قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ VI وتىرىسىنا قاتىستى. كەڭەستٸڭ ٶڭٸرلەردەگٸ مٷشەلەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن ونلاين فورماتتا ٶتكەن جيىن بارىسىندا پرەزيدەنتتٸڭ ۇلتتىق كەڭەس اياسىندا بۇعان دەيٸن بەرگەن تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋ بارىسى, سونداي-اق قوعامدىق, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جەنە ايماقتىق دامۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ ۇسىنىستار تالقىلاندى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسى تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 30 جىلدىعى – بٷكٸل حالقىمىز ٷشٸن ايرىقشا مەنٸ بار مەرەيلٸ بەلەس, مەملەكەتٸمٸزدٸڭ دامۋ جولىنداعى ماڭىزدى مەجە ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سونىمەن قاتار قوعامدىق ماڭىزى بار ناقتى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىن جەنە بۇعان ايرىقشا مەن بەرەتٸنٸن جەتكٸزدٸ.
– بٸز وسى تاريحي بەلەسكە مىقتى مەملەكەت جەنە بٸرتۇتاس ۇلت رەتٸندە جەتٸپ وتىرمىز. ساياسي جاڭعىرۋ, ەكونوميكا قۇرىلىمىن ٶزگەرتۋ, ەلەۋمەتتٸك سالانى دامىتۋ جۇمىستارى تىڭ قارقىنمەن جالعاسۋدا. بۇعان ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸ زور ٷلەس قوسۋدا. ۇلتتىق كەڭەستٸڭ باستامالارىن جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن 90-نان استام نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكت قابىلداندى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ ايتۋىنشا, كەز-كەلگەن ٶزگەرٸس حالقىمىزدىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋ ٷشٸن جاسالۋى كەرەك. مەملەكەتتٸلٸگٸمٸزدٸ نىعايتىپ, ەلەۋەتٸمٸزدٸ ارتتىرۋدى كٶزدەيتٸن ۇسىنىستاردى عانا جٷزەگە اسىرعان جٶن. بۇل – مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايقىن ۇستانىمى.
– كەڭەس ەكٸ جىلدىڭ ٸشٸندە ەلٸمٸزدەگٸ كٶپتەگەن وڭ ٶزگەرٸسكە جول اشتى. بولاشاق ۇستازدار مەن دەرٸگەرلەردٸڭ, دوكتورانتتاردىڭ ستيپەنديياسى كٶبەيدٸ. جوعارى وقۋ ورىندارىندا ساباق بەرەتٸن وقىتۋشىلاردىڭ جالاقىسى ٶستٸ. سانيتارلىق-ەپيدەميولوگييالىق باقىلاۋ كوميتەتٸ قۇرىلدى. ەرەكشە كٷتٸمدٸ قاجەت ەتەتٸن بالالارعا بٸلٸم بەرۋدٸڭ جاڭا ەرەجەلەرٸ بەكٸتٸلدٸ. وڭتٷستٸكتەن سولتٷستٸككە قونىس اۋدارعان ازاماتتارعا بەرٸلەتٸن سۋبسيدييا ەكٸ ەسە ۇلعايدى. يگەرٸلمەي جاتقان جەر تەلٸمٸنە سالىناتىن بازالىق سالىق ستاۆكاسى ارتتى. اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸن شەتەلدٸك ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالارعا ساتۋعا جەنە جالعا بەرۋگە تىيىم سالىندى, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى وسى جىلدان باستاپ جۇرتقا زەينەتاقى جيناعىنىڭ بٸر بٶلٸگٸن مەرزٸمٸنەن بۇرىن الۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸلگەنٸن, ونى جىلجىمايتىن مٷلٸك ساتىپ الۋعا, يپوتەكالىق نەسيەنٸ ٶتەۋگە جەنە ەمدەلۋگە جۇمساپ جاتقانىن ەسكە سالدى. سونىڭ ارقاسىندا جارتى ميلليوننان استام ازاماتىمىز زەينەتاقى جيناعىن قاجەتٸنە جاراتقان. ال ەلەۋمەتتٸك جاعىنان ەلسٸز توپتاردى قولدايتىن بٸرقاتار شەشٸم قابىلدانعان.
