قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ الماتى قالاسىنا جۇمىس ساپارى قارجى سەكتورىنىڭ ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسۋدەن باستالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ الماتىداعى رەزيدەنتسيياسىندا ٶتكەن جيىنعا پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ باسشىلىق قۇرامى, مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ, ٸرٸ قارجى قۇرىلىمدارى مەن بانكتەردٸڭ باسشىلارى قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇنداي قۇرامداعى كەزدەسۋدٸڭ العاش رەت ٶتكٸزٸلٸپ وتىرعانىنا نازار اۋداردى. پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, جيىندى ٶتكٸزۋگە ەلٸمٸزدٸڭ قارجى سەكتورىندا شەشٸلۋگە تيٸس قوردالانىپ قالعان مەسەلەلەر تٷرتكٸ بولعان.
– كەيٸنگٸ 1,5 جىلداعى بەلگٸلٸ بٸر قيىندىقتار قارجى نارىعىنا دا وڭاي تيگەن جوق. مۇنداي جاعدايدا بٸزدٸڭ باستى مٸندەتٸمٸز ەكونوميكادا دا, قارجى جٷيەسٸندە دە تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن داعدارىسقا قارسى كەشەندٸ شارالاردى ٸسكە اسىرۋ بولدى جەنە سولاي بولا بەرەدٸ. نەگٸزٸ, بٸز ٶسٸم تراەكتوريياسىنا شىعا الدىق, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
بۇدان كەيٸن كەزدەسۋگە قاتىسقانداردىڭ سٶزدەرٸن تىڭداعان پرەزيدەنت وسى باعىتتاعى بٸرقاتار ناقتى مٸندەتكە نازار اۋداردى.
مەملەكەت باسشىسى, ەڭ الدىمەن, قارجى سەكتورىنىڭ تۇراقتىلىعىنا توقتالدى. سونداي-اق بٷگٸندە قارجى سەكتورىنىڭ دەرمەنسٸز بانكتەردەن ارىلعانىن, ال ساۋىقتىرۋ اياسىندا 6,6 تريلليون تەڭگەگە جۋىق ناشار نەسيەلەر ەسەپتەن شىعارىلعانىن اتاپ ٶتتٸ. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ٶتەۋ مەرزٸمٸ 90 كٷننەن اسقان قارىزداردىڭ دەڭگەيٸ بانكتەردەگٸ نەسيە پورتفەلٸنٸڭ 4,3 پايىزىن قۇرايدى. بۇل – سوڭعى 13 جىلداعى ەڭ تٶمەنگٸ كٶرسەتكٸش. پرەزيدەنت وسىدان قورىتىندى شىعارىپ, جيناعان تەجٸريبە نەگٸزٸندە جيٸ قايتالاناتىن تەۋەكەل-قاتەرلەردٸڭ الدىن الۋ شارالارىن كٷشەيتۋ قاجەت ەكەنٸنە توقتالدى.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, بانكتەر مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ ارقاسىندا بٷگٸندە ەكونوميكانى نەسيەلەۋ بويىنشا زور ەلەۋەتكە يە بولىپ وتىر. بانك جٷيەسٸندەگٸ ٶتٸمدٸلٸگٸ جوعارى اكتيۆتەردٸڭ كٶلەمٸ – 12,2 تريلليون تەڭگە.
– بيىل تۇرعىندار سۇرانىسىنىڭ بەلسەندٸ تٷردە قالىپقا كەلە باستاعانىن بايقاپ وتىرمىز. تۇتىنۋشىلىق نەسيە 32,8 پايىزعا ارتقان. نەسيە الۋشىلار 6,1 ميلليون ادامعا جەتتٸ. بەلكٸم, بۇل - قالىپتى ٷدەرٸس. الايدا ازاماتتارىمىزدىڭ قارىز جٷكتەمەسٸنە تيٸمدٸ باقىلاۋ جاساۋ ماڭىزدى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا 545 مىڭ ادامنىڭ قارىزىن ٶتەۋ مەرزٸمٸنٸڭ كەشەۋٸلدەۋٸ 90 كٷننەن اسقان. مەسەلە ەلٸمٸزدٸڭ قارجى تۇراقتىلىعىنا تٶنگەن تەۋەكەل-قاتەردە عانا ەمەس. بۇل كٶپتەگەن ازاماتتارىمىزدىڭ قارجى تاپشىلىعىمەن بەتپە-بەت كەلگەنٸن بٸلدٸرەدٸ. بۇل ەلەۋمەتتٸك جەنە ساياسي تۇراقسىزدىققا الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى بورىشكەرلەرگە قاتىستى قارجى نارىعىنداعى ٶكٸلدەردٸڭ شەكتەن شىعۋ ەرەكەتتەرٸنە توقتالدى.
