Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń VI otyrysyna qatysty. Keńestiń óńirlerdegi músheleriniń qatysýymen onlain formatta ótken jiyn barysynda Prezidenttiń Ulttyq keńes aiasynda buǵan deiin bergen tapsyrmalarynyń oryndalý barysy, sondai-aq qoǵamdyq, áleýmettik-ekonomikalyq jáne aimaqtyq damý máseleleri jónindegi usynystar talqylandy, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordaǵa silteme jasap.
Memleket basshysy Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵy – búkil halqymyz úshin airyqsha máni bar mereili beles, memleketimizdiń damý jolyndaǵy mańyzdy meje ekenin atap ótti. Sonymen qatar qoǵamdyq mańyzy bar naqty jumystar atqarylyp jatqanyn jáne buǵan airyqsha mán beretinin jetkizdi.
– Biz osy tarihi beleske myqty memleket jáne birtutas ult retinde jetip otyrmyz. Saiasi jańǵyrý, ekonomika qurylymyn ózgertý, áleýmettik salany damytý jumystary tyń qarqynmen jalǵasýda. Buǵan Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi zor úles qosýda. Ulttyq keńestiń bastamalaryn júzege asyrý úshin 90-nan astam normativtik-quqyqtyq akt qabyldandy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan Prezidentiniń aitýynsha, kez-kelgen ózgeris halqymyzdyń turmysyn jaqsartý úshin jasalýy kerek. Memlekettiligimizdi nyǵaityp, áleýetimizdi arttyrýdy kózdeitin usynystardy ǵana júzege asyrǵan jón. Bul – Memleket basshysynyń aiqyn ustanymy.
– Keńes eki jyldyń ishinde elimizdegi kóptegen oń ózgeriske jol ashty. Bolashaq ustazdar men dárigerlerdiń, doktoranttardyń stipendiiasy kóbeidi. Joǵary oqý oryndarynda sabaq beretin oqytýshylardyń jalaqysy ósti. Sanitarlyq-epidemiologiialyq baqylaý komiteti quryldy. Erekshe kútimdi qajet etetin balalarǵa bilim berýdiń jańa erejeleri bekitildi. Ońtústikten soltústikke qonys aýdarǵan azamattarǵa beriletin sýbsidiia eki ese ulǵaidy. Igerilmei jatqan jer telimine salynatyn bazalyq salyq stavkasy artty. Aýyl sharýashylyǵy jerlerin sheteldik azamattar men zańdy tulǵalarǵa satýǵa jáne jalǵa berýge tyiym salyndy, – dedi Prezident.
Memleket basshysy osy jyldan bastap jurtqa zeinetaqy jinaǵynyń bir bóligin merziminen buryn alýǵa múmkindik berilgenin, ony jyljymaityn múlik satyp alýǵa, ipotekalyq nesieni óteýge jáne emdelýge jumsap jatqanyn eske saldy. Sonyń arqasynda jarty millionnan astam azamatymyz zeinetaqy jinaǵyn qajetine jaratqan. Al áleýmettik jaǵynan álsiz toptardy qoldaityn birqatar sheshim qabyldanǵan.
– Biyl alǵash ret kóp balaly, múgedek balasy bar jáne tolyq emes otbasylardyń balalaryna bilim granty berildi. Sonyń nátijesinde osyndai otbasynda ósken 5 myńnan astam jetkinshek tegin oqýǵa múmkindik aldy. Erekshe kútimdi qajet etetin balalarǵa bilim berý úshin bólinetin qarjy eki ese ulǵaidy. Qazir bir balaǵa 730 myń teńgeden astam qarajat bólinedi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident Keńes músheleriniń tikelei atsalysýymen elimizdi odan ári demokratiialandyrýǵa baǵyttalǵan reformalardyń tórt toptamasy jasaqtalǵanyn aitty.
– Qazir áielder men jastarǵa ózderiniń áleýetin iske asyrýǵa qosymsha múmkindikter bar. Biraq biz munymen toqtamaimyz. Inkliýzivti qoǵam qurý barysynda erekshe kútimdi qajet etetin adamdardy qamtý úshin men partiialardyń sailaý tizimderindegi kvota sanattarynyń sanyn kóbeitýdi usyndym, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev aýdandyq mańyzy bar qalalardyń, aýyl, kent jáne aýyldyq okrýg ákimderin tikelei sailaýdyń engizilýi qoǵamymyzdy demokratiialandyrý jolyndaǵy úlken qadam bolǵanyn aitty. Biyl elimizde 800-den astam aýyl ákimi sailanyp, nátijesinde aýyl ákimderiniń korpýsy eki ese jańardy.