– بيىل العاش رەت كٶپ بالالى, مٷگەدەك بالاسى بار جەنە تولىق ەمەس وتباسىلاردىڭ بالالارىنا بٸلٸم گرانتى بەرٸلدٸ. سونىڭ نەتيجەسٸندە وسىنداي وتباسىندا ٶسكەن 5 مىڭنان استام جەتكٸنشەك تەگٸن وقۋعا مٷمكٸندٸك الدى. ەرەكشە كٷتٸمدٸ قاجەت ەتەتٸن بالالارعا بٸلٸم بەرۋ ٷشٸن بٶلٸنەتٸن قارجى ەكٸ ەسە ۇلعايدى. قازٸر بٸر بالاعا 730 مىڭ تەڭگەدەن استام قاراجات بٶلٸنەدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت كەڭەس مٷشەلەرٸنٸڭ تٸكەلەي اتسالىسۋىمەن ەلٸمٸزدٸ ودان ەرٸ دەموكراتييالاندىرۋعا باعىتتالعان رەفورمالاردىڭ تٶرت توپتاماسى جاساقتالعانىن ايتتى.
– قازٸر ەيەلدەر مەن جاستارعا ٶزدەرٸنٸڭ ەلەۋەتٸن ٸسكە اسىرۋعا قوسىمشا مٷمكٸندٸكتەر بار. بٸراق بٸز مۇنىمەن توقتامايمىز. ينكليۋزيۆتٸ قوعام قۇرۋ بارىسىندا ەرەكشە كٷتٸمدٸ قاجەت ەتەتٸن ادامداردى قامتۋ ٷشٸن مەن پارتييالاردىڭ سايلاۋ تٸزٸمدەرٸندەگٸ كۆوتا ساناتتارىنىڭ سانىن كٶبەيتۋدٸ ۇسىندىم, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, اۋىل, كەنت جەنە اۋىلدىق وكرۋگ ەكٸمدەرٸن تٸكەلەي سايلاۋدىڭ ەنگٸزٸلۋٸ قوعامىمىزدى دەموكراتييالاندىرۋ جولىنداعى ٷلكەن قادام بولعانىن ايتتى. بيىل ەلٸمٸزدە 800-دەن استام اۋىل ەكٸمٸ سايلانىپ, نەتيجەسٸندە اۋىل ەكٸمدەرٸنٸڭ كورپۋسى ەكٸ ەسە جاڭاردى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ اۋىل ەكٸمدەرٸن سايلاۋ ينستيتۋتىن جەتٸلدٸرۋ قاجەت ەكەنٸن ايتتى. سونىمەن قاتار كەڭەس مٷشەلەرٸنٸڭ اۋىل ەكٸمٸ ٷمٸتكەرلٸگٸنە ارناۋلى ورتا بٸلٸمٸ بار ازاماتتارعا رۇقسات بەرەتٸن نورمانى بەكٸتۋدٸ ۇسىنعانىنا توقتالدى. مۇنداي جاڭاشىلدىق جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدەگٸ سايلاۋدىڭ بەسٸن ارتتىرادى. ٷمٸتكەرلەرگە, ەسٸرەسە ٶزٸن-ٶزٸ ۇسىنعان ازاماتتار ٷشٸن ٷگٸت-ناسيحات ۋاقىتىن ۇزارتۋ مەسەلەسٸ ٶزەكتٸ بولىپ وتىرعانىن, سايلاۋالدى جۇمىستاردى قارجىلاندىرۋعا سارالانعان تەسٸل قاجەت ەكەنٸن ايتىپ, اتالعان باستامالاردى زەرتتەۋدٸ جەنە ناقتى ۇسىنىس بەرۋدٸ پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنە تاپسىردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بٸلٸم بەرۋ سالاسىنىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن شەشۋ جولىن ۇسىندى. اتاپ ايتقاندا مەكتەپتەردە, كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ساقتاۋ ٶزەكتٸ ەكەنٸ ايتىلدى.
