik-ekonomikalyq jáne qoǵamdyq-saiasi talaptaryn qoidy. Memleket onyń bárine qulaq asyp, oryndady.
Úkimet otstavkaǵa ketti. Avtogaz baǵasy burynǵy deńgeiinde qaldyryldy.
Biz naqty áleýmettik-ekonomikalyq sharalar kesheni men qoǵamdyq-saiasi reformalar josparyn qabyldaimyz dep jariialadyq. Biraq Qazaqstanǵa qarsy agressiia uiymdastyrýshylar úshin munyń eshqandai máni bolmady.
Stihiialyq narazylyq jappai tártipsizdikke ulasty. Dini radikaldar, qylmystyq toptar, jaýyz sodyrlar, maroderler men usaq buzaqylar birtutas komanda retinde boi kórsetti.
Áleýmettik-ekonomikalyq jáne qoǵamdyq-saiasi talaptar ekinshi-úshinshi orynǵa syrǵydy. Ony umytyp ta ketti. Artynsha alasapyran bastalyp ketti. Ózderiniń qolaily sátin kútip otyrǵan qarýly sodyrlar toby iske kóshti.
Olardyń basty maqsaty: konstitýtsiialyq qurylysqa nuqsan keltirý, basqarý institýtyn búldirý, bilikti basyp alý bolǵany anyqtaldy. Bul jerde memlekettik tóńkeris jasaýǵa umtylý jóninde sóz bolyp otyr.
Qazir barlyq áskeri is-qimyldardyń bir ortalyqtan úilestirilgeni, muqiiat josparlanǵan operatsiianyń sheshýshi kezeńge shyqqany belgili boldy.
Óńirlik biliktiń, quqyq qorǵaý organdarynyń ǵimarattaryna, tergeý izoliatorlaryna, strategiialyq nysandarǵa, bankterge, telemunara men telearnalarǵa bir ýaqytta, bir mezgilde ekenin qaitalap aitamyn, shabýyl jasaý – sonyń aiqyn dáleli.
Áýejailar basyp alyndy, avtomobil jáne temir joldary jabyldy, jedel járdem jáne órt sóndirý qyzmetiniń jumysyna kedergi keltirildi.
Áskeri bólimder men armiia blokbeketterine jasalǵan shabýyl kezinde sodyrlardan quralǵan top qarý-jaraq pen áskeri tehnikalardy iemdenýge tyrysty.
Almaty qalasy men basqa da qalalarda, shyn máninde, naǵyz soǵys júrdi. Máselen, Almaty qalasyndaǵy Ishki ister departamenti ǵimaratynyń tóńiregindegi soǵys eki túnge sozyldy. Politsiia qyzmetkerleri lańkesterdiń shabýyldaryna toitarys berdi.
Tek Almaty qalasynyń ózinde 7 qarý-jaraq dúkeni basyp alyndy. Bul jaqsy daiyndyqtan ótken kásibi sodyrlardyń, sonyń ishinde arnaýly vintovkalarmen atýǵa mashyqtanǵan snaiperlerdiń shabýyly boldy.
Terrorister jeke bailanys quraldaryn paidalanǵan, áskeri qyzmetshiler men quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń kiimin kiip alǵan. Sodyrlar shimirikpesten jappai tártipsizdikke qatysýshylardy qalqalap, olardy «tiri qalqan» retinde paidalandy.
Kem degende 5 ese san basymdyǵyn paidalanǵan lańkester politsiia qyzmetkerleri men áskeri qyzmetshilerdi aiaýsyz uryp-soǵyp, eki áskeri qyzmetshiniń basyn kesip alǵan.
Aýrýhanalarǵa aiýandyqpen shabýyl jasaldy.
Memlekettiń resýrstaryn bólshekteý úshin shabýyl uiymdastyrýshylar aýqymdy maidan alańyn jasady. Agressiia bir ýaqytta 11 aimaqty qamtydy. Biraq eń aýyr soqqy Almatyǵa baǵyttaldy.
Ózderińizge málim, Almaty – bizdiń iri qalamyz ári elimizdiń qarjy ortalyǵy. Munda mańyzdy kólik jáne kommýnikatsiia toraptary shoǵyrlanǵan.