– نەسيە مەكەمەلەرٸنٸڭ باسشىلارىنا ٸشكٸ رەسٸمدەردٸ كٷشەيتۋ مەسەلەسٸن پىسىقتاۋدى, سونداي-اق جەكەلەگەن قىزمەتكەرلەر مەن سىرتتان تارتىلاتىن كوللەكتورلاردىڭ قىزمەتتەرٸن اسىرا پايدالانۋعا جول بەرمەۋ تەتٸكتەرٸن قاراستىرۋدى تاپسىرامىن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ نەسيەلەۋ, ونىڭ ٸشٸندە اۋىلدارداعى كەسٸپكەرلٸك باستامالاردى دامىتۋ ەلٸمٸزدٸڭ قارجى سەكتورىنىڭ باستى باسىمدىعى بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, تۇراقتى جەنە ارزان قور جاساۋ كٶزدەرٸنٸڭ جوقتىعى ميكروقارجىلاندىرۋ نارىعىنداعى نەگٸزگٸ مەسەلەنٸڭ بٸرٸ.
– مۇنداي ۇيىمداردىڭ قىزمەتٸ ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردەن الىناتىن قارىز بەن جەكە قاراجات ەسەبٸنەن قارجىلاندىرىلادى. نەتيجەسٸندە تۇتىنۋشىلار ٷشٸن نەسيەلەردٸڭ قۇنى جوعارى بولادى. سوندىقتان ٷكٸمەتكە اگەنتتٸكپەن بٸرلەسٸپ, ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ قولجەتٸمدٸ ەرٸ ۇزاق مەرزٸمدٸ قارجىلاندىرۋ تەتٸكتەرٸن پىسىقتاۋدى تاپسىرامىن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ايتقان تاعى بٸر ٶزەكتٸ مٸندەت – ۇلتتىق قور نارىعىن دامىتۋ. ونىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق قور نارىعى تۇرعىنداردىڭ قاراجاتىن جينايتىن سەنٸمدٸ بالامالى قۇرالعا اينالۋى قاجەت.
– وتاندىق قور نارىعى ٷشٸن 2022 جىلى جەكەلەگەن ۇلتتىق كومپانييالاردىڭ حالىق IPO باعدارلاماسىنا ەنۋٸ ماڭىزدى وقيعا بولماق. اگەنتتٸك پەن ۇلتتىق بانك سامۇرىق-قازىنا مەن ٷكٸمەت جٷرگٸزٸپ جاتقان جۇمىسقا بەلسەندٸ تٷردە اتسالىسۋى قاجەت, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قارجى سەكتورىن تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋ ماڭىزدى ەكەنٸنە نازار اۋداردى. مەملەكەت باسشىسى وسى سالادا وڭ قارقىن بار ەكەنٸن اتاپ ٶتٸپ, قارجى يننوۆاتسييالارىن ەنگٸزۋگە قولايلى جاعداي جاساۋ جٶنٸندەگٸ كەشەندٸ جۇمىستى جالعاستىرۋ كەرەك ەكەنٸن ايتتى.
– بٸزدٸڭ قارجى ينستيتۋتتارىمىز وسى سەتتٸ پايدالانىپ, اۋقىمدى مٸندەتتەردٸ شەشۋٸ كەرەك. بٸرەۋدٸڭ تەجٸريبەسٸن كٶشٸرٸپ الۋدىڭ قاجەتٸ جوق, كەرٸسٸنشە قازاقستان اۋماعىمەن شەكتەلٸپ قالماي, قىزمەتتەردٸڭ جاڭا فورماتىن دامىتىپ, ٸلگەرٸلەتۋ كەرەك. مەملەكەت بۇل باستامالارعا جان-جاقتى قولداۋ كٶرسەتەدٸ. بٸز يننوۆاتسييالىق ەكونوميكا مەن قارجىلىق ەكوجٷيەنٸ جاڭادان قالىپتاستىرۋ كەزەڭٸندەمٸز. الدىمىزدا اۋقىمدى جۇمىستار تۇر. مەملەكەت باسشىسى رەتٸندە مەن ٷشٸن بٷكٸل ەكونوميكامىزدى جاڭا يننوۆاتسييالىق دامۋ جولىنا سالۋ – باستى مٸندەت, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت تسيفرلىق ۆاليۋتالاردى اينالىمعا ەنگٸزۋ ماڭىزدى ەكەنٸن توقتالدى. بۇل رەتتە بولاشاق قارجى جٷيەسٸنٸڭ نەگٸزٸنە اينالۋى مٷمكٸن تسيفرلىق تەڭگە ەنگٸزۋ مەسەلەسٸن قاراستىرعان جٶن ەكەنٸن ايتتى.