– قازٸر وقۋ ورىندارى كٷزەت اگەنتتٸگٸمەن بٸر جىلعا كەلٸسٸم-شارتقا وتىرادى. ەدەتتە, ونى جىلدىڭ باسىندا جاسايدى. بۇل – وقۋ جىلىنىڭ ورتاسى دەگەن سٶز. مۇنداي كەلٸسٸمشارتتاردى ۇزاعىراق ۋاقىتقا, مىسالى ٷش جىلعا جاساعان تيٸمدٸ بولار ەدٸ. وعان رۇقسات بەرۋ ٷشٸن زاڭناماعا ٶزگەرٸس ەنگٸزۋ قاجەت, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
بٸلٸم بەرۋ سالاسىن جەتٸلدٸرۋگە ەرەكشە توقتالعان قاسىم-جومارت توقاەۆ مەكتەپتەردەگٸ ورىن تاپشىلىعىن ٶتە ٶزەكتٸ مەسەلە رەتٸندە اتادى. بيىلعى جولداۋىندا 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن 1000 مەكتەپ سالۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەنٸن ەسكە سالدى.
– تۇرعىن ٷي الاپتارى بوي كٶتەرگەن كەزدە ونىمەن بٸرگە مٸندەتتٸ تٷردە مەكتەپ پەن بالاباقشا سالىنۋى كەرەك. ٷكٸمەتكە زاڭنىڭ ساقتالۋىن قاتاڭ باقىلاۋدى تاپسىرامىن, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
مەملەكەت باسشىسى تاعى بٸر مەسەلە رەتٸندە وقۋ ورىندارىنداعى گرانت بٶلۋدٸ ايتتى. سونداي-اق جاستارعا بٸلٸم بەرۋ ٷشٸن جوعارى وقۋ ورىندارىنا ٶتە كٶپ گرانت بٶلٸنەتٸنٸن جەنە ستۋدەنتتٸ وقىتۋ قۇنىنا قاتىستى وي-پٸكٸرٸن ورتاعا سالدى.
– قارجى تٸكەلەي گرانت يەسٸنە بەرٸلۋگە تيٸس, ياعني ستۋدەنت وقۋ اقىسىن ٶزٸ تٶلەۋٸ كەرەك. بۇل – قاراجات ستۋدەنتتٸڭ ارنايى ەسەپ-شوتىنا تٷسەدٸ دەگەن سٶز. ونى تەك وقۋ اقىسىن تٶلەۋگە جۇمساۋ كەرەك. بۇل تەسٸل جوعارى جەنە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيٸنگٸ بٸلٸم الۋ سالاسىندا بەسەكەلەستٸكتٸ ارتتىرادى. سونداي-اق مەملەكەتتٸك تاپسىرىستىڭ اشىق بولۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ. بٸلٸم ساپاسىن جاقسارتىپ, ستۋدەنتتەردٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرادى. ٷكٸمەت بۇل شەشٸمدٸ جٷزەگە اسىرۋ جولدارىن مۇقييات ويلاستىرۋى كەرەك, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بٷگٸندە ەلٸمٸزدە مەديتسينا كادرلارىنىڭ تاپشى ەكەنٸن ايتتى. بۇل سالاعا 4 مىڭعا جۋىق قىزمەتكەر جەتٸسپەيدٸ ەكەن. وبلىس ورتالىقتارىندا, ەسٸرەسە, اۋداندار مەن اۋىلداردا بٸلٸكتٸ دەرٸگەرلەر از. سوندىقتان پرەزيدەنت ٶڭٸر ەكٸمدەرٸ وسى مەسەلەمەن بەلسەندٸ تٷردە اينالىسۋعا تيٸس ەكەنٸنە نازار اۋداردى.
مەملەكەت باسشىسى تسيفرلىق تەحنولوگييانى بارىنشا ەنگٸزۋدٸ تاعى بٸر باستاما رەتٸندە اتادى. پرەزيدەنت قازٸر اقپاراتتىق بازالاردىڭ اراسىندا بايلانىس جوق ەكەنٸن, سونىڭ سالدارىنان قاعاز جٷزٸندە قۇجات تالاپ ەتۋ ٷردٸسٸ ەلٸ دە ساقتالىپ وتىرعانىن جەتكٸزدٸ.