Bul qalanyń qulaýy adam kóp shoǵyrlanǵan ońtústik aimaqty, sodan keiin búkil eldi basyp alýǵa jol ashar edi.
Terrorister quqyq qorǵaý organdarynyń nazaryn ózderine aýdarýǵa tyrysty. Sodan keiin Qazaqstannyń elordasyna soqqy jasaýdy kózdedi.
Biz Prezident rezidentsiiasynyń ainalasyna shoǵyrlanǵan sodyrlardy kórdik. Shyn máninde, bul ártúrli ádisterdi paidalana otyryp, memleketimizge qarsy jasalǵan naǵyz terrorlyq soǵys edi. Osynyń bári túbegeili sheshim qabyldaýdy qajet etti.
Qazaqstannyń kúshtik qurylymdary der kezinde judyryqtai jumylyp, shabýyldaýshylarǵa toitarys berdi jáne jaǵdaidy tolyq óz baqylaýyna aldy.
Ókinishke qarai, kúshtik qurylym qyzmetkerleri men beibit turǵyndar arasynda qaza bolǵandar bar. Kúshtik qurylymdardyń 16 qyzmetkeri qaza taýyp, 1300-den astamy jaralandy. Beibit turǵyndardyń arasynda da qaza tapqandardyń bolǵany qabyrǵamyzdy qaiystyrady. Olardyń naqty sany anyqtalyp jatyr.
Búkil elimiz boiynsha 1270 biznes sýbekti zardap shekti. 100-den astam saýda ortalyǵy men bankter tonaldy. 500-ge jýyq politsiia avtokóligine zaqym keldi jáne órteldi.
Orasan zor shyǵyn keltirildi. Onyń kólemin Úkimettiń arnaýly komissiiasy anyqtaidy. Qazaqstanǵa qarsy agressiiaǵa terroristerdiń, onyń ishinde sheteldik sodyrlardyń tikelei qatysqanyn naqty aita alamyn.
Buzaqylardyń tún mezgilinde máiithanalarǵa shabýyl jasap, qaza bolǵan sybailastarynyń denelerin alyp ketkeni de kezdeisoq emes. Sondai-aq olar sodyrlardyń denelerin urys alańynan áketip otyrdy. Bunyń halyqaralyq terroristerdiń tájiribesi ekeni barshaǵa málim. Olar dál osyndai tásilder arqyly izderin jasyrady.
El aýmaǵynda haos jaǵdai qalyptastyryp, bilikti basyp alý piǵyly bolǵany anyq.
Quqyq qorǵaý jáne arnaýly qyzmetterdiń jan-jaqty taldaýyna negizdelgen Qazaqstannyń Qaýipsizdik Keńesiniń sheshimine sáikes qalyptasqan jaǵdai terrorizm qaýpi jáne agressiia aktisi retinde baǵalandy.
Qazaqstandaǵy ahýal ýshyǵa tústi. Almaty qalasy men 9 oblys ortalyǵy buzaqylardyń qolyna ótti. Biz lańkestikke qarsy operatsiia rejimin jariialadyq.
Qazaqstan Ujymdyq qaýipsizdik shart uiymynan kómek berýdi surady. Bul der kezinde qabyldanǵan sheshim edi.
Elordaǵa úsh birdei áskeri ushaqtyń kelgenin bilgen sodyrlar Prezidenttiń rezidentsiiasyna basyp kirý josparynan ainydy.
Bul Almatyǵa qosymsha kúsh jumyldyryp, qalany terroristerden tartyp alýǵa múmkindik berdi.
Qazirgi tańda Ujymdyq qaýipsizdik keńesiniń sheshimine sáikes Qazaqstan Respýblikasyna jiberilgen 2030 adam jáne 250 tehnika UQShU Ujymdyq bitimgerlik kúshterine júktelgen mindetti oryndaýǵa kiristi. Olar áýejailar, áskeri qoimalar men basqa da strategiialyq nysandardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý qyzmetin atqarady.
Qazirgi ahýal men iske asyrylyp otyrǵan mindetter jónindegi UQShU Bas hatshysynyń baiandamasyn sálden keiin tyńdaimyz.
