Qasym-Jomart Toqaevtyń Almaty qalasyna jumys sapary qarjy sektorynyń ókilderimen kezdesýden bastaldy. Memleket basshysynyń Almatydaǵy rezidentsiiasynda ótken jiynǵa Prezident Ákimshiliginiń basshylyq quramy, memlekettik organdardyń, iri qarjy qurylymdary men bankterdiń basshylary qatysty, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordaǵa silteme jasap.
Qasym-Jomart Toqaev mundai quramdaǵy kezdesýdiń alǵash ret ótkizilip otyrǵanyna nazar aýdardy. Prezidenttiń aitýynsha, jiyndy ótkizýge elimizdiń qarjy sektorynda sheshilýge tiis qordalanyp qalǵan máseleler túrtki bolǵan.
– Keiingi 1,5 jyldaǵy belgili bir qiyndyqtar qarjy naryǵyna da ońai tigen joq. Mundai jaǵdaida bizdiń basty mindetimiz ekonomikada da, qarjy júiesinde de turaqtylyqty qamtamasyz etý úshin daǵdarysqa qarsy keshendi sharalardy iske asyrý boldy jáne solai bola beredi. Negizi, biz ósim traektoriiasyna shyǵa aldyq, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Budan keiin kezdesýge qatysqandardyń sózderin tyńdaǵan Prezident osy baǵyttaǵy birqatar naqty mindetke nazar aýdardy.
Memleket basshysy, eń aldymen, qarjy sektorynyń turaqtylyǵyna toqtaldy. Sondai-aq búginde qarjy sektorynyń dármensiz bankterden arylǵanyn, al saýyqtyrý aiasynda 6,6 trillion teńgege jýyq nashar nesieler esepten shyǵarylǵanyn atap ótti. Qasym-Jomart Toqaevtyń aitýynsha, óteý merzimi 90 kúnnen asqan qaryzdardyń deńgeii bankterdegi nesie portfeliniń 4,3 paiyzyn quraidy. Bul – sońǵy 13 jyldaǵy eń tómengi kórsetkish. Prezident osydan qorytyndy shyǵaryp, jinaǵan tájiribe negizinde jii qaitalanatyn táýekel-qaterlerdiń aldyn alý sharalaryn kúsheitý qajet ekenine toqtaldy.
Prezidenttiń aitýynsha, bankter memlekettik qoldaýdyń arqasynda búginde ekonomikany nesieleý boiynsha zor áleýetke ie bolyp otyr. Bank júiesindegi ótimdiligi joǵary aktivterdiń kólemi – 12,2 trillion teńge.
– Biyl turǵyndar suranysynyń belsendi túrde qalypqa kele bastaǵanyn baiqap otyrmyz. Tutynýshylyq nesie 32,8 paiyzǵa artqan. Nesie alýshylar 6,1 million adamǵa jetti. Bálkim, bul - qalypty úderis. Alaida azamattarymyzdyń qaryz júktemesine tiimdi baqylaý jasaý mańyzdy. Qazirgi ýaqytta 545 myń adamnyń qaryzyn óteý merziminiń kesheýildeýi 90 kúnnen asqan. Másele elimizdiń qarjy turaqtylyǵyna tóngen táýekel-qaterde ǵana emes. Bul kóptegen azamattarymyzdyń qarjy tapshylyǵymen betpe-bet kelgenin bildiredi. Bul áleýmettik jáne saiasi turaqsyzdyqqa alyp kelýi múmkin, – dedi Prezident.
Memleket basshysy boryshkerlerge qatysty qarjy naryǵyndaǵy ókilderdiń shekten shyǵý áreketterine toqtaldy.
– Nesie mekemeleriniń basshylaryna ishki rásimderdi kúsheitý máselesin pysyqtaýdy, sondai-aq jekelegen qyzmetkerler men syrttan tartylatyn kollektorlardyń qyzmetterin asyra paidalanýǵa jol bermeý tetikterin qarastyrýdy tapsyramyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident shaǵyn jáne orta biznesti nesieleý, onyń ishinde aýyldardaǵy kásipkerlik bastamalardy damytý elimizdiń qarjy sektorynyń basty basymdyǵy bolýy kerek dep esepteidi. Memleket basshysynyń aitýynsha, turaqty jáne arzan qor jasaý kózderiniń joqtyǵy mikroqarjylandyrý naryǵyndaǵy negizgi máseleniń biri.
– Mundai uiymdardyń qyzmeti ekinshi deńgeili bankterden alynatyn qaryz ben jeke qarajat esebinen qarjylandyrylady. Nátijesinde tutynýshylar úshin nesielerdiń quny joǵary bolady. Sondyqtan Úkimetke Agenttikpen birlesip, mikroqarjy uiymdarynyń qoljetimdi ári uzaq merzimdi qarjylandyrý tetikterin pysyqtaýdy tapsyramyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy aitqan taǵy bir ózekti mindet – ulttyq qor naryǵyn damytý. Onyń aitýynsha, otandyq qor naryǵy turǵyndardyń qarajatyn jinaityn senimdi balamaly quralǵa ainalýy qajet.