Qazaqstan Prezidenti aýyl ákimderin sailaý institýtyn jetildirý qajet ekenin aitty. Sonymen qatar Keńes músheleriniń aýyl ákimi úmitkerligine arnaýly orta bilimi bar azamattarǵa ruqsat beretin normany bekitýdi usynǵanyna toqtaldy. Mundai jańashyldyq jergilikti deńgeidegi sailaýdyń básin arttyrady. Úmitkerlerge, ásirese ózin-ózi usynǵan azamattar úshin úgit-nasihat ýaqytyn uzartý máselesi ózekti bolyp otyrǵanyn, sailaýaldy jumystardy qarjylandyrýǵa saralanǵan tásil qajet ekenin aityp, atalǵan bastamalardy zertteýdi jáne naqty usynys berýdi Prezident Ákimshiligine tapsyrdy.
Qasym-Jomart Toqaev bilim berý salasynyń ózekti máselelerin sheshý jolyn usyndy. Atap aitqanda mektepterde, kolledjder men joǵary oqý oryndarynda qaýipsizdikti saqtaý ózekti ekeni aityldy.
– Qazir oqý oryndary kúzet agenttigimen bir jylǵa kelisim-shartqa otyrady. Ádette, ony jyldyń basynda jasaidy. Bul – oqý jylynyń ortasy degen sóz. Mundai kelisimsharttardy uzaǵyraq ýaqytqa, mysaly úsh jylǵa jasaǵan tiimdi bolar edi. Oǵan ruqsat berý úshin zańnamaǵa ózgeris engizý qajet, – dedi Memleket basshysy.
Bilim berý salasyn jetildirýge erekshe toqtalǵan Qasym-Jomart Toqaev mektepterdegi oryn tapshylyǵyn óte ózekti másele retinde atady. Biylǵy Joldaýynda 2025 jyldyń sońyna deiin 1000 mektep salý týraly tapsyrma bergenin eske saldy.
– Turǵyn úi alaptary boi kótergen kezde onymen birge mindetti túrde mektep pen balabaqsha salynýy kerek. Úkimetke zańnyń saqtalýyn qatań baqylaýdy tapsyramyn, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Memleket basshysy taǵy bir másele retinde oqý oryndaryndaǵy grant bólýdi aitty. Sondai-aq jastarǵa bilim berý úshin joǵary oqý oryndaryna óte kóp grant bólinetinin jáne stýdentti oqytý qunyna qatysty oi-pikirin ortaǵa saldy.
– Qarjy tikelei grant iesine berilýge tiis, iaǵni stýdent oqý aqysyn ózi tóleýi kerek. Bul – qarajat stýdenttiń arnaiy esep-shotyna túsedi degen sóz. Ony tek oqý aqysyn tóleýge jumsaý kerek. Bul tásil joǵary jáne joǵary oqý ornynan keiingi bilim alý salasynda básekelestikti arttyrady. Sondai-aq memlekettik tapsyrystyń ashyq bolýyn qamtamasyz etedi. Bilim sapasyn jaqsartyp, stýdentterdiń jaýapkershiligin arttyrady. Úkimet bul sheshimdi júzege asyrý joldaryn muqiiat oilastyrýy kerek, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev búginde elimizde meditsina kadrlarynyń tapshy ekenin aitty. Bul salaǵa 4 myńǵa jýyq qyzmetker jetispeidi eken. Oblys ortalyqtarynda, ásirese, aýdandar men aýyldarda bilikti dárigerler az. Sondyqtan Prezident óńir ákimderi osy máselemen belsendi túrde ainalysýǵa tiis ekenine nazar aýdardy.
Memleket basshysy tsifrlyq tehnologiiany barynsha engizýdi taǵy bir bastama retinde atady. Prezident qazir aqparattyq bazalardyń arasynda bailanys joq ekenin, sonyń saldarynan qaǵaz júzinde qujat talap etý úrdisi áli de saqtalyp otyrǵanyn jetkizdi.
– Qarapaiym máseleni memlekettik organdar ózderi qiyndatyp otyr. «Elektrondy úkimettiń» bazasyna ákimdikterdiń jáne Bilim jáne ǵylym ministrliginiń aqparattyq júielerin qosý kerek. Sonda Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynyń jumysyn jeńildetemiz, azamattardyń ýaqytyn únemdeimiz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy bankterdiń kepil saiasatyn jetildirý jáne baǵalaý qyzmetin retteý máselesine arnaiy toqtaldy. Qyrkúiek aiynda Almatyda úiden májbúrlep shyǵarý kezinde qoǵamdy dúr silkindirgen qaiǵyly oqiǵa boldy. Muny aqtaýǵa bolmaityn qylmys dep ataǵan Prezident bizdiń quqyqtyq memleket ekenimizdi, barlyq daýly másele tek zań aiasynda ǵana sheshilýi kerektigin aitty.