سونداي-اق قاسىم-جومارت توقاەۆ كريپتوۆاليۋتا نارىعىن دامىتۋ مەسەلەسٸنە دە توقتالدى.
– كريپتوۆاليۋتالار – وبەكتيۆتٸ فاكتور جەنە ولارعا نەمقۇرايلى قاراۋعا بولمايدى. ولاردىڭ قولدانىستاعى قارجى جٷيەسٸنە ەسەر ەتەتٸن تەۋەكەل-قاتەرلەرٸ مەن ەلەۋەتٸن ناقتى باعالاۋ قاجەت. سوندىقتان ەلٸمٸزدە كريپتوبيرجالاردى قۇرۋ ٷشٸن تەڭدەستٸرٸلگەن رەتتەۋ شارتتارىن قالىپتاستىرۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ قاجەت. باسقاشا ايتقاندا, كريپتوۆاليۋتالاردى شىعارۋ بويىنشا ەلەمدەگٸ ەكٸنشٸ ەل بولا تۇرا, قارجى قايتارىمىن كٶرمەي وتىرمىز, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
مەملەكەت باسشىسى قارجى سەكتورىن كليمات جٶنٸندەگٸ كٷن تەرتٸبٸنٸڭ تالاپتارىنا بەيٸمدەۋگە قاتىستى مەسەلەگە ارنايى توقتالدى.
– ەكولوگييالىق, ەلەۋمەتتٸك جەنە كورپوراتيۆتٸك باسقارۋدىڭ تۇراقتى دامۋ قاعيداتتارىنىڭ ەسەر ەتۋٸنە بايلانىستى قارجى سەكتورىنداعى ترانسفورماتسييانىڭ قارقىنى ارتقانىن بەرٸمٸز كٶرٸپ وتىرمىز. بۇل بٸزدٸڭ ەلٸمٸزگە دە تٸكەلەي قاتىستى. قارقىندى دامۋ ۇلتتىق ەكونوميكامىزعا سالماق سالعانىمەن, ەكٸنشٸ جاعىنان ونى تۇراقتى دامىتۋعا جەنە ەرتاراپتاندىرۋعا كٶشٸرۋ ٷشٸن قوسىمشا مٷمكٸندٸكتەر دە بەرٸپ وتىر. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, وتاندىق قارجى سەكتورى قازاقستاننىڭ «جاسىل ەكونوميكاعا» ٶتۋ جٷيەسٸندەگٸ ماڭىزدى باعىتىنا اينالۋى كەرەك, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
مەملەكەت باسشىسى اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋدىڭ ٶزەكتٸلٸگٸنە, سونىڭ ٸشٸندە اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىن سالۋ مەسەلەسٸنە دە توقتالدى.
– تٷپتەپ كەلگەندە, بٸز بۇل مەسەلەگە قاتىستى ناقتى شەشٸمگە كەلەمٸز دەپ ويلايمىن. قازاقستاندا ەلەكتر ەنەرگيياسى تاپشىلىعىنىڭ العاشقى بەلگٸلەرٸ قازٸردٸڭ ٶزٸندە بايقالادى. ەرينە, ەلەكتر قۋاتىنىڭ جاپپاي جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ تۋىنداعان جوق. ەزٸرگە تەپە-تەڭدٸك بار. الايدا العاشقى بەلگٸلەرٸ بٸلٸنۋدە. سوندىقتان بولاشاقتى ويلاساق, بٸز اتوم ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى ناقتى شەشٸم قابىلداۋىمىز كەرەك. باسشىنىڭ مٸندەتٸ دە - تيٸمدٸ شەشٸم قابىلداۋ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, ۇلتتىق بانككە قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, بٷگٸنگٸ ايتىلعان مەسەلەلەر مەن ۇسىنىستاردى پىسىقتاۋدى تاپسىردى. وسى رەتتە پرەزيدەنت نارىققا قاتىسۋشىلاردىڭ ٸس-قيمىلدارىن ٷيلەستٸرۋ جۇمىستارىن ٶز ەكٸمشٸلٸگٸنە جٷكتەدٸ.
– بۇل وڭتايلى ەرٸ قولايلى. قاجەت بولعان جاعدايدا بٷگٸنگٸ ايتىلعان ۇسىنىستاردى قارجى سەكتورىن دامىتۋدىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىن ەزٸرلەۋ بارىسىندا ەسكەرگەن جٶن. اتالعان قۇجاتتىڭ بارلىق باسىم باعىتى نەگٸزگٸ ماقساتقا, ياعني وتاندىق قارجى جٷيەسٸنٸڭ ەكونوميكانى دامىتۋعا جەنە حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن جاقسارتۋعا قوساتىن ٷلەسٸن ارتتىرۋعا نەگٸزدەلۋٸ قاجەت, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