– قاراپايىم مەسەلەنٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار ٶزدەرٸ قيىنداتىپ وتىر. «ەلەكتروندى ٷكٸمەتتٸڭ» بازاسىنا ەكٸمدٸكتەردٸڭ جەنە بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ اقپاراتتىق جٷيەلەرٸن قوسۋ كەرەك. سوندا حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىن جەڭٸلدەتەمٸز, ازاماتتاردىڭ ۋاقىتىن ٷنەمدەيمٸز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى بانكتەردٸڭ كەپٸل ساياساتىن جەتٸلدٸرۋ جەنە باعالاۋ قىزمەتٸن رەتتەۋ مەسەلەسٸنە ارنايى توقتالدى. قىركٷيەك ايىندا الماتىدا ٷيدەن مەجبٷرلەپ شىعارۋ كەزٸندە قوعامدى دٷر سٸلكٸندٸرگەن قايعىلى وقيعا بولدى. مۇنى اقتاۋعا بولمايتىن قىلمىس دەپ اتاعان پرەزيدەنت بٸزدٸڭ قۇقىقتىق مەملەكەت ەكەنٸمٸزدٸ, بارلىق داۋلى مەسەلە تەك زاڭ اياسىندا عانا شەشٸلۋٸ كەرەكتٸگٸن ايتتى.
– ەشكٸمنٸڭ زاڭسىز ەرەكەتپەن مەسەلە شەشۋٸنە رۇقسات ەتٸلمەيدٸ. بۇل قايعىلى وقيعا قارىز الۋشىلاردىڭ ٶز مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداماۋى, بانكتەردٸڭ كەپٸلگە قويىلعان جىلجىمايتىن مٷلٸكتەردٸ الىپ قويۋ, ساتۋ جەنە تيٸستٸ باعالاۋ تەتٸكتەرٸنٸڭ شيكٸلٸگٸ مەسەلەنٸ جٷيەلٸ شەشۋ قاجەت ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. بٷگٸندە 540 مىڭ وتانداسىمىزدىڭ قارىزىن ٶتەۋ مەرزٸمٸ 90 كٷننەن اسقان, جالپى سوماسى 354 ميلليارد تەڭگە بولاتىن بەرەشەگٸ بار. قارجى سەكتورىنا زييان كەلتٸرمەي, بورىشكەرلەردٸ قولداۋ ٷشٸن تيٸمدٸ شارالار قابىلداۋ قاجەت, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ بارلىق قابىلدانعان شەشٸم بيۋدجەتتٸ جوسپارلاۋ جەنە مەملەكەت قاراجاتىن جۇمساۋ كەزٸندە مەيٸلٸنشە تيٸمدٸ بولۋى كەرەك ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سونىمەن قاتار حالىقتىڭ ەرتٷرلٸ كريتەريي بويىنشا جٸكتەلۋٸ تيٸمدٸ بيۋدجەتتٸك جوسپارلاۋ مەن جالپى مەملەكەتتٸك ساياساتقا تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸنٸن, ەسٸرەسە, جاستاردىڭ جاس ەرەكشەلٸكتەرٸن انىقتايتىن بٸرىڭعاي شكالا ەزٸرلەۋ مەسەلەسٸ ٶزەكتٸ ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ جٷيەسٸن ودان ەرٸ نىعايتۋ جٶنٸندە ايتتى. پرەزيدەنت بيىلعى ماۋسىم ايىندا ادام قۇقىقتارى سالاسىن كەشەندٸ جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى ودان ەرٸ شارالارى تۋرالى» جارلىققا قول قويعانىن ەسكە سالدى.