– Eshkimniń zańsyz áreketpen másele sheshýine ruqsat etilmeidi. Bul qaiǵyly oqiǵa qaryz alýshylardyń óz mindettemelerin oryndamaýy, bankterdiń kepilge qoiylǵan jyljymaityn múlikterdi alyp qoiý, satý jáne tiisti baǵalaý tetikteriniń shikiligi máseleni júieli sheshý qajet ekenin kórsetti. Búginde 540 myń otandasymyzdyń qaryzyn óteý merzimi 90 kúnnen asqan, jalpy somasy 354 milliard teńge bolatyn bereshegi bar. Qarjy sektoryna ziian keltirmei, boryshkerlerdi qoldaý úshin tiimdi sharalar qabyldaý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan Prezidenti barlyq qabyldanǵan sheshim biýdjetti josparlaý jáne memleket qarajatyn jumsaý kezinde meiilinshe tiimdi bolýy kerek ekenin atap ótti. Sonymen qatar halyqtyń ártúrli kriterii boiynsha jiktelýi tiimdi biýdjettik josparlaý men jalpy memlekettik saiasatqa tikelei áser etetinin, ásirese, jastardyń jas erekshelikterin anyqtaityn biryńǵai shkala ázirleý máselesi ózekti ekenin jetkizdi.
Qasym-Jomart Toqaev adam quqyqtaryn qorǵaý júiesin odan ári nyǵaitý jóninde aitty. Prezident biylǵy maýsym aiynda adam quqyqtary salasyn keshendi jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblikasynyń adam quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy odan ári sharalary týraly» Jarlyqqa qol qoiǵanyn eske saldy.
– Buǵan deiin meniń bastamammen elimiz Azamattyq jáne saiasi quqyqtar týraly halyqaralyq paktiniń ólim jazasyn joiýǵa baǵyttalǵan Ekinshi fakýltativtik hattamasyna qosyldy. Taiaýdaǵy Joldaýymda Qylmystyq kodekstiń normalaryn sonyń normalarymen úilestirip, zań qabyldaýdy tapsyrdym, – dedi Memleket basshysy.
Sondai-aq Prezident memleket saiasatynyń basym baǵyttarynyń biri ana men balany qoldaý ekenin jetkizdi. Áiel adamdar bala kútimimen uzaq ýaqyt otyrǵanda kásibi qabiletin tómendetip alatyny, tipti jalǵyzbasty ata-analarǵa mundaida tipti qiynǵa soǵatynyn aityp, olarǵa erekshe eńbek jaǵdaiy jasalýy kerek ekenin atap ótti.
Qazir Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáikes búkil qylmystyq zańnamany ońtailandyrý jumystary júrgizilip jatyr. Atap aitqanda, jeke tulǵaǵa qarsy, onyń ishinde otbasylyq jáne kúndelikti ómirdegi qylmystarǵa qarsy kúres máseleleri jan-jaqty zertteledi.
Qasym-Jomart Toqaev qolǵa alynǵan ózgerister elimizdegi demokratiia qaǵidattaryn ornyqtyra túsýge, azamattardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa jáne «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn júzege asyrýǵa septigin tigizýi qajet ekenin atap ótti.
– Halqymyz «Keńesip pishken ton kelte bolmas» dep beker aitpaǵan. Ádette, másele jan-jaqty talqylansa, durys sheshimi tabylady. Biraq demokratiia degen jeleýmen qoǵamǵa iritki salatyn áreketke jol berilmeidi. Muny esten shyǵarmaǵan jón. «Pliýralizmge ashyq, radikalizmnen qashyq bolýymyz kerek». Bizdiń saiasatymyzdyń basty ustanymy – osy, – dedi Prezident.
Memleket basshysy sóziniń sońynda taǵy bir máselege arnaiy toqtaldy. Ulttyń jańa bolmysyn qalyptastyrý týraly únemi aityp júrgenin, onyń óte mańyzdy mindet ekenin eske saldy.
– Reformalarymyzdyń túpki mejesi – ulttyń sapasyn jaqsartý. Sebebi, halqy myqty el ǵana qýatty memleket qura alady. Al, ultymyzdyń kemeldenýi úshin árbir azamat óresi biik, parasatty bolýǵa umtylýy qajet. Iaǵni, sana ózgermese, bári beker. Shyn máninde, jańǵyrý tárbieden bastaý alady. Sondyqtan, biz urpaq tárbiesine basa mán berýimiz kerek. Jastardyń boiyna eń izgi qasietterdi sińire bilgen abzal, – dedi Prezident.
Sonymen qatar jiyn barysynda Keńes músheleri Jemis Turmaǵambetova, Qaisar Tursynqoja, Táttigúl Talaeva, Aleksandr Danilov jáne Ýais Ersaiynuly sóz sóiledi.
Qasym-Jomart Toqaev Táýelsizdigimizdiń bárimiz úshin eń qundy dúnie ekenine basa mán berip, ony dańǵaza urandarmen emes, aqylmen, parasattylyqpen, bilimmen, sabyrlyqpen qorǵaý qajettigin, elimizdiń birtutastyǵy reformalarymyzdyń tabysty júzege asýynyń basty kepili ekenin aitty.