Men atap ótkendei, bul – UQShU-nyń alǵashqy bitimgerlik missiiasy. Uiym paidaly ári oń tájiribe jinaqtaitynyna senimdimin.
«Osal tustar» taldanyp, tiisti qorytyndy shyǵarylady, retteý qujattaryna túzetýler engiziledi.
Jalpy, UQShU-nyń bedeldi áskeri-saiasi uiym retinde óziniń qajettigi men tiimdi ekenin dáleldei alǵanyn atap ótkim keledi. Bul – memleketterimizdiń turaqtylyǵy men qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń naqty mehanizmi.
Shyn máninde, ótken oqiǵalar myqty halyqaralyq institýt retinde jańa satyǵa kóterilgen Uiymnyń damýynda betburys kezeń boldy.
Qazaqstan betpe-bet kelgen qaýip-qaterler – ujymdyq qaýipsizdiktiń barlyq keńistigi úshin ortaq.
Sondyqtan bizge UQShU-nyń kúshti áleýetin odan ári nyǵaitý qajet. Bul – mańyzdy. Qazaqstan osy iske óz úlesin qosady.
Daǵdarys jaǵdailarynda áreket etý merzimin ońtailandyrý engiziletin usynystardyń biri bolýy múmkin.
Biz Ujymdyq qaýipsizdik keńesi jáne basqa da organdar bekitetin sheshimderdi ázirleý jáne qabyldaý máselelerinde jedel bolýymyz kerek.
UQShU bitimgerlik kúshterin paidalaný jónindegi sheshimge saiasi turǵydan barynsha qoldaý kórsetý, ásirese BUU jáne basqa da bedeldi halyqaralyq uiymdar, álemniń ozyq buqaralyq aqparat quraldary jáne taldaý ortalyqtary, sondai-aq úshinshi memleketter tarapynan asa mańyzdy.
UQShU kúshterin engizýdiń legitimdigi jóninde suraqtar týyndap jatqanyn kórip otyrmyz. Bul shynaiy aqparattyń jetispeýinen jáne jaǵdaidy tolyq túsinbegendikten bolyp jatyr.
Keibir jaǵdailarda halyqaralyq qoǵamdastyqta, sheteldik buqaralyq aqparat quraldaryn qosa alǵanda, UQShU kúshteriniń paidalanylýyna, jalpy Qazaqstandaǵy jaǵdaiǵa qatysty múlde qate túsinik qalyptasty. Usynyp otyrǵan aiǵaqtarǵa qaramastan, keibir derekkózder Qazaqstan biligin beibit demonstranttarmen kúresti dep aityp jatyr. Bul – múlde qate aqparat.
Biz beibit sherýge shyqqandarǵa qarsy eshqashan qarý qoldanǵan joqpyz jáne qoldanbaimyz da. Osyny biletin Qazaqstanǵa shabýyl uiymdastyrýshylar birneshe ret agressiialyq áreket jasady. Bastapqy kezde, men aityp ótkendei, beibit narazylyq boldy. Keiin Almaty qalasynda saiasi miting ótkizildi. Sodan soń shibóridei qaptaǵan qarýly sodyrlar qalaǵa úsh baǵyttan bas saldy. Basynda olar ózderin beibit demonstranttar retinde kórsetip, quqyqtyq tártipti saqtaýshy kúshterdi, tipti qala turǵyndaryn shatastyrdy. Al sodan keiin «Almaty tragediiasy» degen ataý alyp, tarihqa enetin oqiǵa boldy.
BUU Jarǵysyna sáikes ár memleket qarýly shabýyl kezinde jeke nemese ujymdyq turǵyda ózin-ózi qorǵaýǵa quqyly. Jýyq arada, aldyn ala tergeýler aiaqtalǵannan keiin, biz álemdik qoǵamdastyq sotyna elimizge qarsy júrgizilgen terroristik agressiianyń daiyndyǵy men ony júrgizýge qatysty qosymsha dálelder usynamyz. Kórip otyrǵanymyzdai, jekelegen buqaralyq aqparat quraldary men qoǵamdyq institýttar oidan shyǵarylǵan dúnielerge jáne tekserilmegen faktilerge negizdelgen jalǵan aqparattardy bei-bereket taratyp jatyr.