– بۇعان دەيٸن مەنٸڭ باستاماممەن ەلٸمٸز ازاماتتىق جەنە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكتٸنٸڭ ٶلٸم جازاسىن جويۋعا باعىتتالعان ەكٸنشٸ فاكۋلتاتيۆتٸك حاتتاماسىنا قوسىلدى. تاياۋداعى جولداۋىمدا قىلمىستىق كودەكستٸڭ نورمالارىن سونىڭ نورمالارىمەن ٷيلەستٸرٸپ, زاڭ قابىلداۋدى تاپسىردىم, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
سونداي-اق پرەزيدەنت مەملەكەت ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ بٸرٸ انا مەن بالانى قولداۋ ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. ەيەل ادامدار بالا كٷتٸمٸمەن ۇزاق ۋاقىت وتىرعاندا كەسٸبي قابٸلەتٸن تٶمەندەتٸپ الاتىنى, تٸپتٸ جالعىزباستى اتا-انالارعا مۇندايدا تٸپتٸ قيىنعا سوعاتىنىن ايتىپ, ولارعا ەرەكشە ەڭبەك جاعدايى جاسالۋى كەرەك ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
قازٸر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس بٷكٸل قىلمىستىق زاڭنامانى وڭتايلاندىرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, جەكە تۇلعاعا قارسى, ونىڭ ٸشٸندە وتباسىلىق جەنە كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردەگٸ قىلمىستارعا قارسى كٷرەس مەسەلەلەرٸ جان-جاقتى زەرتتەلەدٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قولعا الىنعان ٶزگەرٸستەر ەلٸمٸزدەگٸ دەموكراتييا قاعيداتتارىن ورنىقتىرا تٷسۋگە, ازاماتتاردىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا جەنە «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن جٷزەگە اسىرۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزۋٸ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– حالقىمىز «كەڭەسٸپ پٸشكەن تون كەلتە بولماس» دەپ بەكەر ايتپاعان. ەدەتتە, مەسەلە جان-جاقتى تالقىلانسا, دۇرىس شەشٸمٸ تابىلادى. بٸراق دەموكراتييا دەگەن جەلەۋمەن قوعامعا ٸرٸتكٸ سالاتىن ەرەكەتكە جول بەرٸلمەيدٸ. مۇنى ەستەن شىعارماعان جٶن. «پليۋراليزمگە اشىق, راديكاليزمنەن قاشىق بولۋىمىز كەرەك». بٸزدٸڭ ساياساتىمىزدىڭ باستى ۇستانىمى – وسى, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى سٶزٸنٸڭ سوڭىندا تاعى بٸر مەسەلەگە ارنايى توقتالدى. ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋ تۋرالى ٷنەمٸ ايتىپ جٷرگەنٸن, ونىڭ ٶتە ماڭىزدى مٸندەت ەكەنٸن ەسكە سالدى.
– رەفورمالارىمىزدىڭ تٷپكٸ مەجەسٸ – ۇلتتىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ. سەبەبٸ, حالقى مىقتى ەل عانا قۋاتتى مەملەكەت قۇرا الادى. ال, ۇلتىمىزدىڭ كەمەلدەنۋٸ ٷشٸن ەربٸر ازامات ٶرەسٸ بيٸك, پاراساتتى بولۋعا ۇمتىلۋى قاجەت. ياعني, سانا ٶزگەرمەسە, بەرٸ بەكەر. شىن مەنٸندە, جاڭعىرۋ تەربيەدەن باستاۋ الادى. سوندىقتان, بٸز ۇرپاق تەربيەسٸنە باسا مەن بەرۋٸمٸز كەرەك. جاستاردىڭ بويىنا ەڭ ٸزگٸ قاسيەتتەردٸ سٸڭٸرە بٸلگەن ابزال, – دەدٸ پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار جيىن بارىسىندا كەڭەس مٷشەلەرٸ جەمٸس تۇرماعامبەتوۆا, قايسار تۇرسىنقوجا, تەتتٸگٷل تالاەۆا, الەكساندر دانيلوۆ جەنە ۋايس ەرسايىنۇلى سٶز سٶيلەدٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ بەرٸمٸز ٷشٸن ەڭ قۇندى دٷنيە ەكەنٸنە باسا مەن بەرٸپ, ونى داڭعازا ۇراندارمەن ەمەس, اقىلمەن, پاراساتتىلىقپەن, بٸلٸممەن, سابىرلىقپەن قورعاۋ قاجەتتٸگٸن, ەلٸمٸزدٸڭ بٸرتۇتاستىعى رەفورمالارىمىزدىڭ تابىستى جٷزەگە اسۋىنىڭ باستى كەپٸلٸ ەكەنٸن ايتتى.