– Otandyq qor naryǵy úshin 2022 jyly jekelegen ulttyq kompaniialardyń Halyq IPO baǵdarlamasyna enýi mańyzdy oqiǵa bolmaq. Agenttik pen Ulttyq bank Samuryq-Qazyna men Úkimet júrgizip jatqan jumysqa belsendi túrde atsalysýy qajet, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev qarjy sektoryn tsifrlandyrýdy damytý mańyzdy ekenine nazar aýdardy. Memleket basshysy osy salada oń qarqyn bar ekenin atap ótip, qarjy innovatsiialaryn engizýge qolaily jaǵdai jasaý jónindegi keshendi jumysty jalǵastyrý kerek ekenin aitty.
– Bizdiń qarjy institýttarymyz osy sátti paidalanyp, aýqymdy mindetterdi sheshýi kerek. Bireýdiń tájiribesin kóshirip alýdyń qajeti joq, kerisinshe Qazaqstan aýmaǵymen shektelip qalmai, qyzmetterdiń jańa formatyn damytyp, ilgeriletý kerek. Memleket bul bastamalarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetedi. Biz innovatsiialyq ekonomika men qarjylyq ekojúieni jańadan qalyptastyrý kezeńindemiz. Aldymyzda aýqymdy jumystar tur. Memleket basshysy retinde men úshin búkil ekonomikamyzdy jańa innovatsiialyq damý jolyna salý – basty mindet, – dedi Memleket basshysy.
Prezident tsifrlyq valiýtalardy ainalymǵa engizý mańyzdy ekenin toqtaldy. Bul rette bolashaq qarjy júiesiniń negizine ainalýy múmkin tsifrlyq teńge engizý máselesin qarastyrǵan jón ekenin aitty.
Sondai-aq Qasym-Jomart Toqaev kriptovaliýta naryǵyn damytý máselesine de toqtaldy.
– Kriptovaliýtalar – obektivti faktor jáne olarǵa nemquraily qaraýǵa bolmaidy. Olardyń qoldanystaǵy qarjy júiesine áser etetin táýekel-qaterleri men áleýetin naqty baǵalaý qajet. Sondyqtan elimizde kriptobirjalardy qurý úshin teńdestirilgen retteý sharttaryn qalyptastyrý jumystaryn jandandyrý qajet. Basqasha aitqanda, kriptovaliýtalardy shyǵarý boiynsha álemdegi ekinshi el bola tura, qarjy qaitarymyn kórmei otyrmyz, – dedi Memleket basshysy.
Memleket basshysy qarjy sektoryn klimat jónindegi kún tártibiniń talaptaryna beiimdeýge qatysty máselege arnaiy toqtaldy.
– Ekologiialyq, áleýmettik jáne korporativtik basqarýdyń turaqty damý qaǵidattarynyń áser etýine bailanysty qarjy sektoryndaǵy transformatsiianyń qarqyny artqanyn bárimiz kórip otyrmyz. Bul bizdiń elimizge de tikelei qatysty. Qarqyndy damý ulttyq ekonomikamyzǵa salmaq salǵanymen, ekinshi jaǵynan ony turaqty damytýǵa jáne ártaraptandyrýǵa kóshirý úshin qosymsha múmkindikter de berip otyr. Osyny eskere otyryp, otandyq qarjy sektory Qazaqstannyń «jasyl ekonomikaǵa» ótý júiesindegi mańyzdy baǵytyna ainalýy kerek, – dedi Memleket basshysy.
Memleket basshysy atom energetikasyn damytýdyń ózektiligine, sonyń ishinde Atom elektr stantsiiasyn salý máselesine de toqtaldy.
– Túptep kelgende, biz bul máselege qatysty naqty sheshimge kelemiz dep oilaimyn. Qazaqstanda elektr energiiasy tapshylyǵynyń alǵashqy belgileri qazirdiń ózinde baiqalady. Árine, elektr qýatynyń jappai jetispeýshiligi týyndaǵan joq. Ázirge tepe-teńdik bar. Alaida alǵashqy belgileri bilinýde. Sondyqtan bolashaqty oilasaq, biz atom stantsiiasynyń qurylysyna qatysty naqty sheshim qabyldaýymyz kerek. Basshynyń mindeti de - tiimdi sheshim qabyldaý, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev sózin qorytyndylai kele, Ulttyq bankke Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigimen birlesip, búgingi aitylǵan máseleler men usynystardy pysyqtaýdy tapsyrdy. Osy rette Prezident naryqqa qatysýshylardyń is-qimyldaryn úilestirý jumystaryn óz Ákimshiligine júktedi.
– Bul ońtaily ári qolaily. Qajet bolǵan jaǵdaida búgingi aitylǵan usynystardy Qarjy sektoryn damytýdyń jańa tujyrymdamasyn ázirleý barysynda eskergen jón. Atalǵan qujattyń barlyq basym baǵyty negizgi maqsatqa, iaǵni otandyq qarjy júiesiniń ekonomikany damytýǵa jáne halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa qosatyn úlesin arttyrýǵa negizdelýi qajet, – dedi Memleket basshysy.