BUU, EQYU, ShYU, AÓSShK, sondai-aq halyqaralyq gýmanitarlyq uiymdar qaskóilerdiń, terroristerdiń, qylmyskerlerdiń zańsyz áreketteriniń tolyq ári ádil tergelýine múddeli ekenine senimdimin. Asyǵys tujyrym jasaýdyń qajeti joq.
Qazaqstan óziniń jańa tarihyndaǵy eń qiyn kezeńdi eńseredi dep o basta senim artqandardyń bárine alǵys aitamyn. Bul, ásirese, UQShU-ǵa qatysty. UQShU-nyń Qazaqstandaǵy bitimgerlik áleýetin yqpaldasa otyryp, barynsha qaýipsiz, tiimdi ári qysqa merzimge paidalanatynymyzǵa senimdimin. UQShU-nyń bitimgerlik kúshiniń missiiasy joǵary deńgeide tiimdi, paidaly bolady dep týrasyn aitý kerek. Biz óz tarapymyzdan muny arandatýshylar nemese qaskóiler paidalanyp ketetindei aqparattyq vakýýmǵa jol bermeýimiz kerek dep oilaimyn. Ókinishke qarai, bizdiń jaǵdaida bul jalǵasyp jatyr. Qalyptasqan jaǵdai UQShU Bas hatshysynyń bitimgerlik qyzmet jónindegi arnaýly ókili institýtyn qurý jónindegi jýyrdaǵy sheshimimizdiń ózekti ekenin kórsetip otyr. Sonymen qatar biz Qazaqstan halqynyń bilikpen beibit ári erkin jáne ashyq dialog ornatý jónindegi quqyǵyn berik qorǵaitynymyzdy naqty aitqym keledi. Sonymen qatar zorlyq-zombylyqqa negizdelgen ekstremizmniń kez kelgen túriniń, ásirese Qazaqstanǵa qarsy jaqynda ǵana bolǵan áskeri is-qimyldardyń qatań túrde jolyn kesemiz.
Biz memlekettik egemendigimiz ben territoriiamyzdyń bútindigine nuqsan keltirýge jol bermeimiz. Qazaqstan óziniń halyqaralyq mindettemelerin qatań saqtaitynyna sendirgim keledi.
Qurmetti dostar!
Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda konstitýtsiialyq tártip qalpyna keltirildi. Elge tóngen qaýip-qaterge toitarys berildi. Lańkestikke qarsy is-qimyldar aiasynda qylmysqa qatysy bar azamattardy anyqtaý jumystary júrgizilip jatyr.
Búginde politsiia organdaryna 8 myńǵa jýyq adam jetkizildi. Quqyq qorǵaý organdary men arnaýly organdar olardyń terrorlyq aktilerge, kisi óltirýge, maroderlikke jáne basqa da qylmystarǵa qatysy bar-joǵyn tekserýde. 116 túrli qarý tárkilendi. Syrt kiimderin aýystyrý, saqalyn alý siiaqty jańa ádiske kóshken jáne basqa da qýlyqtar jasaý arqyly jasyrynyp júrgen sodyrlardy anyqtaý operatsiialary jalǵasyp jatyr. Alda aýqymdy da qaýyrt jumystar bar. Tipti buǵan quqyq qorǵaý organdary men armiia ardagerleri de tartylýda. Búkil memlekettik organdar elimizdiń tolyqtai qalypty ómirge oralýy úshin qarqyndy jumys istep jatyr.
Erteń men Parlamentke Úkimettiń jańa quramyna qatysty usynys engizip, áleýmettik-ekonomikalyq saladaǵy ózekti máselelerdi sheshý jóninde naqty mindetter júkteimin. Jýyrda lańkestikke qarsy aýqymdy is-qimyldar sátti aiaqtalady, sondai-aq UQShU kúshteriniń de tiimdi missiiasy tamamdalady.
Bastysy – búkil ujymdyq qaýipsizdik keńistiginde mundai oqiǵalardyń qaitalanýyna jol bermeý. Aldaǵy ýaqyttaǵy bizdiń negizgi mindetimiz de osy bolady dep oilaimyn. Qazaqstan bul jumystardy atqarýǵa daiyn jáne odaqtastaryn árdaiym qoldaidy.
Nazarlaryńyzǵa rahmet!
